Reportage

Geven moskeeën echt veel overlast?

In Nederland bestaat veel verzet tegen de komst van nieuwe moskeeën. Parkeeroverlast, behoud van zeldzame vleermuizen, de komst van hangjongeren - van alles wordt uit de kast getrokken om de gebedshuizen tegen te houden. Een rondgang.

De Omar Ibn al Khattab moskee in Almere. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Exotische maskers sieren de muren van Henk Wesselings seniorenflatje in Hillegom, op het boudoir ligt een waaier brochures voor cruises en groepsvakanties. Reisagent Wesseling, zongebruind en tot uw dienst.

Maar Wesseling (71) is ook de man die de flatbewoners mobiliseerde tegen de komst van een nieuwe Marokkaanse moskee, die het bestaande islamitische buurthuis zou vervangen. Die namens duizend anderen in Hillegom petities opstelde, spandoeken op liet hangen en een advocaat in de arm nam. Die de rechter zover kreeg de bouw van de moskee negen maanden stil te leggen, maar na een jarenlang gevecht in 2012 voor de Raad van State verloor.

Henk Wesseling.

Oostindisch doof

Zoals Wesseling zijn er meer, en niet alleen in de bollenstreek. Kwamen protestanten in de late negentiende eeuw in het geweer tegen de bouwwoede van katholieke architecten als Pierre Cuypers, het afgelopen decennium keerde de polder zich tegen de nieuwbouwmoskeeën, vaak tot aan de bestuursrechter aan toe. Hoe kan de gemeente zomaar toestemming geven, klagen omwonenden, zonder hen tijdig in te lichten? En hoe zit het met die Saoedische geldschieter (zie kader)? Gemeentes op hun beurt houden zich Oostindisch doof. Alles goed en wel, maar het bestemmingsplan gaat voor het sentiment.

Geen echte toename

Op dit moment telt Nederland ongeveer 470 moskeeën. Van een toename in letterlijke zin is geen sprake. Wat wel groeit, is de zichtbaarheid. Moslims doen klaslokalen, bedrijfshallen of lekkende garages ('schuilmoskeeën') in de ban, omdat ze oud zijn en niet brandveilig. In hun plaats verrijzen vrijstaande gebedshuizen met koepel, minaret en halve maan. Het zijn transformaties die met gemak vijf of zes jaar duren, zo niet langer. Tussen de eerste plannen, begin jaren negentig, en de daadwerkelijke realisatie van de Rotterdamse Essalam-moskee verstreek twintig jaar - jaren bol van wantrouwen en politiek gehakketak.

Meest gehoorde argument tegen de gebedshuizen is overlast. Buurtbewoners zeggen onhoudbare drukte te verwachten rond het vrijdaggebed, bij begrafenissen en huwelijken. Tel daarbij op: rondhangende jongeren, lawaai, dalende huizenprijzen en schaarse parkeerplekken die verloren dreigen te gaan.

De Omar Ibn al Khattab moskee. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Extra parkeerdrukte

Zo ging het onder meer in Gouda (de 'megamoskee'), Zoetermeer, Roermond en Tilburg. In het Groningse park Selwerd waren ondernemers boos, omdat een nieuwbouwmoskee een parkeerontheffing kreeg en zij niet. Bewoners vreesden extra parkeerdrukte. De rechter stelde hen in het gelijk, de gemeente gaat nu in hoger beroep.

Een bewonersvereniging in Amsterdam-Noord heeft zich tegenover de moslims in de wijk op het standpunt gesteld dat ze zich het recht op anderhalve parkeerplek per huishouden niet laat ontnemen. Woordvoerder Yassin Elforkani van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO) sloeg begin maart alarm: waar moeten moslims hun gebedshuizen bouwen, als de buurt telkens dwars ligt?

Wesseling had goede redenen bang te zijn, vindt hij terugblikkend. 'Na een Marokkaanse bruiloft baggerden de kinderen om drie uur 's nachts hier door de tuin. Wie er wat van zei, kreeg 'teringhoer' naar het hoofd geslingerd. Wij dachten: dat volk moeten we hier niet hebben.'

Heilige koe

Het incident katalyseerde het protest, uitmondend in een gedicht in de brievenbus: Er gebeuren in Hillegom rare dingen / het lijkt een speerpunt van de VVD / Midden in 't centrum die moskee / Is 't niet om uit je vel te springen?

De PVV Zuid-Holland deed een duit in het zakje door de 'monstermoskee' te agenderen bij het provinciebestuur. Dat de voorzitter van de moskeevereniging ook fractiemedewerker bleek van de lokale PvdA (de moskee ontkent dit), deed het wantrouwen verder groeien. In het Witte Weekblad, een lokale huis- aan huiskrant, had de imam uit naburig Nieuw-Vennep gezegd verguld te zijn met de nieuwe moskee. De senioren in Hillegom wisten genoeg - die komen straks hierheen.

