analyse

Gevoelige materie: ministeries huren journalisten in

De overheid zou geen journalisten meer inhuren: een 'principiële kwestie', zei toenmalig minister Gerrit Zalm in 2004. Toch gebeurt het nog steeds. En het blijft gevoelige materie.

Twan Huys met collega Marielle Tweebeeke voor aanvang van het Nieuwsuur Europadebat, vorig jaar. Beeld anp

Journaallezer Rob Trip heeft al een dag werk achter de rug als zijn collega Sacha de Boer op 1 maart 2012 het NOS Journaal van 8 uur voorleest. 'Het kabinet Rutte moet op zoek naar miljarden', is haar eerste zin. Trip werkte die dag niet voor de NOS. De bekende journalist is net klaar met een klusje waarvoor de Belastingdienst hem had ingehuurd. Trip mocht een managementdag van de douane voorzitten. Het leverde hem 7.260 euro op, exclusief btw.

Nee, dan kan de Belastingdienst beter een nieuwslezer van een commerciële omroep nemen, zoals RTL-nieuwslezer Roelof Hemmen. Die praat in december 2014 de jaarafsluiting van de Belastingdienst aan elkaar voor een bedrag van 6.050 euro.

De overheid besloot in 2004 geen journalisten meer in te huren voor activiteiten. Het was 'een principiële kwestie', zei toenmalig minister Gerrit Zalm over het besluit. 'Het is onze bijdrage aan de journalistieke onafhankelijkheid.'

Kanttekening

Deze maatregel van de overheid volgde na ophef over de NOS-nieuwslezers Gijs Wanders en Annette van Trigt. Die bleken bij uitkeringsinstantie UWV flink bij te klussen, voor fijne bedragen. De NOS laat nu weten dat de regel is 'nee, tenzij'. Trip had toestemming, zegt adjunct-hoofdredacteur Giselle van Cann.

Uit stukken die de Volkskrant kreeg met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) blijkt dat verscheidene ministeries zich niet houden aan de in 2004 ingestelde regel. Zo deed presentator Milouska Meulens van het Jeugdjournaal vorig jaar twee klussen voor de overheid. Ze werd als presentator ingehuurd door het ministerie van Binnenlandse Zaken en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

De presentatoren Liesbeth Staats, Teun van de Keuken, Jelte Sondij en Zarayda Groenhart van de publieke omroep draafden ook op voor een klusje bij een ministerie. Kanttekening daarbij is dat zij niet in vaste dienst zijn, maar als zelfstandig ondernemer opereren met allerlei verschillende werkzaamheden voor uiteenlopende media. Toch geldt ook voor de freelancers de gedragscode voor de publieke omroep, waarin staat dat het handelen van een medewerker niet wordt beïnvloed door 'oneigenlijke belangen' en 'zelfs de schijn daarvan' wordt vermeden.

Grijs gebied

Soms is dat een grijs gebied. Neem het klusje dat presentator Twan Huys in februari 2013 deed, officieel voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Maar in de praktijk werd hij gevraagd door zijn eigen werkgever de NPO, als debatleider op een congres ter ere van het afscheid van Ruurd Bierman. Die vertrok als lid van de raad van bestuur van de NPO. Het congres ging over vertrouwen in de journalistiek en leverde Huys 1.500 euro op.

De discussie over onafhankelijkheid van journalisten werd een paar maanden geleden weer eens gevoerd na een item van Brandpunt over ABN Amro. Dat werd gepresenteerd door Fons de Poel, die aan het einde GroenLinks-Kamerlid Jesse Klaver een snotneus noemde. De Poel had een jaar eerder een commerciële klus voor de staatsbank had gedaan. De combinatie van snotneus en klus leidde tot zijn vertrek bij Brandpunt. De Poel deed overigens in 2012 een klus bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Ministeries hebben graag een bekend gezicht van de televisie als dagvoorzitter. Neem Astrid Joosten, die vorig jaar bij de Belastingdienst een dag over 'Invordering' aan elkaar praatte. Soms is kennis met het onderwerp van belang. Zo hield misdaadverslaggever John van den Heuvel van De Telegraaf in oktober 2013 voor 4.235 euro een praatje bij het Landelijk Bureau Bibob, dat integriteitsbeoordelingen uitvoert. Hij werd gevraagd vanwege zijn 'kennis van de onderwereld'. Zijn collega misdaadverslaggever Gerlof Leistra van Elsevier was dat jaar dagvoorzitter bij het Nederlandse Forensisch Instituut, een instituut waar hij regelmatig over schrijft. Neutraal voorzitterschap, staat bij de omschrijving. Dat kost 2.479, exclusief btw.

Dagvoorzitters

Naast de inzet van deze journalisten maken de ministeries vooral gebruik van de 'professionele dagvoorzitters'. Dat zijn vaak oud-journalisten die van het aan elkaar praten en presenteren hun voornaamste bezigheid hebben gemaakt, zoals Charles Groenhuijsen. Met dertien klussen in de laatste vier jaar bij verschillende ministeries verdiende de oud-NOS-verslaggever 62.160 euro. Vooral bij het ministerie van Sociale Zaken was hij populair. Dat huurde hem negen keer in. Op dat ministerie moest hij concurreren met voormalig politiek verslaggever Wouke van Scherrenburg, die daar ook negen keer een bijeenkomst bij elkaar praatte.

De bijverdiensten en de onafhankelijkheid van de journalistiek blijkt ook tien jaar na dato nog gevoelige materie. Victor Deconinck belde afgelopen week met de Volkskrant, nadat hij door de ministeries was ingelicht dat hij voorkwam in een Wob-procedure. Deconinck wilde graag beklemtonen dat hij al heel lang geen journalist meer is, maar ondernemer. Ook Groenhuijsen stuurde een bericht waarin hij onderstreepte geen journalist meer te zijn.

Deconinck voegde eraan toe dat hij in 2004 op televisie werd gekapitteld vanwege zijn nevenactiviteiten, door Clairy Polak. 'Die later zelf ook bleek bij te klussen.'

Met medewerking van Marlies de Brouwer

Charles Groenhuijsen op de rode loper tijdens de premiere van American Sniper. Beeld anp
Bijklussen voor de overheid. Bedragen in euro's periode 2011-2014. Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.