Geweld kan dus wel degelijk lonen

De vaak gewelddadige protesten tegen de komst van asielcentra hebben hun uitwerking niet gemist. In diverse gemeenten zijn plannen geschrapt of aangepast. 'Dat is heel zorgelijk.'

Protest tegen komst azc in Steenbergen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De belangrijkste vraag in het tumult over de komst van een asielzoekerscentrum in Geldermalsen laat woensdag even op zich wachten. Die luidt: hebben de tegenstanders gewonnen? Anders gezegd: loont het om in het debat over de komst van een azc met stoeptegels te gooien en volksvertegenwoordigers te bedreigen?

Tijdens een inderhaast belegde persconferentie zegt burgemeester Miranda de Vries halverwege: 'Dat hebben we onszelf ook afgevraagd. Wij hebben de situatie als heel bedreigend ervaren. Het is een situatie met alleen maar verliezers: de samenleving, de insprekers bij de raadsvergadering en de vluchtelingen.'

Angst voor ongeregeldheden

Wie zonder emotie naar de feiten kijkt, zou de vraag direct met 'ja' kunnen beantwoorden. Vorige week liep een inspraakavond over de komst van de vluchtelingen uit op een veldslag, waarbij de politie waarschuwingsschoten afvuurde. Het gemeentehuis van Geldermalsen moest worden ontzet door de ME. Veertien relschoppers werden gearresteerd.

Het resultaat: Geldermalsen schrapt het plan voor een asielzoekerscentrum voor 1.500 vluchtelingen uit angst voor meer ongeregeldheden tijdens de feestdagen. En om een einde te maken aan de 'tweespalt' in de gemeente, aldus burgemeester De Vries.

Die beslissing past in een patroon van gemeentebesturen die de afgelopen weken na hevig verzet plannen voor vluchtelingenopvang afzwakten of doorstreepten. Zo werden de ambities in Steenbergen na de uit de hand gelopen inspraakavond in oktober over de komst van een azc flink teruggeschroefd. De gemeente besloot maximaal honderd extra vluchtelingen met een verblijfsstatus te huisvesten.

Protesten in Purmerend. Beeld ANP

'Gezwicht'

In Purmerend ging het idee van noodopvang van 120 vluchtelingen en een azc van tafel na hevige protesten van inwoners. Bij een raadsvergadering in september kwamen zoveel tegenstanders opdagen dat burgemeester Don Bijl de zaal liet ontruimen. De gemeente biedt nu noodopvang voor dertig vluchtelingen.

Ook in Wezep ging er een streep door het azc-plan nadat burgemeester Hoogendoorn was bedreigd en een kerk, school en dorpshuis waren beklad. De gemeente kwam met een gewijzigd voorstel voor maximaal 300 vluchtelingen, maar dat vond het COA te weinig. In Trouw weersprak de burgemeester dat de gemeente 'gezwicht' is. 'Maar een compromis kun je het wel noemen. We zeiden er nadrukkelijk bij dat het vraagstuk niet van de agenda was. We kijken naar hoe we, kleinschalig, statushouders kunnen huisvesten.'

Opmerkelijk is dat veel burgemeesters na dergelijke incidenten niet wijzen op het ondemocratische en illegale verzet van tegenstanders, maar de schuld bij zichzelf zoeken. Zo trok burgemeester De Vries van Geldermalsen woensdag herhaaldelijk het boetekleed aan. Het plan om 1.500 vluchtelingen op te vangen was een 'inschattingsfout' geweest. 'We zijn te makkelijk voorbijgegaan aan signalen dat het wellicht te veel en te snel was.'

Volgens Leo Lucassen, directeur onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar migratiegeschiedenis in Leiden, geeft de gemeente hiermee het verkeerde signaal. 'Een niet-democratische, kleine minderheid heeft met geweld uitgemaakt wat hier moet gebeuren. Dat is heel zorgelijk.'

Volgens Lucassen heeft het gewelddadig verzet tegen de komst van vluchtelingen en de vele doodsbedreigingen tegen lokale politici effect. In de afgelopen maanden werden tientallen wethouders bedreigd vanwege de komst van vluchtelingen. Daar zaten meerdere doodsbedreigingen bij. Tot oktober hadden 29 wethouders aangifte gedaan. Lucassen: 'Zodra lokale bestuurders toegeven aan terreur heeft dat effect. Het is opvallend dat premier Rutte hierin niet wat meer stelling neemt. Het politieke proces wordt immers gewoon verstoord.'

(Tekst gaat door onder foto)

Protesten in Geldermalsen. Ook hier zwichtten de bestuurders voor de woede van de burgers. Beeld ANP

Volgens burgemeester De Vries voelt het gemeentebestuur nog steeds 'de verantwoordelijkheid iets voor vluchtelingen te willen doen'. Voor er een nieuw plan komt, gaat de gemeente eerst uitgebreid met bewoners praten. 'Ik geloof dat als we meer tijd en rust nemen, er een nieuw plan zal komen.'

De nieuwe lijn wordt gesteund door de gemeenteraad van Geldermalsen. Fractievoorzitter Jan de Geus van oppositiepartij D66 erkent dat het beeld nu beklijft dat gewelddadig verzet loont. 'De democratie hier is aangetast, in die zin hebben we verloren. Maar de ambitie om vluchtelingen op te vangen, blijft bestaan.'

Volgens hoogleraar lokaal bestuur Marcel Boogers neemt Geldermalsen een goede beslissing. 'De gemeente heeft over dit onderwerp geen fatsoenlijk gesprek met de samenleving gevoerd, terwijl veel inwoners zich wel zorgen maken over de komst van zo'n groot aantal vluchtelingen. Dat je nu op je schreden terugkeert, snap ik. Dat is niet hetzelfde als zwichten voor geweld, maar die boodschap is lastig over te brengen.'


Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden