Gevaren roken lang genegeerd

In de eerste decennia van de vorige eeuw rookte bijna 30 procent van de kinderen in de laagste klassen van de lagere school sigaretten....

Pas in de jaren vijftig begon langzaam door te dringen dat roken een gevaar voor de gezondheid vormde. Daarmee begon ook de strijd tussen de even machtige als rijke sigarettenindustrie en de langzaam aan kracht winnende anti-tabakslobby. De Verenigde Staten gingen voorop bij het nemen van maatregelen tegen de tabaksfabrikanten; Europa loopt pas enige jaren warm voor de idee dat harde ingrepen op zijn plaats zijn.

Van Nederlandse politici heeft de tabaksindustrie in de vorige eeuw weinig te duchten gehad, zo blijkt uit Het rookgordijn - De macht van de Nederlandse tabaksindustrie van Trouw-journalist Joop Bouma. (Veen; fl 45,-). In Den Haag is altijd meer waarde gehecht aan werkgelegenheid en accijnsopbrengsten dan aan de volksgezondheid, concludeert hij in zijn helder geschreven boek. Niet eerder zijn de banden tussen overheid en industrie zo minutieus onderzocht.

De berekeningen van Bouma, die bij zijn speurtocht naar archiefmateriaal op weinig medewerking van de Nederlandse ministeries kon rekenen, spreken voor zich. De afgelopen tien jaar ontving de staat bijvoorbeeld 28 miljard gulden aan tabaksaccijnzen. Voor campagnes die het roken moesten ontmoedigen werd 50 miljoen uitgetrokken. Inmiddels stierven er jaarlijks ongeveer 20 duizend Nederlanders aan de gevolgen van het nicotine-gebruik.

Met een uitgekiende lobby bij de ministeries van Financiën en Economische Zaken hebben de tabaksconcerns beperkende maatregelen als een verbod op reclame decennia lang weten uit te stellen. De contacten met bewindslieden en kamerleden waren uitstekend. 'Welk kamerlid zette (. . .) zijn politieke carrière op het spel door met een initiatiefwetsontwerp te komen tegen roken?', aldus een voormalig inspecteur voor de gezondheidszorg in Het rookgordijn.

Vooral CDA-politici lieten zich voor de kar van Philip Morris en consorten spannen. De ministers Lubbers, Ruding en Andriessen maakten, misschien zonder het te weten, deel uit van 'een strategische alliantie' die de industrie had uitgedacht om haar belangen veilig te stellen. De bezoekjes van de drie CDA'ers aan de lobby-organisatie van Philip Morris moeten minister Borst, de eerste bewindpersoon die de tabaksindustrie de oorlog heeft verklaard, een gruwel zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.