Gevangen, beschuldigd van overspel

Een filmpje van een executie van een 'overspelige' vrouw in Afghanistan schokte de wereld. Lang niet alle 'onzedelijke' vrouwen wacht dit lot, maar veel van hen zitten wel in de cel.

KUNDUZ - Ajar (39) zit al anderhalf jaar in voorarrest voor 'overspel'. De Afghaanse vrouw heeft geen zicht op een rechtzaak; een advocaat heeft ze nooit gezien. Ze huilt veel terwijl ze haar bizarre verhaal vertelt op het binnenplaatsje van de vrouwengevangenis in Kunduz.


Ajar was 9 jaar oud toen ze trouwde en 19 jaar toen ze weduwe werd. Ze kreeg een nieuwe echtgenoot. De problemen voor dit echtpaar begonnen nadat een bij Ajar onbekende man heeft geklaagd bij de rechtbank dat zij aan hem was beloofd als bruid. Die belofte bestond volgens hem al voor Ajars negende jaar, dus hij claimt het oudste 'recht' op haar. Ajar en haar tweede echtgenoot zijn allebei opgepakt voor overspel.


De klager is na zijn beschuldiging met de noorderzon vertrokken, waardoor het niet tot een rechtzaak komt. Toch zit het echtpaar vast. Autoriteiten weigeren de twee vrij te laten tot de kwestie is 'uitgezocht' of tot de klager weer komt opdagen. 'Ik denk wel dat ik vrij kom, maar ik weet niet wanneer. Niemand vertelt mij iets', zegt Ajar.


'Overspel' en 'onzedelijk gedrag' staan officieel niet meer in het Afghaanse wetboek van strafrecht, verklaren advocaten. Maar de praktijk is weerbarstiger. Vele 'daders' worden buiten het formele rechtsysteem om gestraft. Zo dook afgelopen weekeinde een filmpje op waarop te zien is hoe een vrouw in Afghanistan onder luid gejoel wordt geëxecuteerd voor overspel.


Weglopen van huis: delict

Lang niet alle Afghaanse vrouwen wacht hetzelfde lot. Maar voor overspel ga je wel vaak naar de gevangenis, ook al is het formeel niet strafbaar. De helft van alle vrouwen in de gevangenis van Afghanistan zit daar voor 'zina' - een moreel delict. Weglopen van huis omdat je niet uitgehuwelijkt wil worden valt ook onder een morele delict. Ook wordt een verkrachte vrouw vaak onzedelijk gedrag verweten. Ze zou het hebben uitgelokt.


De bewijsvoering blijft meestal beperkt tot gedwongen bekentenissen of getuigenverklaringen van wraakzuchtige familieleden. Straffen lopen op tot twintig jaar.


Ook in de gevangenis van Kunduz zijn veel van de veroordeelde 34 dames vermoedelijk onschuldig, zegt directrice Nadrah Gejah van het lokale departement voor vrouwenzaken. 'Ik ken veel voorbeelden van vrouwen die zijn verkracht door een neef of zwager. Als de man geld betaalt aan de politie, aanklagers of rechters, gaat hij vrijuit en wordt de vrouw gevangen genomen.'


Ook worden vrouwen geregeld valselijk beschuldigd van moord om van ze af te komen, zegt Gejah. Ondeugdzaam gedrag wordt als ondersteunend bewijs aangevoerd.


Latifa (28) is naar eigen zeggen zo iemand. Ze zit in de gevangenis van Kunduz voor moord, maar zegt erin te zijn geluisd door haar schoonmoeder. Volgens Latifa is haar echtgenoot gedood door zijn eigen broer. Schoonmoeder getuigde echter bij de rechtbank dat Latifa heeft meegewerkt aan de moord. Latifa en de broer zouden namelijk een affaire hebben gehad. Beiden kregen twintig jaar celstraf.


Volgens Latifa zijn de affaire en haar bijdrage aan de moord pertinent gelogen. 'Mijn schoonmoeder vond mij niet aardig. We hadden al eerder problemen. Ze heeft gelogen om van mij af te komen. Ze wilde het land hebben dat ik zou erven van mijn vermoorde echtgenoot.'


Vier smerige kamers

Latifa, Ajar en de andere 32 vrouwelijke gedetineerden wonen, slapen, eten en koken in vier smerige kamers van de gevangenis van Kunduz. Enkele van hen hebben kinderen bij zich. Op Latifa's arm zit haar anderhalf jaar oude dochter. Haar andere vier kinderen heeft ze nooit meer gezien.


De lokale advocatenvereniging AIBA - gefinancierd met Nederlands geld - zorgt ervoor dat vrouwen in Kunduz een pro deo advocaat kunnen krijgen. 42 advocaten zijn in Kunduz bij AIBA aangesloten.


Het is mooi advocaten beschikbaar te stellen en te trainen, maar dan moet het wel eerst tot een rechtzaak komen waarin ze hun cliënten kunnen verdedigen.


In de vrouwengevangenis van Kunduz blijkt dat dit niet altijd gebeurt. Latifa had wel een advocaat, maar zij klaagt dat hij niet naar haar luisterde. Ze vermoedt dat haar schoonmoeder hem heeft omgekocht.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden