'Gevaarlijke' Trump kan Europa in zeer lastig parket brengen

De tornado aan decreten heeft een einde gemaakt aan de illusie dat het wel zal meevallen met president Trump. Daarom komt Tusk nu met zijn brandbrief.

Fotobewerking: Donald Trump en Donald Tusk Beeld EPA / Getty
Fotobewerking: Donald Trump en Donald TuskBeeld EPA / Getty

Amerika is niet meer het Amerika zoals we dat zeventig jaar lang hebben gekend. De beschermer is een bedreiging geworden. Dat is feitelijk de conclusie die EU-president Donald Tusk trekt in een brief aan de Europese leiders ter voorbereiding van de top op Malta komende vrijdag. Het is een uniek moment. Nooit eerder zette een naoorlogse Europese politicus zwart op wit in een publiek stuk dat hij de Verenigde Staten associeert met gevaar.

De Europese liefde voor de grote Amerikaanse bondgenoot kon variëren, er waren geregeld spanningen, maar in laatste instantie bleven de gelederen gesloten. Onder president Donald Trump dreigt dat te veranderen. Hij lijkt de bijl te willen zetten in de ordening waarmee de Amerikaanse president Harry Truman en zijn minister van Buitenlandse Zaken Dean Acheson net na de Tweede Wereldoorlog een begin maakten.

Amerika richtte de NAVO op, hielp de Europeanen met het Marshallplan bij de wederopbouw en steunde de Europese integratie. Het leidde tot een weerbaar, welvarend en verenigd Europa dat met succes weerstand bood aan de Sovjet-Unie. Maar Trump heeft geen boodschap aan in het verleden behaalde resultaten. Hij morrelt aan alle pijlers van de Amerikaans-Europese relatie. Wat hem betreft is de NAVO 'achterhaald', mag de Europese Unie uiteenvallen en heeft de euro zijn langste tijd gehad. Hij weigert de Russen als tegenstander te zien, ook al veranderden dezen met geweld een Europese grens door de Krim af te pakken van Oekraïne.

'Externe' bedreigingen

Met Trump is niks meer hetzelfde. Hij blijft verrassen. Eerst zag men in hem een kansloze kandidaat. Toen hij toch tot president werd gekozen, werd er gezegd dat we beter konden afwachten wat hij na zijn beëdiging zou doen. Zelfs na zijn geharnaste inauguratierede was er nog hoop dat het allemaal retoriek was. De tornado aan presidentiële decreten in de eerste week van Trumps presidentschap heeft een einde gemaakt aan elke illusie dat het in de praktijk zou meevallen. Het valt niet mee, vandaar Tusks brandbrief.

Tusk schaart het Amerika van Trump onder de 'externe' bedreigingen. Hij stelt het op één lijn met een assertief China, een agressief Rusland en de terreur van de radicale islam. Het is een geval van moral equivalence (morele gelijkstelling) dat voor november ondenkbaar zou zijn geweest. De Pool vraagt zich af of er een einde komt aan de Amerikaanse buitenlandse politiek zoals die sinds 1947 werd gevoerd. Een begrijpelijke zorg, gezien wat er ook het afgelopen weekeinde gebeurde.

Trump voerde telefoongesprekken met de Russische president Poetin, de Duitse kanselier Merkel en de Franse president Hollande. Volgens The New York Times was het gesprek met Hollande 'stroef', dat met Merkel 'zakelijk' en dat met Poetin 'warm'. Het Kremlin liet weten dat Trump namens het Amerikaanse volk de Russen 'geluk en voorspoed' had gewenst. Insgelijks, zou Poetin hebben geantwoord. Deze 'warmte' ontbrak in Trumps gesprekken met zijn Europese bondgenoten, aldus The New York Times. Het is de wereld op zijn kop.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Nieuwsbericht

EU-president Tusk veroordeelt de eerste beleidsdaden van de Amerikaanse president Trump als een bedreiging van de Europese Unie. Tusk plaatst 'de verontrustende verklaringen' uit Washington op een lijn met het agressieve beleid van Rusland en China, de terreur door IS en het geweld in het Midden-Oosten en Afrika.

Donald Trump en Vladimir Poetin sieren Matroesjka poppen in een cadeauwinkel in Moskou. Beeld afp
Donald Trump en Vladimir Poetin sieren Matroesjka poppen in een cadeauwinkel in Moskou.Beeld afp

Sancties tegen Rusland

Trump kan Europa in een zeer lastig parket brengen als hij de Amerikaanse sancties opheft die zijn ingesteld tegen Rusland vanwege de Krim en de door Moskou gesteunde separatistische oorlog in Oost-Oekraïne. Hij kan daarmee de EU splijten, aangezien Italië en Griekenland dan waarschijnlijk opnieuw zullen eisen dat ook de Europese strafmaatregelen worden ingetrokken. Gebeurt dat, dan lijden Merkel en de EU een vernietigende nederlaag in hun pogingen paal en perk te stellen aan Poetins expansionisme.

Een ander mogelijk gevaar dat van Trump uitgaat, betreft de reactie in Europa op zijn onstuimige daadkracht. Schrikt dit kiezers in Nederland, Frankrijk en Duitsland af, of zal het degenen die neigen naar een stem op rechts-populisten juist inspireren, nu ze zien dat er zo'n korte lijn mogelijk is tussen verkiezingsbelofte en regeringsdaad? In dit laatste geval zou de externe bedreiging van Trump samensmelten met de interne bedreiging van de populisten, die Tusk ook signaleert. Daarom schrijft hij dat de EU nooit eerder voor zulke grote gevaren heeft gestaan.

Lees ook: Overleeft de EU de wereldorde van het eigenbelang? Columnist Derk Jan Eppink over de gevolgen van 'de methode-Trump' voor de EU.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden