'Geweld in Zimbabwe treft vooral arme zwarten'

Naam: Grace Kwinjeh. Leeftijd: 26 jaar. Nationaliteit: Zimbabwaans. Beroep: bestuurslid van de Nationale Constitutionele Vereniging, de koepel van oppositiegroepen in Zimbabwe....

DE VADER van Grace Kwinjeh kreeg een anoniem telefoontje. Hij moest zijn dochter overhalen haar werk voor de Zimbabwaanse oppositie te staken, zei de beller, anders zou ze wel eens kunnen worden vermoord. De vader schrok, maar hij zette zijn dochter niet onder druk. 'Hij weet wel beter', zegt Kwinjeh. Want al is ze bang, zij zal niet wijken voor dreigementen.

Grace Kwinjeh is bestuurslid van de Nationale Constitutionele Vereniging (NCA), een koepel van mensenrechtengroepen, kerkelijke organisaties, vakbonden en oppositiepartijen. Een van de oprichters van de NCA was Morgan Tsvangirai, de vakbondsman die nu de belangrijkste oppositiepartij (Beweging voor Democratische Verandering, MDC) leidt.

De NCA ijvert voor een nieuwe grondwet, waarin de macht van de president wordt ingeperkt. Door de acties van de NCA en de MDC verloor president Mugabe eerder dit jaar het referendum over zijn voorstel tot een nieuwe grondwet, waarin hij juist meer macht zou krijgen. Dat was het begin van de crisis waarin Zimbabwe steeds verder wegzinkt.

Alle leiders van de NCA en de aangesloten organisaties worden bestookt met anonieme dreigementen, zegt Kwinjeh. Dan klinkt er door de telefoon een onbekende stem: 'Wij zullen de marionetten van de Britten vermoorden!' Overal waar Kwinjeh en haar collega's gaan, worden ze gevolgd door duistere figuren. 'Toen enkelen van ons inderdaad zijn vermoord, sloeg de paniek toe.'

Toen Kwinjeh twee jaar geleden haar baan als journalist bij een dagblad opgaf, had ze niet verwacht dat het geweld zo uit de hand zou lopen. Na de euforie over het gewonnen referendum, verwachtte ze wel 'schoppen van het stervende paard', maar de knokploegen van Mugabe (oorlogsveteranen en de jeugdbeweging van de regerende partij ZANU-PF) hebben in het hele land een klimaat van angst geschapen.

'Je leest nu veel over de aanvallen op de blanke boeren, maar het is nog veel erger: landarbeiders en boerengezinnen van wie bekend is dat ze de oppositie steunen worden lastiggevallen. Jongeren van onze organisatie zijn ontvoerd; sommigen kwamen mishandeld terug, van anderen hebben we niets meer gehoord. In sommige arme streken vluchten de inwoners weg naar de steden. Of naar onze plaatselijke kantoren, maar daarvan zijn er enkele platgebrand. Wij kunnen de mensen niet helpen.'

Mugabe zal het pleit verliezen, want de jongeren zijn tegen hem, zegt Kwinjeh (26). 'Ik heb geen emotionele band met de bevrijdingsstrijd. Ik was nog een kind in 1980, toen de bevrijdingsbewegingen wonnen van het blanke minderheidsregime van Ian Smith. Natuurlijk vind ik dat wel belangrijk, maar wij zijn opgegroeid met de corruptie, met ministers die zichzelf verrijken: zwarte ministers, geen blanke. Met een enorme werkloosheid, een oorlog in Congo die we niet willen, met een aidsepidemie, terwijl verplegers in de ziekenhuizen niet eens genoeg handschoenen hebben. Bevrijdingsstrijd? Waar hebben ze het over!'

Ze vertelt over een onderzoek onder jongeren dat drie maanden geleden werd gepubliceerd. De vraag was: wat vinden jullie het belangrijkste in het leven? Absoluut op nummer één stond: een baan. Pas op de derde plaats kwam een stuk land.

Mugabe gaat zo ver in zijn terreurcampagne omdat hij de steun op het platteland heeft verloren. Kwinjeh merkt het bij de vele bezoeken die ze aan dorpen brengt. 'De mensen weten alles. Ze weten dat ze worden belazerd. Ze voelen zich verraden. Ze zeggen: ''De ministers beweren dat er geen geld is, maar waarom zijn ze zelf dan zo rijk?'' Ze zijn niet bang. Dit zijn dezelfde mensen die onder Smith werden geterroriseerd en toen toch Mugabes strijders hielpen. De geschiedenis herhaalt zich.'

De escalatie van het geweld begon op 1 april. Kwinjeh liep vooraan in een grote demonstratie tegen de regering en de landbezettingen. Mugabes aanhangers hielden een tegendemonstratie.

'De politie zei dat we niet verder mochten. Ik ben met vier anderen op de grond gaan zitten. We werden opgepakt en meegenomen naar het bureau. Een officier van de inlichtingendienst wilde ons ondervragen. Hij probeerde ons over te halen een boete te betalen wegens ''gedrag dat waarschijnlijk zal leiden tot ordeverstoring''. We weigerden. Na 48 uur in de cel moesten ze ons vrijlaten.'

De oppositieleiders weten niet goed hoe ze zich teweer moeten stellen tegen de intimidatie. 'Onze jongeren worden boos. Ze willen terugvechten, maar dat mag niet. Tsvangirai heeft gezegd dat wij niet dadenloos zullen blijven toezien. Hij moet aan zijn achterban denken. Maar er is weinig dat we kunnen doen.'

Was ze niet liever journalist gebleven? Kwinjeh: 'Ná de verkiezingen, met een andere regering, ga ik zeker weer schrijven. Journalisten worden trouwens evengoed belaagd, bij een krant ontplofte onlangs een bom. Niemand is veilig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden