Gevangen door een ideaal

Daniel Pearl, journalist van de Wall Street Journal, werd in 2002 in Pakistan op beestachtige wijze door terroristen vermoord. Echtgenote Mariane blikt in een boek terug op hun gezamenlijke missie: de dialoog met extremistische moslims....

De buggy staat leeg naast de tafel. Zoon Adam, bijna 2 jaar oud, is er met de oppas vandoor. Zijn moeder, Mariane, praat over Danny, zijn vader, haar echtgenoot. Hij is dood, in 2002 vermoord in de handen van fundamentalistische terroristen in Pakistan het was vier maanden voor de geboorte van Adam. Mariane schreef er een boek over. Ter nagedachtenis aan Danny, ter voorbereiding op het leven van Adam en ter lering voor de rest van de wereld. Het heet A Mighty Heart The brave life and death of my husband, Daniel Pearl. (In het Nederlands vertaald: Weken van angst) De dialoog aangaan, dat is het thema van het leven dat u beiden voor ogen stond. De dialoog is uw man fataal geworden toen hij in de nasleep van 11/9 in Pakistan islamistische terroristen trachtte op te sporen. Achteraf kun je het streven met hen in gesprek te raken na noemen.

'Ja.' Whet dat ook? 'Nee.'

Wat vooraf ging.

Het is hun laatste dag in Parijs, herfst 2000 morgen vertrekt het vliegtuig naar Bombay, India, met aan boord Mr. en Mrs. Pearl, geslaagd journalistenechtpaar van in de dertig.

De koffers staan gepakt in de gang, de kasten zijn leeg. Nog een keer kijken ze vanuit de huiskamer uit over de Eiffeltoren negen maanden na de millenniumwisseling zijn de blauwe feestlichtjes er nog niet afgehaald. De zon gaat onder, de whiskyglazen zijn gevuld. 'We hebben een uitdaging nodig', zeggen ze nog eens tegen elkaar. Proost.

Op het nieuwe visitekaartje van Daniel Pearl (37) staat Bureau Chief South Asia, in dienst van de prestigieuze Amerikaanse krant The Wall Street Journal. Het correspondentschap is een beloning voor zijn werk op de Balkan en in het Midden-Oosten. Mariane Pearl (33) heeft, iets bescheidener, naam gemaakt als presentatrice van een praatprogramma over migratie op de Franse radio. Maar het chagrijn van veel journalisten staat haar daar tegen en ze begint een leven als freelanceverslaggeefster.

Daniel en Mariane, ze zijn een paar op vleugels, getrouwd in 1999 onder de voorwaarde 'ons leven samen te beschouwen als was het literatuur'. Daniel is een Amerikaanse jood met een vader uit Israen een moeder uit Irak. Mariane heeft een Cubaanse moeder, een Chinese grootmoeder en een Nederlandse vader meisjesnaam: Van Neyenhoff. Ze zijn trots op de melting pot die ze met z'n tweezijn.

'Op een dag', herinnert ze zich tijdens het gesprek aan een Amsterdamse gracht, 'telden we al onze bloedbanden bijelkaar op en zeiden: de 21ste eeuw, die wordt hopelijk net als wij.'

Maar dan.

Amper een jaar nadat ze boven de eindelozesloppenwijken van Bombay de daling hadden ingezet, halen terroristen in New York de Twin Towers neer. Op 12 september 2001 vliegen Daniel en Mariane naar buurland Pakistan, waar tal van islamscholen fundamentalistische terroristen kweken. Het is de geboortegrond van het terreurnetwerk Al Qa'ida hier moeten ze speuren naar de wortels van het kwaad. Het gaat goed, vier maanden lang, totdat Daniel in contact probeert te komen met de geestelijk leidsman van Richard C. Reid, die in december 2001 heeft geprobeerd met een schoenbom een vlucht naar Miami op te blazen.

Daniel ontmoet de verkeerde tussenpersoon, Bashir geheten. Hij blijkt Omar Sheikh, een Britse Pakistaan die al eens jaren gevangen zat wegens het ontvoeren van buitenlanders. Op 23 januari 2002 lokt hij Daniel in de havenstad Karachi in de val. Ze ontvoeren hem, ene kidnapperguy@hotmail.com stuurt foto's rond om te bewijzen dat ze Daniel hebben. Alle Pakistanen die de Verenigde Staten gevangen hebben gezet in Guatmo Bay moeten worden vrijgelaten.

Mariane vergezelt Daniel meestal naar zijn afspraken, maar net op de dag van de ontvoering blijft ze achter op hun logeeradres in Karachi. Ze is vijf maanden zwanger, voelt zich niet helemaal fit en verlangt naar de vakantie tickets naar Dubai voor de volgende dag liggen klaar. Het huis van vriendin Asra waar ze verblijven, verandert na Daniels verdwijning in een commandocentrum van waaruit de zoektocht op touw wordt gezet. Mariane is erbij en samen met Asra legt ze dossiermappen aan vol aantekeningen.

Van onderhandelingen met de ontvoerders kan geen sprake zijn. Achteraf blijkt dat ze al snel zijn keel hebben doorgesneden. Pas drie weken later, eind februari, zetten ze de videoband van de moord op internet, dan is zijn dood een feit. Het is breaking news op alle stations. Zijn lichaam dumpen ze, in stukken gesneden, op een fabrieksterrein in Karachi de politie ontdekt de zak pas vele weken later.

Welkom in de 21ste eeuw, waarin islamistisch gemotiveerde terroristen de mengeling van culturen trachten in te ruilen voor een botsing.

In Weken van angst speelt onderhuids steeds de vraag wat de intrede van het terreurtijdperk voor gewone mensen betekent niet voor de politici of de terroristen. Zoals de spanningen van de Koude Oorlog en de ongebreidelde mondialisering van de Roaring Nineties ook individuele levens hebben beloed, hoe doet dan het internationale terrorisme dat? Is partij kiezen het devies? Is het mogelijk je ervoor af te sluiten? Het maakt dat het boek uitstijgt boven het niveau van de wervelende thriller-tranentrekker die het ook is en die Warner Bros. heeft doen besluiten een optie op de filmrechten te nemen. Waarom bent u journalist geworden? 'Mijn vader is in de jaren zestig en zeventig de volksrevoluties afgereisd. Zo raakte hij verzeild in Cuba, waar hij mijn moeder ontmoette. In 1974 waren we met de Anjerrevolutie in Portugal het is de eerste demonstratie die ik me kan herinneren. Hij zocht het doel van zijn leven in de politiek, maar hij raakte gedesillusioneerd. Toen ik 9 was pleegde hij zelfmoord.

'Ik had al vroeg het gevoel dat er een rol in de wereld voor mij was weggelegd, hoe klein of groot ook. Maar van mijn vader erfde ik het idee dat politiek niets zou veranderen. Politici zijn nuttig om de samenleving te ordenen, maar er zijn gewone mensen nodig om echte veranderingen te bewerkstelligen. Journalistiek leek me daar een goed middel voor.'

Deelde u die idealen met uw man? 'Toen ik Danny ontmoette, keek ik tegen hem op: hij was een veel betere journalist dan ik. Hij wilde onzichtbaar zijn, dicht bij de waarheid komen, onafhankelijk zijn. Vooroordelen en clichgeen rol laten spelen. Hij was neutraal.'

Was het mogelijk om na 11/9 nog neutraal te zijn? 'Het ineenstorten van de torens heeft niemand onaangedaan gelaten. Maar Danny probeerde zich daarna nog professioneler op te stellen. Hij dacht daarom dat hij in de positie was om terroristische organisaties te bezoeken.'

Is dat toch niet gewoon na? 'Nee. De dialoog zoeken is juist het moedigste wat je nu kunt doen, omdat het zo ontzettend moeilijk is. Het gaat er niet om aardig gevonden te worden. Zij denken niet zoals jij en ik.

'Met Danny heb ik in Pakistan vaak tegenover groepen fundamentalisten gezeten om te horen wat precies hun redeneringen waren. Waarom ze anti-Amerikaans waren, waarom antisemitisch. Met doorvragen probeerden we ze ook naar zichzelf te laten luisteren.

'Na Danny's dood ben ik uitgenodigd op het Witte Huis. Ik heb ze daar verteld wat ze niet wisten, dat de Pakistaanse agenten die de strijd tegen terreur voeren niet eens een telefoon tot hun beschikking hebben.

'President Bush moet iedere twintig minuten een beslissing nemen op basis van wat adviseurs hem zeggen. Geen wonder dat ie vaak niet weet waar hij het over heeft. Hoezeer gaan we daarop vertrouwen? Kan je over twintig jaar tegen je kinderen zeggen: ach, we hadden toen Bush. Nee de vraag is: wat heb jij er toen aan gedaan?'

Hoe kan het dat de gruwelijke dood van uw man nauwelijks uw idealen heeft aangetast? 'Gedurende de weken van de zoektocht ben ik alleen maar gesterkt in onze ideeen. Iedereen die meehielp en over de vloer kwam in ons logeerhuis in Karachi deed zo zijn best Danny te vinden het waren katholieken, boeddhisten, moslims, Pakistanen, Amerikanen, Europeanen, van alles. Wij deelden een visie op de toekomst. De terroristen probeerden die idealen aan te vallen. Met Danny had ik mijn leven in dienst gesteld van idealen en keuzes gemaakt. Kan ik daar nu ineens nee tegen zeggen? Natuurlijk niet. Wij hebben gelijk.'

Maar dan nog, na de aanblik van de foto's van uw man die de wereld zijn overgegaan moet er bijna wel iets breken? 'De foto's. . . Danny had een pistool tegen zijn hoofd, maar een glimlach op zijn gezicht. Alsof hij wilde zeggen: je kunt me vermoorden, maar mijn geest krijg je niet te pakken. Op een andere foto zie je zijn vastgebonden handen prominent in beeld. Stiekem maakt hij met de vingers van zijn ene hand een V-teken, en steekt hij de middelvinger van zijn andere hand op. Die boodschap laat me geen keus.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden