Gevoelige klap voor haaievinnensoep

De handel in de vinnen van vijf bedreigde soorten haaien wordt aan strenge beperkingen onderworpen, zo hebben 178 landen deze week in Bangkok besloten.

AMSTERDAM - Niemand had het durven hopen, maar de zestiende CITES- vergadering in Bangkok is na twaalf dagen met een doorbraak geëindigd. De internationale handel in een aantal bedreigde soorten haaien en roggen wordt aan banden gelegd. Pogingen van Japan en China om dit te torpederen, zijn niet gelukt.


CITES-topman John Scanlon noemde het een waterscheiding in de geschiedenis van de 40-jarige organisatie. En CITES (Convention on International Trade in Endangered Species) kon ook wel een succesje gebruiken. De 178 lidstaten komen sinds 1973 om de drie jaar bijeen om afspraken te maken over het in goede banen leiden van de handel in bedreigde dieren en planten. Van ruim 35 duizend soorten is de handel nu verboden of gereguleerd.


Maar in veel gevallen lukt het niet tot overeenstemming te komen. Zo ligt natuurbeschermers de CITES-conferentie in Qatar van drie jaar geleden nog zwaar op de maag. Toen werden vrijwel alle voorstellen voor bescherming van soorten weggestemd, waaronder het voorstel de handel in de ernstig bedreigde blauwvintonijn (geliefd in de Japanse sushi) te verbieden. De economische belangen wogen zwaarder dan de belangen van de natuur.


De inzet dit jaar was extra groot. Achim Steiner, hoofd van het milieuprogramma van de VN, benadrukte bij de opening dat de illegale handel in soorten een door grote misdaadsyndicaten gedomineerde miljardenbusiness is geworden waartegen de internationale gemeenschap veel strenger moet optreden. Anders dreigt een aantal iconische soorten uit te sterven.


De CITES-conferentie kwam beschermingsmaatregelen overeen voor 343 bedreigde soorten, waaronder de lamantijn, de zaagvis en enkele zoetwaterschildpadden. De grootste doorbraak is dat de handel in vijf haaiensoorten (oceanische witpunthaai, haringhaai en drie soorten hamerhaai) en twee soorten mantaroggen wordt ingeperkt met wetenschappelijk onderbouwde vangstquota. Jaarlijks verdwijnen de vinnen van 100 miljoen haaien in de Chinese haaievinnensoep. Ook manta's worden steeds meer gevangen. Hun kieuwen komen in Chinese gezondheidsdrankjes terecht.


De nipte overwinning (die pas ingaat na een overgangsperiode van 18 maanden) werd gisteren nog aangevochten door China en Japan, die het debat in de slotvergadering vergeefs wilden heropenen. 'Dit is een historische dag voor de bescherming van het leven in de oceanen, zei Glenn Sant van actiegroep Traffic International. 'Haaienpopulaties verkeren in een vrije val, maar vandaag is er een reddingslijn uitgegooid. CITES heeft eindelijk naar de wetenschappers geluisterd.'


De CITES-landen hebben in Bangkok ook afgesproken de handel in tweehonderd soorten tropisch hardhout, zoals ebbenhout en palissander (zeer geliefd in de Aziatische meubelindustrie), aan banden te leggen. Het hout mag alleen nog verhandeld worden als het legaal en duurzaam is gekapt.


Daarmee hield het goede nieuws wel op. De conferentie slaagde er niet in een verbod op de handel in ijsbeerproducten af te spreken. Dat wilden de Verenigde Staten graag, omdat de ijsbeer het al moeilijk heeft door de klimaatverandering. De tegenstanders, aangevoerd door Canada en gesteund door de Europese Unie, blokkeerden het plan omdat de populaties helemaal niet zouden teruglopen en de jacht duurzaam kan en deel uitmaakt van de cultuur van de inheemse Inuit.


Slecht nieuws was er ook voor de Afrikaanse olifant, een van de hoofdpijndossiers van CITES. De internationale handel in ivoor is in 1989 verboden, maar sinds vijf jaar geleden eenmalig grote partijen ivoor werden geveild, zijn de stroperij en smokkel enorm toegenomen. Jaarlijks worden 30 duizend olifanten gedood zodat hun ivoor in China en Thailand tot prullaria kan worden verwerkt.


Pleidooien om de handel in ivoor te legaliseren, kregen in Bangkok geen gehoor, maar pogingen om sancties in te stellen tegen landen die de handel niet aanpakken, werden ook aangehouden. Acht ivoorproducerende en -consumerende landen, waaronder Kenia, Tanzania, China en Thailand, krijgen een jaar om hun leven te beteren, anders volgen die sancties alsnog.


De vergadering in Bangkok maakte de dilemma's van CITES weer eens duidelijk zichtbaar. Het is lastig een meerderheid te krijgen voor handelsbeperkingen als landen uiteenlopende economische belangen hebben. Handelsbeperkingen stimuleren bovendien vaak de illegale handel doordat prijzen worden opgejaagd en de interesse van criminele benden groeit.


De wortel van het probleem ligt in Azië. Werd de handel in bedreigde soorten vroeger gedomineerd door de westerse vraag naar ivoor en krokodillenleer, nu komt die vraag vooral uit het oosten, vooral van de steeds rijkere Chinese middenklasse, met haar onverzadigbare behoefte aan tijgerbot en neushoornhoorn. Zolang de Aziatische consument zich geen zorgen maakt over het uitsterven van soorten, loopt CITES achter de feiten aan.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden