Gevangenen kunnen 'rood' krijgen

Gedetineerden die promoveren en degraderen op basis van een 'stoplichtsysteem'. Dat is sinds afgelopen zaterdag de nieuwe praktijk in gevangenissen. Wie zich goed gedraagt, behoudt zijn privileges, maar wie dat niet doet, moet op de blaren zitten. Gevangen zullen hierdoor eindelijk inzien dat goed gedrag loont, hoopt Justitie.

AMSTERDAM - Dit is hoe het er vanaf nu aan toegaat in de Nederlandse gevangenis: houdt een gedetineerde zes weken lang zijn cel schoon, vermijdt hij conflicten en leert hij 'het gesprek aan te gaan', dan vertoont hij 'groen' gedrag en promoveert hij. Het gevolg: vijf extra uur extra aan gevangenisactiviteiten zoals re-integratiecursussen, betere bezoekuren en leuker werk.


Maar zodra een gevangene een 'kort lontje' heeft of wordt betrapt op wapen- of drugsbezit, dan heet dat vanaf nu 'oranje' of zelfs 'rood' gedrag en worden al zijn verdiende privileges direct weer ingetrokken. Dan degradeert de gedetineerde en heeft hij recht op nog maar 43 uur aan wekelijkse activiteiten. Bovendien mag hij tussen die activiteiten door zijn cel niet uit.


'We hebben vanaf nu een basisprogramma en een plusprogramma', zegt Jochgem van Opstal namens het Ministerie van Justitie. Komt een gevangene door zijn groene gedrag in het 'plusprogramma', dan heeft hij recht op 48 uur per week aan activiteiten en mag hij extra tijd doorbrengen buiten zijn cel. 'Deze twee programma's zijn een manier om goed gedrag te belonen en ongewenst gedrag te ontmoedigen', zegt Van Opstal. 'Zodra je ongewenst gedrag vertoont, heeft dat meteen consequenties. Dan degradeer je naar het basisprogramma.'


Omdat de nieuwe maatregel in feite neerkomt op een versobering - het plusprogramma was voor dit weekend de standaard in de gevangenissen - levert het op jaarbasis 'een aantal miljoen euro op', zegt Justitie. Gevangenen in het nieuwe basisprogramma kosten namelijk minder.


En juist daar wringt de schoen, zegt Pieter Vleeming, voorzitter van de Bond van Wetsovertreders. Volgens hem presenteert Justitie dit plan als dé oplossing voor gedragsproblemen bij criminelen, maar is het in de praktijk ordinaire bezuiniging die enkel averechts zal werken. 'Een kat in het nauw maakt rare sprongen. En als je op zo'n kinderachtige manier met mensen omgaat die al in het nauw zitten, dan zal dat alleen maar agressie opwekken. Dat kan ik je op een briefje geven.' Ook de Nederlandse vereniging van Strafrechtadvocaten zegt 'ernstige vraagtekens' te hebben bij de nieuwe regels.


Volgens Vleeming is de nieuwe regeling symboolpolitiek van de staatssecretaris van Justitie Fred Teeven. 'Het is in lijn met het VVD-verkiezingsprogramma: druk criminelen de kop in en dan zullen vanzelf alle problemen verdwijnen. Maar zo werkt dat niet.'


Het 'stoplichtsysteem' is ontwikkeld in samenwerking met de Vrije Universiteit Amsterdam en geldt voor praktisch alle gevangenissen. Alleen extra beveiligde inrichtingen hebben met andere regels te maken, net als gedetineerden met geestelijke stoornissen.


HET STOPLICHTSYSTEEM

Groen


Hiermee wordt goed gedrag bedoeld dat 'wenselijk is in de inrichting', aldus de nieuwe richtlijnen van Justitie. Dit type gedrag wordt gestimuleerd en beloond en gaat over routines als: 'spanningen en frustraties uiten in gesprek', en 'bereid zijn om te stoppen met criminaliteit'.


Oranje


Laat een gedetineerde teveel van dit soort gedrag zien, dan zal hij uiteindelijk degraderen. Denk hierbij aan: 'rondhangen', 'een kort lontje hebben' en 'slechte lichamelijke verzorging'.


Rood


Hieronder vallen misdrijven als (poging tot) vluchten, handel in verdovende middelen en het hebben van een mobiele telefoon. De gevangene zal degraderen naar het basisprogramma en kan extra strafmaatregelen verwachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.