Dat was met de kennis van toen, zegt Wesseling. Het liep allemaal anders. De moslims uit Nieuw-Vennep bleven in Nieuw-Vennep, waar ze hun eigen moskee kregen. De wijk veranderde niet, net zomin als Wesselings kijk op de islam. Die blijft wat hem betreft 'een regelrecht gevaar' voor de wereldvrede, maar ja, alle verzet is bij voorbaat futiel. 'Moslims zijn in Nederland een soort heilige koe - daar begin je niets tegen. De politiek correcte hufters van links staan altijd aan hun kant.'

Geen klachten

Ook elders in het land, leert een rondgang, blijkt het met de overlast mee te vallen. PVV-vragen en het alarmisme op allerhande internetfora ten spijt, zeggen gemeenten en moskeeën geen klachten te krijgen. Volgens het klachtenloket van de gemeentelijke Ombudsman is overlast rond moskeeën geen 'hot topic'.

In de Roosendaalse wijk Kortendijk liet een islamitisch centrum jarenlang op zich wachten. Een dood schaap, bungelend aan de gevel van het bouwterrein, met daarop de in groene verf de woorden 'No mosk' zette de wijk onder hoogspanning. Toen onbekenden het centrum in brand staken, konden de bouwers opnieuw beginnen. Omwonenden vochten - vergeefs - tot aan de Raad van State het besluit van de gemeente aan. Grootste bezwaar was parkeer- en geluidsoverlast. Een buurtbewoner zei te vrezen voor lawaai door optrekkende auto's en dichtslaande deuren.

Het schaap als protest tegen de moskee. Beeld de Volkskrant

In oktober opende het centrum zijn deuren. Nu wil geen van de mensen in Kortendijk met de naam in de krant, omdat ze de discussie niet opnieuw willen 'oprakelen'. Een 71-jarige vrouw die vanaf haar oprit de minaret kan zien als was het een vogelhuisje in haar tuin, geeft toe dat ze de moslims niet graag zag komen. Maar na de opening stelde ze haar mening bij. 'Ik werd goed ontvangen. Ze organiseren barbecues en andere activiteiten. De buurt is ervan opgeknapt.' De auto's die een uur per week, tijdens het vrijdaggebed, bumper aan bumper in de straat staan, neemt ze op de koop toe.

Bestuursrechter

Naast petities en spandoeken blijkt de gang naar de bestuursrechter opvallend populair. Zo staat het ook op de website MoskNee.nl, een initiatief van de PVV uit begin 2013. 'De juiste weg in procedureland kennen, tijdig bezwaar aantekenen en weten dat u niet alleen staat, zal helpen bij uw verzet.'

Onder het kopje 'Hoe stop ik een moskee?' staan argumenten opgesomd die het verzet van burgers bestuursrechtelijk kunnen schragen. Op één: voer aan dat andere locaties beter zijn. Levert dat niets op, begin dan over parkeeroverlast en aantasting van de leefbaarheid van de wijk. De PVV heeft tien anti-moskee verzetshaarden onder elkaar gezet, met verwijzing naar de bijbehorende uitspraken van bestuursrechter en Raad van State. Samen vormen ze een ideaal vademecum voor bezorgde burgers.

Beeld Screenshot MoskNee.nl

'Marokkanenmepper'

Hillegommer Henk Wesseling, liefkozend 'Marokkanenmepper' gedoopt in zijn stamkroeg, geeft volmondig toe dat parkeren een gelegenheidsargument was. 'Wij wilden dat ding gewoon niet in onze wijk. Dan is ieder argument dat indruk maakt voor de rechter welkom.' Op de Raad van State maakte het weinig indruk, al meldt Wesseling trots dat het gebouw door zijn toedoen een klein beetje lager geworden is.

Geheel kansloos is de gang naar de bestuursrechter niet, verre van zelfs. Omwonenden in de Tilburgse wijk Besterd wonnen voor de Raad van State de strijd tegen de Marokkaanse Masjid El-Feth-vereniging, met als belangrijkste reden een gebrek aan, jawel, parkeerplekken. Een vervangend plan heeft groen licht gekregen van de gemeenteraad, maar bewoners laten het er niet bij zitten en hebben de zaak opnieuw aanhangig gemaakt. Die dient deze zomer. 'Voor de vijfde keer moeten we naar de rechtbank', verzucht moskeesecretaris Abdelkader Barkane.

Zelf liep Wesseling bij een dag voor archeologieliefhebbers in Teylingen toenmalig VVD-kamerlid Ard van der Steur tegen het lijf. Van der Steur, inmiddels minister voor Veiligheid en Justitie, waarschuwde Wesseling dat het bestuursrecht taai is. Zo'n gevecht winnen van de gemeente was nagenoeg onmogelijk, aldus de VVD'er, en de buurtbewoners deden er goed aan een goede advocaat te zoeken - 'iemand die weet hoe de hazen lopen'.

Aan de uiterste rand van Almere Buiten, bij de in aanbouw zijnde Omar Ibn al-Khattab moskee, hing op de piek van het protest een spandoek: 'Sieradenbuurt zegt nee tegen de moskee'. Later volgde een gesprayde swastika op de moskeemuur, dader onbekend. De onlangs verrezen hindoetempel, twintig passen verderop en minstens zo in het oog springend, bleef onaangeraakt.

De Omar Ibn al-Khattab moskee in Almere. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Salafistisch broeinest

Toon van Dijk, gemeenteraadslid voor de PVV in Almere, woont zelf niet in de buurt, maar stelt met enige regelmaat raadsvragen over de moskee die hij aanduidt als een 'salafistisch broeinest'. Volgens hem was de buurt bang dat de Ibn al-Khattab meer moslims zou trekken dan aangekondigd, met als gevolg meer auto's en overlast. Grote aanjager van het protest was, naast Van Dijk zelf, zijn collega-PVV'er - en buurtbewoonster - Ramona Aukes. Zij wil geen commentaar geven.

Vrijdagmiddag, twee uur. De parkeerplaats van de Ibn al-Khattab staat ramvol met bijna vijftig auto's. Sommigen parkeren bij het appartementencomplex ernaast. Maar overlast? Een 26-jarige vrouw die zich niet met haar naam aan het dossier wil branden, tekende een PVV-petitie, maar zou dat naar eigen zeggen niet weer doen. 'Ik dacht dat Marokkanen agressief waren en vrouwen lastig vielen. Maar ik kan gewoon in zomerjurk buiten lopen zonder opmerkingen te krijgen. Een moskeebezoeker hielp me een keer met een zware boodschappentas.'

Een buurman, 46, die moslims zegt te beschouwen als terroristen, is minder te spreken over de moskee. Een van de bezoekers zou brutaal zijn geweest tegen zijn vrouw. Over parkeerproblemen geen woord.

Het telkens de kop op stekende protest kent twee oorzaken, zegt Yassin Elforkani van het CMO: weinig transparantie en angst voor de islam. 'Moskeebesturen zijn nu niet open genoeg over hun plannen, waardoor omwonenden zich overdonderd voelen.' Gemeenten communiceren slecht of onvoldoende. Een voorbeeld is Zoetermeer, waar het moskeeverzet de nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer aan hun zijde vond. De gemeente, oordeelde hij, had de bewoners beter moeten informeren.

Contact met de buurt

Zoek contact met de buurt, moedigt Elforkani moskeebesturen aan. 'Nu kijkt men vooral naar de politiek, maar die worstelt hier ook mee. Vanwege de negatieve beeldvorming rond de islam houden gemeentes de plannen liever stil.'

Het probleem is niet parkeren of andere overlast, meent Elforkani, maar angst. Mohamed Amezian, voorzitter van het moeizaam tot stand gekomen islamitisch centrum in Roosendaal, knikt bij die woorden instemmend. Hij zegt: 'Wij moslims moeten veranderen, niet onze buren.'

Stel je pand beschikbaar als buurthuis, voor vergaderingen of feestjes, adviseert Amezian. 'Moskeeën zijn nu te onzichtbaar. Over financiering of radicale prekers willen we niets zeggen. Journalisten wimpelen we af. Als je niks te verbergen hebt, moet je open zijn.'

De nieuwe moskee El Fatah in Bodegraven. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Het CMO van Elforkani begeleidt op dit moment drie moskeebesturen in het verbeteren van de communicatie, maar wil niet zeggen welke. 'Wie er niet uitkomt, bieden we de helpende hand.' In Gouda stelde de gemeente twee mediators om te bemiddelen tussen moskee en omwonenden. Later deze maand moet een bijeenkomst de gemoederen tot bedaren brengen.

Henk Wesseling neemt een slok zwarte filterkoffie. Hij mijdt het ding als de pest, zegt hij desgevraagd. Toch is het hem niet ontgaan dat het aantal bezoekers achter is gebleven bij de verwachting. Meer dan honderd man is er op een doorsnee vrijdag niet. 'Ik denk dat ze Allah Akbar zitten te roepen en dat het er galmt, zo leeg is het.'

Financiën

Verreweg de meeste moskeebestuurders zeggen dat de benodigde miljoenen uitsluitend afkomstig zijn uit de eigen gemeenschap. Leden worden geacht naar draagkracht te doneren. Bedragen van 3.000 euro per lid zijn geen uitzondering. Daarnaast organiseren moskeeën benefietacties en gaan ze op feestdagen en bij het vrijdaggebed met de pet rond.

Omdat de financiering vaak niet transparant is, laden moskeeën bij overheid en burger de verdenking op zich geld te ontvangen uit moslimlanden. De Verenigde Arabische Emiraten droegen miljoenen bij aan de grootste moskee van Nederland, de Essalam in Rotterdam. De Blauwe Moskee in Amsterdam Nieuw-West was er niet geweest zonder een donatie van 2,2 miljoen euro uit Koeweit. In de Amsterdamse gemeenteraad bestaan zorgen dat tienduizenden euro's subsidie aan stichtingen in de Transvaalbuurt zijn doorgesluisd naar twee moskeeën.

Geld, is het vermoeden, betekent ook invloed. Een recent Tweede Kamer-onderzoek naar de geldstromen leverde echter niet de gewenste duidelijkheid op. De AIVD houdt al jaren een handvol moskeeën in de gaten, omdat ze door geldstromen uit Saoedi-Arabië extra ontvankelijk zouden zijn voor het salafisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden