Geweervuur knettert rond Villa Somalia

Ook in Mogadishu is president Sharif Ahmed niet veilig. De rebellengroep Al Shabaab, die gelieerd zegt te zijn aan Al Qaida, wint in zijn land aan kracht.

De president gaat op pad. Voor de deur van zijn kantoor in Villa Somalia staat de gepantserde auto, uiteraard met vlaggetje, voor Sheikh Sharif Ahmed klaar. Naast de wagen staan lijfwachten. De president stapt in – om enkele honderden meters verderop weer uit te stappen. Normaal gesproken had hij kunnen lopen.

Maar van ‘normaal’ is in de Somalische hoofdstad Mogadishu geen sprake. Sharif Ahmed kan zich nergens vrijuit bewegen. Binnen het presidentiële terrein van Villa Somalia, dat niet meer dan een paar vierkante kilometer beslaat, neemt hij de auto. Als hij zich verder naar buiten waagt, staan gepantserde trucks voor hem klaar.

Zelfs in zijn kantoor hoort de president van de overgangsregering in Somalië, de zogeheten TFG, hoe onveilig zijn wereld is. Terwijl de ene na de andere bezoeker zijn opwachting bij hem maakt, knettert buiten het geweervuur. Van binnenuit opent een soldaat het vuur op een sluipschutter. De vijand, de radicaal-islamitische groep Al Shabaab, bevindt zich vlak in de buurt.

Schouderophalen


Op het oog laat Sheikh Sharif zich hierdoor niet afleiden. Als hij eenmaal de pers ontvangt, bedankt hij de journalisten voor het bezoek. ‘Ik weet dat het niet eenvoudig is om hier te komen.’ De schoten rond zijn kantoor doet hij af met een schouderophalen. ‘Ja, er zijn kogels. Maar ik ben hier om vrede te zoeken.’

Maar hoe dan? De president laat zich er slechts in zeer algemene termen over uit. Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Ali Ahmed Jama, is preciezer. ‘De president is bereid om met alle groepen te praten die vrede willen. Maar met Al Shabaab is er een probleem. De president is enkel de president voor Somalië. Al Shabaab heeft een internationale agenda.’

Ahmed Jama doelt uiteraard op de verbintenis die Al Shabaab zegt te zijn aangegaan met Al Qaida. In de Somalische rebellengroep zou zich een onbekend aantal strijders uit Pakistan en landen uit het Midden-Oosten ophouden. Ook Somaliërs uit de diaspora hebben zich volgens berichten bij Al Shabaab aangemeld.

Bolwerk

Het is vrijwel onmogelijk om dit te verifiëren. In Mogadishu bijvoorbeeld is de markt Bakara, feitelijk het zakencentrum van de deels verwoeste hoofdstad, het bolwerk van Al Shabaab. Met regelmaat gaan hiervandaan mortieren richting Villa Somalia. Maar buitenlandse bezoekers, zoals westerse journalisten, kunnen het gebied nog wel in – al komen zij er dan mogelijk niet meer levend uit.

Op de Bakara-markt, zo weten we van eerdere bezoeken, zijn behalve levensmiddelen ook wapens in alle soorten en maten te koop. Zeker de helft van alle mannen in de stad, zo zeggen de mensen er zelf, heeft een geweer. Op straat is het dragen van een kalasjnikov, losjes om de schouder, al even gewoon als het sjouwen met een boodschappenmand.

En dat al bijna twintig jaar lang. Sinds de val van president Siad Barre in 1991 heeft Somalië geen centrale regering meer gekend. De overgangsregering, de TFG, mag dan internationaal erkend zijn, zij vormt een groep die tot stand is gekomen na eindeloos overleg en gekibbel in buurlanden, maar niet door de bevolking is gekozen.

Verkiezingen zijn in het huidige Somalië niet te organiseren. Daarvoor zou eerst een zekere pacificatie tot stand gebracht moeten worden. En niemand lijkt daartoe momenteel bereid of in staat. Sterker nog, met de komst van Al Shabaab is naast het ‘alledaagse’ geweld ook een klimaat van angst geschapen.

Terreur


En dat is voor de Somaliërs, zoals de mensen in Mogadishu, volstrekt nieuw. Al Shabaab zaait terreur en grijpt daarnaast ook in het leven van de bevolking in, op manieren die de trotse en eigenzinnige Somaliërs niet eerder hebben gekend. Vertier, klederdracht, ja zelfs de liefde: alles wordt aan nieuwe wetten onderworpen.

Het heeft een situatie geschapen die ten tijde van de burgeroorlog in Somalië volstrekt niet bestond. Geschillen werden in laatste instantie met wapens beslecht, maar een variant op de zedenpolitie van de Taliban heeft het land nooit gekend. Al Shabaab verandert ook het culturele landschap; met lijfstraffen, steniging, en ook door de dreiging van terreuraanslagen.

De veiligheidssituatie is dan ook ‘bijzonder wankel’, zegt generaal Cyprien Ahkiza, plaatsvervangend commandant van Amisom, de vredesmacht voor Somalië van de Afrikaanse Unie. Hij noemt de rebellen terroristen, maar zegt te weinig betrouwbare informatie over hen te kunnen verzamelen om hun handelen nauwgezet te kunnen volgen

Explosieven


‘Wat we weten, of althans aannemen, is dat er minstens tien auto’s, die eerder zijn gestolen, volgepakt staan met explosieven. Zij kunnen elk moment tot ontploffing worden gebracht.’ Zelfmoordaanslagen zijn in Somalië relatief nieuw, maar hebben de laatste maanden tientallen levens geëist.

‘Als we van Somalië geen sterke staat weten te maken’, zegt president Sheikh Sharif Ahmed, ‘zou het land een nieuwe basis kunnen worden voor internationaal moslimterrorisme. En zonder steun van de internationale gemeenschap zal het ons als regering niet lukken ons gezag te versterken.’

Maar het verkrijgen van binnenlandse steun zal voor Sharif Ahmed al even ingewikkeld zijn. Niet alleen vanwege Al Shabaab en andere rebellenbewegingen, niet alleen vanwege de voortdurende meningsverschillen tussen de Somalische clans, maar ook omdat Somaliland in het noordwesten zich heeft afgescheiden en Puntland in het noordoosten zich als autonoom beschouwt.

Op eigen benen

Die gebieden zullen zich niet snel meer bij een ‘sterke’ Somalische staat wensen aan te sluiten. Vooral Somaliland heeft bewezen op eigen, tamelijk geweldloze benen te kunnen staan. Ook al blijft de internatonale erkenning hiervoor uit, de weg terug naar Mogadishu lijkt afgesneden.

Voorlopig moet de president het dus doen met de paar vierkante kilometer van Villa Somalia. En met bezoekers, die elk zullen beweren te willen helpen maar die, tijdens een derde bodycheck, bij de deur hun mobiele telefoon moeten afgeven. Zodat zij hem wel kunnen begroeten, maar niet opblazen.

Archieffoto van strijders van de Somalische militie Al-Shabaab. (Foto AP)Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden