'Gevaarlijke gek' Sankoh heeft VN'ers beet

'Laat ons met rust', zei bendeleider Foday Sankoh tegen de Volkskrant, enkele dagen voordat zijn mannen in Sierra Leone soldaten van Unamsil zouden vermoorden....

Het westelijk deel van de geschonden hoofdstad gaat steeds meer in het wit gehuld. Nog bijna elke dag verschijnen er in Freetown nieuwe vervoermiddelen van de VN-macht Unamsil. Wit zijn de grote terreinauto's, wit de talrijke VN-helikopters. De kleur van vrede: daarom immers was het in Sierra Leone allemaal begonnen.

Het oostelijk deel biedt een heel andere aanblik. Op de muren, voorzover die nog overeind staan, zijn de strijdkreten te lezen die de rebellen van het RUF er begin vorig jaar kalkten, tijdens hun nipt mislukte poging de stad in te nemen. 'Homicides 4 real' luidt een van de lugubere teksten. Woorden die opnieuw betekenis hebben gekregen.

Met de moord op vier blauwhelmen en de ontvoering van bijna honderd soldaten van Unamsil dreigt Sierra Leone opnieuw ondergedompeld te worden in de chaos waaraan het West-Afrikaanse land de afgelopen negen jaar ten prooi was.

De VN kwamen om de naleving af te dwingen van een vredesakkoord dat president Kabbah en RUF-leider Sankoh in juli 1999 sloten. Maar de VN-macht is nu zowel letterlijk als figuurlijk de gijzelaar geworden in een macaber machtsspel.

Foday Sankoh is de kwade genius in het spel. Zijn tegenstanders in Freetown schilderen hem af als een 'gevaarlijke gek' en een 'desperado'. Hij oogt minzaam, met zijn wollen mutsje, vrolijk krullende baard en pretoogjes. Maar als leider van het Revolutionair Verenigd Front staat hij aan het hoofd van een bende die bewezen heeft op zijn bevel tot gruwelijkheden in staat te zijn.

Sankoh, zo gaven VN-medewerkers in Freetown al voor de moorden off the record grif toe, heeft Unamsil volledig klem. 'Zeg het hem maar niet', verzucht een allengs wanhopiger lid van de vredesmacht: 'Als hij wil, is hij in staat heel Unamsil nog voor vanavond zes uur weg te vagen.' Maar zo wenst 'Papayh', vadertje Sankoh, het spel niet te spelen.

Eenmaal op volle sterkte moet Unamsil uit 11.500 manschappen bestaan. In de hoofdstad zijn alle controleposten inmiddels door blauwhelmen bemand. Maar hoe verder je het land ingaat, hoe minder Unamsil je tegenkomt. En daar waar het er echt toe doet, in de goud- en diamantrijke gebieden die onder controle zijn van het RUF, krijgt de vredesmacht nauwelijks voet aan de grond.

Intussen is door het vredesakkoord de rebellenclub van Sankoh wel als een Paard van Troje overal binnengehaald waar eerst alleen de regeringstroepen van Kabbah het voor het zeggen hadden. Sankoh zelf resideert in Freetown en elke burger in de stad is er diep van overtuigd dat het RUF zijn wapens daar heeft binnengesmokkeld en die zal opnemen zodra Sankoh het bevel geeft.

'Het is feest hier', zei donderdag een even bezorgde als cynische medewerker van een internationale organisatie in Freetown, 'ik heb het gevoel dat het totaal uit de hand loopt, dat er absoluut geen controle meer is op de situatie.' In de hoofdstad zijn deze week ook schoten gehoord. De evacuatie van westerlingen lijkt bijzonder dichtbij, al was het slechts omdat hulporganisaties hun werk in het binnenland van Sierra Leone zo goed als niet meer kunnen doen.

Unamsil heeft van de Verenigde Naties het mandaat gekregen om de implementatie van de vredesmacht desnoods met geweld te realiseren. 'Maar de VN zijn gewoon bang', zegt een blauwhelm die is gestationeerd in Kenema, een plaats in het midden van het land. Al eerder lieten VN'ers zich hun wapens door rebellen afnemen. De angst zal met de moord op VN-soldaten alleen maar zijn toegenomen.

'Ik zeg niet dat Unamsil moet vertrekken', aldus Sankoh in het eerdere gesprek met deze krant. 'Maar het RUF is de sleutel tot alles. Ze zullen ons dus moeten raadplegen en respecteren.' Op zijn beurt doet Sankoh precies het tegendeel. En waar hij links soms de schijn wekt aan de uitvoering van het vredesproces mee te werken, slaat hij rechts direct weer alle hoop de bodem in.

'De man is maar op één ding uit', aldus een Unamsil-medewerker, 'de totale macht. Als dat volgend jaar via verkiezingen kan: oké. Als het met geweld moet: geen probleem. Zelf heeft hij niets te verliezen. En dat in een land waar de burgerbevolking tot nu toe enkel verloren heeft. Werkelijk, deze kerel is fucking crazy.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden