Gevaren aswolk beter in kaart

Deeltjes uit aswolken die het vliegverkeer in gevaar kunnen brengen, blijken eerder neer te slaan dan minder schadelijke deeltjes. Of er langer kan worden doorgevlogen is de vraag.

AMSTERDAM - Asdeeltjes van vulkanen die het schadelijkst zijn voor vliegtuigmotoren blijken als eerste neer te slaan uit de aswolk. De gevolgen van vulkaanuitbarstingen zijn daarom mogelijk minder groot voor het vliegverkeer. In 2010 werd in grote delen van Europa het vliegverkeer dagen stilgelegd na een uitbarsting van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull.


Onderzoekers van de universiteit van het Zwitserse Fribourg hebben destijds monsters genomen van de aswolk op diverse locaties in Europa. Daarbij ontdekten ze dat twee belangrijke componenten zich verschillend gedroegen. De zwaardere kristallijne deeltjes sloegen eerder neer dan in grootte vergelijkbare glasdeeltjes. De onderzoekers zeggen dit voor het eerst te hebben aangetoond.


Asdeeltjes kunnen schadelijk zijn voor vliegtuigmotoren. Door de enorme snelheid waarmee ze de motor en zijn onderdelen raken, worden deze gezandstraald, waardoor deze kunnen vervormen. In de verbrandingskamer smelt een deel van de andere, glasachtige deeltjes. Deze slaan dan neer op de turbine die daarachter zit. Die raakt dan beschadigd. In het verleden heeft dat vaker geleid tot het volledig uitvallen van motoren, onder meer bij een toestel van KLM in 1989. Uiteindelijk slaagden de piloten erin de motoren weer aan de praat te krijgen.


Joris Melkert, docent lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft, noemt het interessant dat de onderzoekers niet alleen hebben gekeken naar as, maar ook naar de samenstelling van de deeltjes in de wolk. 'Dat grotere kristallijne deeltjes door hun hogere gewicht eerder neerslaan, is interessant. Ik ben het alleen niet eens met hun conclusie dat deze deeltjes gevaarlijker zouden zijn voor straalmotoren dan de glasachtige deeltjes.'


Het 'zandstralen' van de motor en het smelten van de glasachtige deeltjes pakken voor beide typen as anders uit, zegt Melkert. 'Hoe harder en groter de deeltjes, hoe groter het effect van het zandstralen. In dat opzicht zijn kristallijne deeltjes vermoedelijk schadelijker. ' Maar, stelt de Delftse wetenschapper, juist de glasachtige deeltjes zullen vanwege hun lagere smeltpunt eerder leiden tot problemen achterin de motor. De hardere kristallijne deeltjes zullen vanwege hun hogere smelttemperatuur waarschijnlijk de temperaturen in de verbrandingskamer doorstaan. 'Beide typen zijn dus schadelijk. Ik heb daarom moeite met de conclusie dat vooral de kristallijne deeltjes problemen veroorzaken.'


Onderzoeksleider Bernard Grobety zegt dat de bevindingen niet direct zullen leiden tot nieuwe maatregelen voor het vliegverkeer tijdens uitbarstingen. 'Zo ver zijn we nog lang niet. We hebben nu ontdekt hoe de verschillende asdeeltjes zich gedragen. Nu gaan we beginnen met simulaties.'


Kort na de uitbarsting in 2010 werden de maatregelen al versoepeld. Mocht er rond de IJslandse eruptie worden gevlogen bij een deeltjesdichtheid van 2 milligram per kubieke meter lucht, deze norm werd later al verruimd naar 4 milligram.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden