Geweld is niet uitgesloten

Vandaag vertrekken de eerste Nederlandse blauwhelmen naar Mali. Zo'n 380 militairen komen er terecht. 'Jihadisten beschouwen de Nederlanders als een legitiem doelwit.'

VAN ONZE VERSLAGGEVER THEO KOELÉ

AMSTERDAM - De Tweede Kamer had eind vorig jaar amper ingestemd met de uitzending van militairen naar Mali, of het VN-hoofdkantoor maakte bekend dat twee Senegalese blauwhelmen waren gesneuveld. Vandaag vertrekken de eerste Nederlandse VN-militairen naar het West-Afrikaanse land waar 'de dreiging van destabilisering overal aanwezig is', zoals de Franse minister van Defensie Jean-Yves Le Drian zei tijdens een bezoek aan Mali rond de jaarwisseling.

Veertien 'kwartiermakers' bijten het spits af. In totaal zullen zo'n 380 Nederlanders worden uitgezonden naar de voormalige Franse kolonie. Het is de Nederlandse bijdrage aan de VN-missie Minusma, die onder leiding staat van voormalig PvdA-minister Bert Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking. Niet uitgesloten is dat militairen, in het bijzonder de 90 commando's, worden blootgesteld aan geweld of betrokken raken bij gevechtshandelingen, schreef het kabinet aan de Kamer.

'Dit keer geen politiek correct geneuzel over een wederopbouwmissie, zoals in Uruzgan', stelt generaal-majoor der mariniers b.d. Kees Homan tevreden vast. Homan, verbonden aan het instituut Clingendael: 'De risico's worden onderkend. Jihadisten beschouwen de Nederlanders als een legitiem doelwit.'

Franse militairen, die op 11 januari 2013 Mali binnenvielen, vechten nog altijd tegen islamistische groepen waaronder Al Qaida in de Islamitische Maghreb. De Franse regering maakte kort voor Kerst bekend dat 19 jihadisten waren gedood in het noorden van Mali. In dit immense woestijngebied zullen ook de Nederlandse commando's hun werk doen.

Hun voornaamste taak is het vergaren van inlichtingen voor de VN-missie, maar ook de Fransen, die een 'parallel leger' van ten minste duizend man op de been houden, zullen ervan willen profiteren. Dat verhoogt volgens oud-militair Homan de kans dat de Nederlanders 'onverhoopt in een gevechtsmissie terechtkomen, zeker als ze verder naar het noorden gaan'.

Het Nederlandse operatiegebied is de relatief rustige streek rond de stad Gao, meer dan 300 kilometer ten zuiden van Kidal waarop de Fransen zich concentreren. Zelf houden commando's er rekening mee dat ze niet alleen inlichtingen zullen verzamelen, maar ook wapendepots gaan ontmantelen en arrestaties zullen verrichten. Ontwapening van allerhande groeperingen is volgens de Malinese president Ibrahim Boubacar Keïta een absolute voorwaarde voor stabiliteit.

Keïta kwam afgelopen zomer aan de macht via verkiezingen die onder toezicht van de VN stonden. Zijn voorganger, die na een coup in het presidentieel paleis belandde, had de hulp van de Fransen ingeroepen. Een jaar geleden veroverden islamisten, die al het noorden beheersten, de zuidelijke stad Konna en dreigden op te rukken naar de hoofdstad Bamako. De Fransen slaagden er in korte tijd in, samen met troepen uit Tsjaad, alle Malinese steden van betekenis op de islamisten te veroveren. Maar die zijn niet definitief verdreven ('uitgeroeid', zoals de Franse minister van Defensie onlangs zei), evenmin als opstandige Toearegs.

Nederland stuurt vier Apache-gevechtshelikopters die met sensoren ook inlichtingen voor de VN zullen verzamelen. Maar ze kunnen zo nodig troepen op de grond te hulp schieten. Voor hun force protection (beveiliging) zijn de Nederlanders aangewezen op de Fransen. De Commandant der Strijdkrachten, Tom Middendorp, zei erop te vertrouwen dat die hun beloften nakomen.

Clingendael-onderzoekers zijn er niet gerust op. 'In politiek Den Haag wordt eindeloos herhaald dat onze militairen niet van anderen afhankelijk mogen zijn voor hun veiligheid, maar een eigen extractiecapaciteit in Mali ontbreekt', schreven Homan en enkele collega's. VVD-minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie wilde, tot ongenoegen van de Kamer, geen transporthelikopters sturen: te duur, niet nodig. Hennis moest uiteindelijk beloven dat ze met de VN een oplossing vindt voordat in het voorjaar de hoofdmacht naar Mali vertrekt.

Vooralsnog zal de hoofdmacht bestaan uit 90 commando's, gevechtshelikopters met 60 man ondersteuning, 70 inlichtingenspecialisten, een algemene ondersteuningseenheid van 130 man en 30 politiemensen. Den Haag moet er rekening mee houden dat de VN opnieuw aankloppen.

Homan: 'De missie in Mali telt nu ruim 6.000 man. Het streven van de VN was en is 12.600. Ik vraag me af of Minusma ooit op volle sterkte komt. Momenteel worden extra VN-troepen naar Zuid-Soedan gestuurd die onttrokken worden aan vredesmissies elders in Afrika. De VN snakken ook naar troepen die Franse militairen en een missie van de Afrikaanse Unie kunnen bijstaan in de Centraal-Afrikaanse Republiek. Als de missie in Mali maar half gevuld blijft, heeft dat uiteraard negatieve gevolgen voor de effectiviteit.'

'Defensie heeft niet gekozen voor beste pak'

Militaire vakbonden klagen over de kwaliteit van de gevechtspakken die de militairen in Mali zullen dragen. 'Defensie heeft niet gekozen voor het beste pak. Voor het ministerie is de kostprijs doorslaggevend', aldus VBM-voorzitter Jean Debie. Volgens hem had het ministerie het type Defender M van het Nederlandse bedrijf TenCate in Almelo moeten aanschaffen. 'Dat bevat speciale brandvertragende stoffen. Bij een bermbom of een explosie telt elke seconde. De kwaliteit van het pak kan bepalen hoe ernstig verwondingen zijn.' Volgens het ministerie van Defensie voldoet het huidige pak van Chinese makelij, dat ook werd gedragen tijdens missies in Afghanistan, 'ruimschoots' aan de normen.

Kees Homan generaal-majoor b.d.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden