Geweldsvereerlijking

Hiphopper Kendrick Lamar (25) wil vóór alles een realistisch verhaal vertellen. Deze week doet hij dat in Amsterdam.

De uitverkochte concertzaal Ancienne Belgique in Brussel heeft net meegezongen met rapper Kendrick Lamars' Bitch Don't Kill My Vibe. Elke uitgesproken lettergreep is saamhorig gedeeld met de nieuwe ster van de Amerikaanse hiphop. Lamar voelt zich zichtbaar op zijn gemak. Zozeer zelfs dat hij het publiek wel een wijze les wil meegeven. 'Het maakt niet uit waar je vandaan komt, we worstelen allemaal weleens met negatief ingestelde mensen. Wat doe je dan, als je merkt dat zo iemand zich aan je opdringt? (gejuich). Ik zal je zeggen wat je dan doet (gejuich). Dan verbreek je het contact volledig.'


Hmm, afstand nemen? Het klinkt op zijn zachtst gezegd atypisch. De 25-jarige Lamar had ook iets kunnen roepen als 'Shoot 'em up!' in plaats van 'Cut them off!' Het zou beter gepast hebben in de traditie. Want Kendrick Lamar komt uit Compton, een stadje in het zuiden van Los Angeles County dat is vereeuwigd in de moderne popgeschiedenis.


West Coastrap in het algemeen en rap uit Compton in het bijzonder is in de jaren negentig op de kaart gezet door gangstarappers als N.W.A., Tupac en Snoop, die in hun raps op hun eigen manier omgingen met een teveel aan negativiteit. In gangstarap werd de te nemen afstand volledig bepaald door het bereik van het voor handen zijnde vuurwapen. West Coastrap, dat was verheerlijking van geweld en seks en over de top materialisme.


Lamars vorig jaar bij Universal verschenen debuut Good Kid, mAAd City voldoet ook aan die kwalificaties. In een conceptalbum, met de ondertitel 'A Short Film by Kendrick Lamar', verhaalt hij over de belevenissen die hij als tiener op een doorsneedag beleefde in Compton. En inderdaad, het album ontrolt zich als een film voor je oren. Als N.W.A.'s klassieker Straight Outta Compton Hollywoodactie is waarin de onaantastbare held nooit het loodje legt en het geweld altijd alleen aan de goede kant slachtoffers maakt, dan is Lamars album rauw, sociaal drama waarin het gevaar voortdurend dreigt voor de protagonist. Lamar neemt in één dag deel aan een inbraak, wordt in elkaar geslagen en maakt een schietpartij mee. Tussen de nummers door ontvangt hij voicemails van mama Lamar, wier auto hij heeft geleend. Ze maakt zich zorgen waar hij nou blijft. In het echte leven hebben rappers namelijk moeders.


'Het vreemdste aan die oude gangstarap is nog wel dat die gasten zich in hun muziek heel anders voordoen dan ze in werkelijkheid zijn. Ik heb waarschijnlijk veel meer gezien en meegemaakt dan de meeste van hen.' Het is een feitelijke mededeling, geen opschepperij. Het rolt eruit na een half ingehouden geeuw, terwijl hij onder een deken in de tourbus ligt bij te komen van het reizen in Europa. Hij oogt als een pup met slaap in zijn ogen, zegt 'nee meneer', 'ja meneer' en het is moeilijk je hem voor te stellen als de jeugdige delinquent die een inbraak pleegde voor een paar luizige videospelletjes. Maar het is juist dankzij het feit dat hij afstand heeft genomen van de negativiteit dat Lamar nu hier in de tourbus ligt en niet op het kerkhof.


Lamar worstelde en kwam boven. Zonder noemenswaardige traditionele airplay drong hij door van de mixtape-subcultuur van Amerikaanse hiphop tot de hitlijsten. Lady Gaga, zelfverklaard fan, zong een duet met hem op zijn album en nu tijdens zijn Europese tournee.


Hij is trots op zijn debuut bij Universal. Ook omdat zijn hiphopconceptalbum mainstream is geworden. Iets dat volgens hem niet meer is gebeurd sinds 50 Cents Get Rich Or Die Trying. Niet dat Lamar helemaal uit het niets is gekomen. Met Section80, een onafhankelijk uitgebracht album, gold hij al als een grote belofte, die inmiddels is ingelost.


En Compton is trots op hem. Lamar is onder de hoede genomen van West Coastboegbeeld Dr. Dre. Het onafhankelijke label Top Dawg Entertainment waarop hij opereerde met zijn crew Black Hippy, is ingelijfd door Interscope, het hippe sublabel van Universal. In Amerika was Lamar vorig jaar met meer dan 200.000 verkochte exemplaren de best verkopende debutant op een major label.


Lamar heeft Compton geüpdatet. Snoop noemde hem op het podium zelfs de nieuwe koning van West Coastrap. Het emotioneerde Lamar zichtbaar. En wat betekent Compton voor Lamar? 'Compton heeft me gevormd, me opgebouwd. Het heeft een realist van me gemaakt, ruw aan de randjes én kwetsbaar.'


Het is een nog onbeproefd concept voor een rapper van de westkust, die op Good Kid zijn kwetsbaarheid etaleert. Wie dat wil, kan in het cd-hoesje de nodige symboliek zien. Op de cover een familiekiekje van baby Kendrick op schoot bij een oom en op de tafel een grote fles versterkt bier gebroederlijk naast de zuigfles. Het is een sterk beeld, dat de keuze weerspiegelt die de jonge Lamar elke dag moet maken om te overleven én op het goede pad te blijven.


Toen het gezin Lamar in de jaren tachtig verhuisde van Chicago naar Compton, kwam het terecht in een stadsomgeving waar crack de dienst uitmaakte. De gevoelige, bedachtzame Kendrick werd zo veel mogelijk afgeschermd van het geweld en de drugs. Het hielp daarbij dat in Kendricks gezinsstuatie beide ouders in beeld waren. Een vormend moment in zijn jeugd was toen zijn vader hem meenam naar de video-opnamen van Tupacs California Love.


Nu geeft de rapper die erfenis door op een bedje van lome West Coastbeats, die traditiegetrouw sterk contrasteren met de behandelde onderwerpen. Hij doet dat met een groot talent voor verhalen vertellen, dat hij deelt met hiphopper Nas. Het heeft de authenticiteit van de ervaringsdeskundige en het koele oog van de observator. Als hij in The Art of Peer Pressure rapt 'I've never been violent until I'm with the homies' krijgt het hiphop-adagium down with the homies een bittere bijsmaak.


'Ik wilde iets maken dat totaal anders was en toch voeling had met mijn hood. Iets maken dat paste in de nalatenschap van mijn voorbeelden en waarmee ik mezelf zo eerlijk mogelijk uitdrukte.' Dat betekende dat Lamar een fikse dosis introspectie in zijn nummers stopt. Letterlijk zelfs, als zijn geweten hem toespreekt op het nummer Swimming Pools (Drank) dat handelt over comazuipen onder groepsdwang.


'Je moet beseffen dat een dader ook slachtoffer kan zijn van zijn eigen gedrag. In gangstarap is de verteller altijd de agressor geweest. Er was geen kwetsbaarheid, terwijl je die in werkelijkheid voortdurend voelde. Het maakte de gangstarapper en zijn situatie nastrevenswaardig. Terwijl 90 procent van de mensen in Compton er van alles aan doet om uit die ellende te komen.'


Schuilt daarin niet een grote ironie? Het zijn succesvolle rappers die jongeren als Lamar inspireerden om door middel van hiphop aan hun uitzichtloze situatie te ontsnappen, maar ze konden dat alleen worden door de aspecten die hen gevangen houden te presenteren als de heilige graal van het getto.


Lamar: 'Ja, het was een grote verheerlijking van street credibility. Maar daardoor is het voor mij als verhaal, als hiphop, niet minder goed. Hell, we hielden juist van die nummers omdat ze vertelden over zaken die we elke dag tegenkwamen. Maar ik wil ook laten horen hoe het is om aan de andere kant van een vuurwapen te staan.'


Ja, hij heeft aan het begin van zijn carrière vaak genoeg te horen gekregen dat het realistische beeld van zijn omgeving totaal onverkoopbaar zou zijn. 'Maar ik was goed voorbereid, wist wat ik wilde en heb nooit angst gehad om te doen wat ik doe.'


Zijn succes heeft hij, volgens zichzelf, mede te danken aan het feit dat hij een jongere generatie aanspreekt. 'Mainstream hiphop is zijn focus kwijtgeraakt. Een groot deel ervan is het najagen van geld en wanneer dat gebeurt, verzwakt het de cultuur.' Neem Jay Z en Kanye West. Beide rappers heeft hij in zijn topvijf staan. 'Maar hun album Watch The Throne is een typische uiteenzetting van wat hiphopmiljonairs bezighoudt. Ik begrijp dat wel. Zij rappen nu eenmaal over hun wereld van Gucci, Louis Vuitton en peperdure Hublothorloges. Maar damn, de meeste kids weten niet eens wat een Hublot is.'


Laat Lamar maar korte verhalen vertellen over die parallelle wereld waar dader en slachtoffer op een subtiele manier samenvallen. 'Er bestaat een misvatting dat al die kids die in de criminaliteit terechtkwamen of werden doodgeschoten, van nature slecht zijn. Mijn vrienden, mijn neven en nichten, voor mij zijn het allemaal mensen met een goed hart. Met Good Kid, mAAd City probeer ik hun een stem te geven.'


Letterlijk zelfs. In Sing About Me, I'm Dying Of Thirst leent Lamar zijn stem aan een niet nader genoemde kennis die vertelt hoe hij de moord op zijn broertje heeft vergolden met moord. De eerste rap eindigt met 'Just promise me you tell this story when you make it big. And if I die before your album drop I hope...' Drie pistoolschoten breken de biecht bruut af. Maar Kendrick Lamar heeft woord gehouden.


Tijdens een show in Los Angeles vorig jaar waar Kendrick Lamar optrad met collega-rappers besteeg Snoop het podium. Ten overstaan van een juichend publiek en in het gezelschap van West Coastcoryfeeën als Dr. Dre en The Game riep Snoop Kendrick uit tot de nieuwe koning van de West Coast. Lamar accepteerde dat in tranen, terwijl het hele gezelschap op het podium de jonge rapper omhelsde en een uitzinnige menigte 'Kendrick Kendrick' scandeerde.


Kendrick Lamar treedt vandaag en morgen op in de Melkweg in Amsterdam. Beide shows zijn uitverkocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden