Reportage

Gevlucht, geweigerd en blut in Athene

Nu de Macedonische grens gesloten is voor de meeste migranten, keren er vele terug naar Athene. Wie weet bereiken ze een eiland, zogenaamd als Syriër. 'Of kunnen we via Albanië?' Terwijl de regeringsleiders van de Europese Unie hun hoofd breken over een duurzame aanpak van de vluchtelingencrisis, dient zich in Athene een nieuw probleem aan: het aantal gestrande migranten groeit er gestaag. De opvang niet.

De Atheense autoriteiten weten niet goed waar ze met de door Macedonië teruggestuurde migranten heen moeten. Duizenden zijn er ondergebracht in een van de olympische stadions. Beeld Yorgos Karahalis / AP

'Ik heb geen idee wat we nu moeten doen. Wachten?' De groep Marokkaanse jongens hangt doelloos voor het voormalige olympische tae-kwondostadion in Athene. 'Ik kan echt niet terug naar Marokko. Al mijn geld is op', zegt Moestafa. Een ander zegt: 'Ik heb de sieraden van mijn moeder verkocht om naar Europa te gaan. Ze zien me aankomen als ik met lege handen terugkom.'

Moestafa en zijn vrienden zijn een paar dagen eerder bij Idomeni aan de Macedonische grens opgepakt en teruggestuurd naar Athene. Nu bivakkeren ze met zo'n tweeduizend andere niet-erkende vluchtelingen in en om het stadion. 'Ik ga het opnieuw proberen in Idomeni', zegt Yassin vastbesloten. 'In Marokko is dan wel geen oorlog, maar het is feitelijk een dictatuur - al mijn vrienden zitten vast omdat ze zich negatief over het regime hebben uitgelaten. Bovendien is er geen werk.'

Athene heeft er een probleem bij sinds Macedonië deze maand de grens afsloot voor alle migranten die niet uit Syrië, Afghanistan of Irak komen. Naast de voortdurende instroom van bootvluchtelingen vanaf de Griekse eilanden krijgt de hoofdstad dagelijks busladingen met niet-erkende vluchtelingen te verwerken die zijn teruggestuurd vanaf de Macedonische grens. Opvang is er niet.

Vrijdag moet het taekwondostadion zijn ontruimd, omdat er een sportevenement staat gepland. De migranten worden halsoverkop verplaatst naar het olympische hockeystadion, bij het voormalige vliegveld Ellinikon aan de rand van de stad. Dinsdag stemden de burgemeesters in de betrokken districten morrend in met weer drie maanden tijdelijke opvang van migranten. In de tussentijd moet op het oude vliegveld degelijke permanente opvang komen. Een oplossing die menig paar wenkbrauwen doet fronsen, aangezien het vliegveld boven aan de lijst staat om te privatiseren conform de wens van de geldschieters uit Brussel.

(tekst gaat verder onder de afbeelding)

Beeld de Volkskrant

Smokkelaars

'De regering heeft veel te laat gereageerd op het gewijzigde beleid in Macedonië', vindt Andreas Varelas, vice-burgemeester van de centrale stad Athene. 'Gelukkig hebben wij burgemeesters nu een tijdelijke oplossing, maar we wachten op een structureel plan van de regering. Dat is er niet. En dus zitten we in Athene op de blaren, hebben mensensmokkelaars vrij baan en raken er mensen zoek.'

Varelas doelt op de duizenden migranten die al zijn teruggestuurd vanuit Idomeni en die in de stadions zouden moeten verblijven maar er niet zijn. 'We hebben sterke aanwijzingen dat mensen met valse papieren terugreizen naar de Griekse eilanden, om zich opnieuw te laten registreren als vluchteling uit een erkend oorlogsgebied. De veerboten van Piraeus naar de eilanden zitten vol. Dat is niet normaal voor deze tijd van het jaar.'

Ook Moestafa en zijn vrienden overwegen hun papieren te laten vervalsen. 'Ik heb alleen geen geld meer.' Ook is hij bang dat hij wordt gesnapt. Problemen heeft hij al genoeg. Nederland, waar hij jaren heeft gewoond, mag hij twee jaar niet in vanwege 'een klein misdrijf'. Maar omdat hij het in Marokko niet uithield, probeert hij het langs deze weg. 'Misschien moeten we via Albanië?', oppert hij terwijl ze hun spullen bijeen rapen om te vertrekken naar het centrum van Athene.

Een Iraans gezin met twee volwassen zonen blijft hopen dat de grens in Macedonië weer opengaat. 'Wat moeten we anders?', zegt vader Morris met gedistingeerde grijze baard en roze pilotenzonnebril . Terug naar Iran is geen optie. 'We zijn christelijk', zegt hij veelbetekenend. 'We hebben al ons geld uitgegeven om hier te komen, 15duizend dollar. Dan is er geen weg terug.'

Ook voor de Iraniërs op het Victoriaplein in het centrum, waar de meeste vluchtelingen bijeenkomen om hun reis naar Noord-Europa te plannen, is teruggaan geen optie. Het zijn naar eigen zeggen gevluchte Koerden, christenen of homoseksuelen. Maar kickbokser Ali geeft toe dat zijn motief vooral economisch is. 'We komen hier om geld te verdienen, om een normale baan te krijgen. Als ik geen asiel krijg, dan blijf ik illegaal. Ik ga niet terug.'

Registratie

De vele economische migranten die in het kielzog van de vluchtelingen uit Syrië en Irak meereizen bezorgen Europa kopzorgen. Vanwege de grote aantallen brokkelt het draagvlak voor de opvang van 'echte' oorlogsvluchtelingen af en niemand weet hoe het kaf van het koren te scheiden. Onder grote druk heeft Griekenland de registratie wel verbeterd. 'Maar daarna gebeurt er niets met die mensen', zegt Eva Cossé van Human Rights Watch.

Van de afgesproken herverdeling over de lidstaten komt niets terecht, de overige migranten worden gewoon op de boot naar Athene gezet. 'Nergens is goede opvang, er is geen informatie of begeleiding om mensen te repatriëren als ze dat al zouden willen.'

Het gevolg is dat mensen gaan dwalen, ten prooi vallen aan mensensmokkelaars en in de illegaliteit verdwijnen, vreest ook Cossé. 'En dat is lang niet altijd terecht. Er zijn heel veel vluchtelingen hier die wel in aanmerking komen voor asiel maar doe nu op grond van hun nationaliteit geen eerlijke kans krijgen. Dat geldt voor veel Iraniërs, Jemenieten en Somaliërs, soms ook voor Marokkanen.'

Voor de Afghaanse Zabiullah Abide lijkt de poort naar Europa nog open, hoewel er stemmen opgaan om Afghanistan van de lijst te halen. Hij is net aangekomen, vanuit het eiland Chios. Terwijl zigeuners van de drukte op het plein gebruikmaken om te bedelen, vertelt hij dat hij door de Taliban werd bedreigd omdat hij als tolk voor het Amerikaanse leger heeft gewerkt. De rest van zijn familie sloeg op de vlucht nadat de Taliban hun huis hadden opgeblazen en zijn oom ontvoerd, en zijn nichtje dreigden uit te huwelijken. 'Wij zijn hier echt niet vanwege geld. We hadden het goed in Afghanistan, tot het gewoon te onveilig werd.'

Vluchtelingen bij de Griekse grens met Macedonië Beeld anp

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden