Geveld

Fotograaf Stephan Vanfleteren, vermaard om zijn doorleefde zwart-witportretten, raakte aangedaan door de stenen lijken van de verdwijnende middenstand. Hij legde ze vast - in kleur.

Het zijn gezichten, zou je kunnen zeggen, maar dan wel de gezichten van personen die de middelbare leeftijd al ver voorbij zijn. De afbladderende verflaag, het gebarsten kozijn en de scheuren in het pleisterwerk zijn de rimpels, wallen en littekens in het gelaat, het neergelaten rolluik is de geloken blik.


Maar mensen worden tenminste nog begraven. Dit blijft staan. Dit zijn de lijken van de straat. Waar Nederlanders al snel de boel opruimen of opkalefateren, hebben Belgen minder moeite met de nabijheid van nutteloosheid en verval. Tragiek zit niet in de weg. Het komt in de buurt van pathos, maar vooruit, hij zegt het toch: de Belgen aanvaarden het lijden meer.


Als zoon van middenstanders - ze hadden een tennisclub met café - voelt fotograaf Stephan Vanfleteren zich betrokken bij de kleinhandelaar. Die heeft het zwaar. Het is krabbelen in de schaduw van grootwarenhuis en winkelcentrum. De kinderen zijn na een studie niet zo geneigd meer de plek achter de toog in te nemen. Hij is er bezorgd over. Als Ford Genk of een vestiging van Arcelor Mittal in Luik sluit, raakt het hele land in rep en roer. Wie bekommert zich om de bakkers, beenhouwers en cafébazen die de boeken dicht moeten doen? Het valt niet op, maar het gebeurt, elke dag weer. Een stille dood dreigt. Nou ja, het is niet alleen bezorgdheid. Als er iets uitsterft, is hij er nu eenmaal graag bij. Het is zo'n beetje de rode draad in zijn werk.


Het gaat om het verweerde uiterlijk, maar de schoonheid schuilt net zo goed in de opschriften. Wie een winkel heeft van de HEMA, de Blokker of de Aldi heeft er niks over te vertellen, maar deze kleine ondernemers konden zelf beslissen hoe ze de voorbijgangers wilden verleiden. Poëzie is het. De zorgvuldigheid in een Q. Het aplomb van een uitroepteken. De belofte in de naam, 'Au Tout Va Bien', gecombineerd met de nederlaag van vandaag. De gemakzucht in de sjofele letters van 'Vidéo Joëlle' - een stapeltje avonturen - en kinderfilms, wat porno op een schapje, en de zaak zal wel marcheren, zeker. Een triperie, weet iemand nog wat een triperie is? Het is een slager die alleen orgaanvlees verkoopt.


Vanfleteren is er tien jaar mee bezig geweest. Soms was het bijvangst onderweg naar een opdracht, een enkele keer was het zijn enige focus. Langzamer rijdend dan hij gewend is, de oogballen als in een flipperkast spiedend naar de gevels aan weerszijden van de achterafstraatjes in Antwerpen, Brussel, Luik en Charleroi en de steenwegen in Aalst, Ninove en Flobecq. Bruusk op de rem, ijlings draaien. Als het licht niet goed was, keerde hij later terug, om soms te ontdekken dat de tijd toch weer sneller tolde dan verhoopt: er was zowaar een nieuwe pui opgetrokken.


Het is misschien even slikken voor zijn publiek, maar het onderwerp liet hem geen keus: het moest in kleur. Vijftien jaar zwoer hij bij zwart-wit, alle pogingen hem tot een breder palet te verleiden, waren weerstaan. Niemand vroeg er meer om. Het was veiliger geweest ook nu weer zwart-wit te gebruiken. Maar de verlokking van het ondefinieerbare groen, het rare blauw en het bevreemdende oranje was te groot, ook al omdat het stof van de voorbije jaren er nog op lag. Hij wilde de trots laten zien waarmee de eigenaar ooit zijn plek in de straat had opgeëist. Op de foto is de kleur zo een verhalend element, en niet de schreeuw om aandacht. Hij wilde durf tonen. Slechts een enkeling wist het, zijn vrouw, zijn laborant, minder dan een handvol vrienden. Hij wilde niet dat al onderweg vragen werden gesteld. Zo, ben je eindelijk van je geloof afgevallen? Neen, dus. Het is een eenmalige variant op het oeuvre, verwacht hij.


Er is nu een boek, Façades & Vitrines, en een tentoonstelling. In een hal van de Budafabriek in Kortrijk is een huis neergezet. De wanden bestaan uit exemplaren van het boek, waarvan het omslag van lood is. Gaandeweg zullen de muren verdwijnen, in het tempo waarmee bestellingen worden geleverd. De oplage bedraagt 666: de vrijage met kleur voelt toch een beetje alsof hij zijn ziel aan de duivel heeft verkocht.


Kijk verder op pagina V4


Extra: Façades & Vitrines

Stephan Vanfleteren, Façades & Vitrines, gebonden in lood met ingestanste titel en editienummer. Uitgeverij Hannibal; 192 blz. Tot 15 maart 150 euro, daarna 195 euro. Vanaf 9/3 tentoonstelling Aller Retour in de Budafabriek, Dam 2, Kortrijk, België.


Extra: World Press Photo

Het werk van Stephan Vanfleteren (Kortrijk, 1969) verschijnt geregeld in de Volkskrant, maar ook in magazines als Paris Match,Die Zeit, Knack en De Standaard Weekblad. Dit jaar won hij op de World Press Photo de eerste prijs in de categorie Staged Portraits met zijn reeks over zieke Guinezen die worden geholpen door een christelijke hulporganisatie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden