Geweld in de Kaukasus

Over de rechtmatigheid van het optreden van Jeltsin tegen de afvallige republiek Tsjetsjenië wordt in de internationale pers uiteenlopend geoordeeld....

Een klein Afghanistan

Het Franse dagblad Le Monde meent dat de schaduw van een 'klein Afghanistan' over het Kremlin hangt.

'De relatie van Moskou met de islamitische wereld is, van Bosnië tot Tadjikistan, nu al moeilijk. Thans loopt Moskou het risico van het tot stand komen van een anti-Russisch moslim-front, in eigen land en daarbuiten.'

'Ook al lijkt Rusland de goedkeuring van Amerika te hebben verkregen en heerst in de andere westelijke hoofdsteden een beschaamd stilzwijgen, de schade aan het internationale aanzien van Rusland kan aanzienlijk blijken. Rusland, kampioen van de onderhandeling en van ''de rechten van de (Servische) minderheid'' in ex-Joegoslavië, toont nu in Grozny een weinig aantrekkelijk gezicht: minderheidsrechten voor de Russen, geweld voor de anderen.'

Rechtmatig

The New York Times plaatst zich met de Amerikaanse regering achter Jeltsin, zij het met weinig enthousiasme.

'Hoewel een politieke oplossing via onderhandelingen het beste zou zijn, heeft Jeltsin het recht aan zijn zijde als hij militair geweld gebruikt om de rebellie te onderdrukken.

'Als er niet beslissend wordt opgetreden tegen de ongehoorzaamheid van Tsjetsjenië kan dat twee rampzalige gevolgen hebben. Ten eerste zou dat elders een soortgelijke rebellie aanmoedigen en leiden tot de ineenstorting van de Russische federatie. Ten tweede zou dat een krachtige tegenbeweging van de rechtse nationalisten teweegbrengen, die op zijn beurt de regering van Jeltsin zou vernietigen.

'Washington wenst geen van beide consequenties.'

De neus van de president

De Londense Times ziet het Russische gevoel vernederd te zijn als de drijfveer bij de actie.

'Vernedering steekt achter het huidige harde optreden. Niet alleen Jeltsins gezag werd ontkend; Pavel Gratsjov, de minister van Defensie, vecht voor zijn politieke overleving sinds hij diep verwikkeld raakte in een schandaal over militaire corruptie. Vernedering is echter geen goede politieke basis.

'(...) Zich bewust van de mogelijkheid van een ramp, lijkt Jeltsin zich in te dekken. Hij liet zich voor een neusoperatie in een ziekenhuis opnemen. Als er later een zondebok gezocht moet worden, is hij in ieder geval in het Kremlin afwezig geweest'.

Buurlanden bevreesd

Volgens het Tsjechische blad Mlada Fronta laat Jeltsin zien dat wapens zijn doorslaggevende argument vormen.

'De politieke middelen werden niet ten volle benut. Rusland moet zich niet verwonderen dat het bij zijn buren vrees oproept.'

Een beperkt bloedvergieten

De conservatieve Frankfurter Allgemeine neemt aan dat Jeltsin en zijn militaire adviseurs de risico's kennen.

'Rusland had in de vorige eeuw veertig jaar nodig om de archaïsche, hun vrijheid en hun wapens koesterende, islamitische bergvolken van de Kaukasus in een brute veroveringsoorlog te onderwerpen. Of uit het Tsjetsjeense conflict voor Moskou een tweede Afghanistan voortvloeit hangt, dit keer op eigen grondgebied, hangt af van de vraag of de Russische troepen in staat zullen zijn hun opdracht de grondwettelijke orde te herstellen, met weinig bloedvergieten te vervullen.'

Imperiale politiek

De Süddeutsche Zeitung ziet dat anders. 'Het imperium slaat toe' is luidt kop boven het hoofdartikel in de liberale krant.

'Jeltsin en alle commentatoren herhalen als een gebedsmolen dat de grondwet moet worden nageleefd. Deze voorziet niet in de mogelijkheid dat een gebied uit de Russische federatie treedt. Dat is waar; deze grondwet trad echter pas een jaar geleden in werking. En Doedajev riep al eind 1991 de onafhankelijkheid van Tsjetsjenië uit, in de tijd dat Jeltsin het uittreden van de Russische federatie uit de USSR forceerde. (...) Het gepraat over de grondwet is niet meer dan camouflage voor een stuk imperiale politiek.'

'Iedere keer heeft Jeltsin zijn minister van buitenlandse zaken Andrej Kozyrew laten verklaren: De betrokkenheid van Moskou is nodig om de tegenstanders van de hervormingen, vooral de ultra-nationalist Zjirinovski, de wind uit de zeilen te nemen. Jeltsin herhaalde dit een week geleden bij zijn stellingname tegen de uitbreiding van de NAVO naar het oosten. Volgens Kozyrew geldt hetzelfde inzake Tsjetsjenië.

'De vraag is of Jeltsin en Kozyrew ''het ergste willen verhinderen'' zoals zij zeggen, of dat de politiek van kracht, intimidatie en gebruik van geweld, al geruime tijd ook hun eigen politiek is geworden. In ieder geval kan er geen twijfel over bestaan dat in de politiek van het Kremlin de haviken het steeds meer voor het zeggen krijgen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden