Gevangen bij ex-prijsvechter

Huiseigenaren die een hypotheek hebben bij een verdwenen geldschieter, merken bij verlenging dat ze in de val zitten.

Het hypotheekaanbod in Nederland verschraalt. De ene na de andere bank stopt met de verkoop van hypotheken. Huizenbezitters die een hypotheek hebben bij zo'n voormalige prijsvechter zitten vaak in een dure val.


Onlangs liet BNP Paribas weten met ingang van het nieuwe jaar geen huizen meer te willen financieren in Nederland. BNP Paribas is de zoveelste buitenlandse bank die de handdoek in de ring gooit.


Zes jaar geleden wilde elke financiële instelling hypotheken verkopen in Nederland. Consumentenorganisaties waren positief over de komst van nieuwelingen zoals Gmac, Sparck en Elq (destijds onderdeel van Lehman Brothers), BNP Paribas, Bank of Scotland en Argenta. De hypotheekmarkt werd immers al jaren gedomineerd door de grootbanken die samen goed zijn voor driekwart van de markt. De nieuwkomers konden alleen klantjes winnen met scherpe tarieven. Als ze dezelfde rente rekenen als de grote bekende banken kiest de huizenkoper altijd voor de vertrouwde namen.


Niet alleen buitenlandse banken keren Nederland de rug toe. In Nederland is met het faillissement van DSB Bank ook een grote speler verdwenen. Resultaat is dat Rabobank, ING, ABN Amro en hun submerken de markt vrijwel in handen hebben.


De honderdduizenden die bij een verdwenen geldschieter zitten, merken bij het aflopen van de rentevasteperiode vaak dat ze in de val zitten. De voormalige prijsvechter heeft er geen enkel belang bij een concurrerend tarief aan te bieden bij verlenging. Het opbouwen van een mooie naam is geen doel meer.


Anderzijds kan de huizenbezitter vaak niet overstappen naar een andere partij. Andere banken zijn selectief in het accepteren van nieuwe klanten. Bovendien zijn de acceptatieregels voor hypotheken aangescherpt. Een tophypotheek die een paar jaar geleden nog door de beugel kon, mag niet meer. Ook houden banken zich strikter aan de regels dan een jaar of vijf geleden.


De Verening Eigen Huis (VEH) heeft een aantal rentetarieven van oude banken vergeleken met de gemiddelde tarieven op de markt. De oude prijsvechters prikken hun rente steevast boven het marktgemiddelde. Zo rekent NIBC op oude Gmac-hypotheken 5,7 procent voor tien jaar rentevast met Nationale Hypotheekgarantie, terwijl het gemiddelde tarief 5 procent is. Wie goed zoekt en onderhandelt, kan zelfs voor 4,6 procent lenen. Gmac verkocht zijn Nederlandse hypothekenportefeuille in 2008 aan NIBC. Bij een hypotheek van drie ton is de huizenbezitter die gedwongen bij NIBC blijft per maand netto (bij 42 procent inkomstenbetasting) zo'n 100 euro meer kwijt dan de huizenbezitter die het gemiddelde tarief betaalt.


'Banken die niet meer actief zijn, hebben er geen belang bij een lage rente te rekenen', zegt Michel Ligtlee van Vereniging Eigen Huis. 'Daarom zitten de verdwenen banken allemaal boven het gemiddelde.'


Banken hoeven niet echt te verdwijnen om de tarieven van hun klanten op te schroeven. Ze kunnen zich ook uit de markt prijzen. Een buitenlandse bank die onderaan de vergelijkingslijstjes bungelt, zal geen nieuwe hypotheken meer afsluiten. Zo'n bank kan het ongunstige tarief vervolgens wel in rekening brengen bij de bestaande klanten.


Banken die actief blijven op de Nederlandse markt, kunnen hun klanten bij verlenging niet zo makkelijk een poot uitdraaien. Ze mogen sinds een paar jaar geen verschillende tarieven meer hanteren voor nieuwe en bestaande klanten. Volgens Ligtlee wordt hier wel enigszins de hand mee gelicht door het geven van kortingen. 'Die gelden alleen voor nieuwe hypotheken. Ik zie het verschil met een lager tarief voor nieuwe klanten niet', aldus Ligtlee.


Dat buitenlandse banken kunnen veranderen in dure valkuilen maakt advisering lastig voor consumentenorganisaties. Aan de ene kant juichen ze de komst van uitdagers toe, aan de andere kant lijkt het slimmer een hypotheek af te sluiten bij een Nederlandse bank of verzekeraar. 'Het is een moeilijk parket', zegt Ligtlee. 'Van een grote bank als BNP Paribas verwacht je niet dat die opeens stopt met de hypotheekverkoop. Dat is niet te voorspellen.'


VEH weet nog niet precies hoe kan worden gewaarborgd dat vertrekkende banken hun oude klanten niet uitmelken. 'Ze moeten eigenlijk toezeggen dat hun verlengingsrente nooit hoger zal zijn dan het marktgemiddelde', zegt Ligtlee. 'Alleen onder bijzondere omstandigheden kunnen ze daarvan dan afwijken.'


KIanten van BNP Paribas zullen moeten afwachten hoe deze bank zich gaat opstellen. BNP meldt op zijn site dat een te hoog rentepercentage niet in het belang is van de klant, maar dat de bank geen uitspraak kan doen over de positie van toekomstige rentepercentages in vergelijkingslijsten. 'Dit is te veel afhankelijk van wat andere hypotheekverstrekkers doen', aldus de Franse bank.


VEH WIL NIEUW NMA-ONDERZOEK

De Vereniging Eigen Huis riep de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) op de concurrentieverhoudingen op de Nederlandse hypotheekmarkt opnieuw te onderzoeken. De VEH wijst erop dat de rentemarges die banken aan hun hypotheekklanten berekenen weer oplopen en ziet hierin het bewijs dat de concurrentie in de markt verder is afgenomen.

De NMa zegt de sector scherp in de gaten te houden, maar vindt de oproep van de VEH om onderzoek te doen, vooralsnog te ver gaan. De toezichthouder deed eerder dit jaar op verzoek van de VEH al onderzoek naar de hypotheekmarkt en vond toen geen harde bewijzen voor gebrek aan concurrentie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden