Gevaar jihadi's wordt tastbaar

De arrestatie van een Franse Syriëganger die wordt verdacht van de aanslag in het Joods Museum in Brussel maakt het gevaar van teruggekeerde jihadstrijders in één klap tastbaar. Die strijders zijn 'tijdbommetjes' die ook in Europa kunnen afgaan.

AMSTERDAM - Mehdi Nemmouche (1985) uit het Noord-Franse Roubaix werd vrijdag in Marseille aangehouden in een bus die was vertrokken uit Amsterdam. Hij had een kalasjnikov bij zich die was gewikkeld in een vlag van de islamitische terreurorganisatie Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIL). Ook is een filmpje gevonden waarin mogelijk Nemmouche zich uitlaat over de aanslag in Brussel, waarbij vorige week zaterdag drie mensen om het leven kwamen en een zwaargewonde viel.


De arrestatie is voor de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) vooralsnog geen aanleiding het dreigingsniveau verder op te schroeven. 'We hebben geen concrete aanwijzingen dat ook een aanslag in Nederland wordt voorbereid', zegt een woordvoerder. Recente ontwikkelingen onderstrepen volgens hem wel de urgentie van de problematiek, de noodzaak van intensievere samenwerking van de inlichtingendiensten en het delen van informatie. Ook de Belgische premier Elio Di Rupo riep hiertoe zondag op.


Vorig jaar maart al verhoogde de NCTV voor Nederland het dreigings-niveau terrorisme van beperkt naar substantieel. Dat was vooral vanwege het risico van terugreizigers. Die hebben in conflictgebieden expertise en strijdervaring opgedaan. Ze zijn 'radicaal, getraumatiseerd en in hoge mate geweldsbereid', stelde de NCTV.


Inmiddels zijn tussen de 20 en 30 Syriëgangers in Nederland teruggekeerd. Het worden er volgens de NCTV steeds meer. In Europa lopen meer dan honderd in Syrië of elders in islamitische conflictgebieden geschoolde jihadi's rond.


Nationaal coördinator Dick Schoof sprak afgelopen week in de Verenigde Staten met allerlei terrorismedeskundigen, onder andere van het ministerie van Buitenlandse Zaken en Home Security. 'De Amerikanen worstelen met dezelfde problematiek', zegt zijn woordvoerder. 'Terugreizende Syriëgangers vormen niet alleen een gevaar voor Europa, maar voor het hele Westen. Ook Nederland blijft vanuit jihadistisch oogpunt een legitiem doelwit.'


Radicaliseringsdeskundige Halim el-Madkouri van het instituut voor multiculturele vraagstukken Forum wijst in dit verband op de arrestatie half mei van een Amsterdamse strijder die in 2013 een half jaar in Syrië vertoefde. Hij was in het bezit van wapens. Het Openbaar Ministerie verdenkt hem van het voorbereiden van een gewapende overval. Met de buit zou de Amsterdammer de internationale jihad hebben willen ondersteunen.


Over de vraag of Syriëgangers vrijwillig zijn teruggekeerd, of zijn teruggestuurd met een specifieke opdracht - geld inzamelen, aanslagen voorbereiden of plegen - tasten de diensten veelal in het duister, zegt El-Madkouri. De teruggekeerden vertellen allemaal dat ze humanitaire hulp hebben verleend en dat ze niet van plan zijn gekke dingen te doen in Nederland. Volgens hem liegen de meesten.


'De arrestaties van Nemmouche en de Amsterdamse Syriëganger geven op zijn minst aan dat een aantal van hen rare plannen heeft. Al is maar 5 procent iets kwaads van zin, dan hebben we een groot probleem in het Westen.'


Intussen geven de betrokken diensten in Europa, inclusief de NCTV, aan dat ze de terugreizigers nauwlettend in de gaten houden. Het liefst zouden ze die allemaal achter slot en grendel zetten. Dat kan meestal niet omdat moeilijk te bewijzen valt dat ze in Syrië betrokken zijn geweest bij oorlogsmisdaden.


Om het risico in te dammen, hanteert de NCTV 'een heel palet maatregelen', zegt de woordvoerder. De netwerken van de terugreizigers worden ingeschakeld om ze te helpen reïntegreren, ze krijgen psychische hulp en het allerbelangrijkst: 'ze worden goed in de smiezen gehouden.'


Dat is geen eenvoudige taak. Neem alleen al hun aantal. Tientallen potentiële Europese tijdbommetjes 24 uur per dag monitoren, dat is bijna niet te doen. 'Want ze zijn ook nog eens mobiel', zegt El-Madkouri. Ze reizen, zoals Mehdi Nemmouche heeft gedaan, met het openbaar vervoer door diverse Europese landen. Ze stappen op allerlei plekken in en uit, geven in een bus of trein instructies door of materiaal af aan medestrijders. Zo dreigen de diensten, die niet altijd even goed samenwerken, al snel het spoor bijster te raken.


Zorgelijk vindt El-Madkouri ook dat 'Brussel' past in een jihadistisch patroon. Al jarenlang zijn jihadveteranen die gestreden hebben in Afghanistan, Bosnië of Tsjetsjenië betrokken bij terroristische aanslagen. Met spectaculaire daden willen ze angst zaaien, de aandacht vangen van de media en islamitische conflictgebieden - in het geval van Nemmouche wellicht Syrië en Palestina - in het nieuws houden.

undefined

Wilders: aanslag door jihadisten verijdeld

PVV-leider Geert Wilders heeft zondagavond tegen het ANP gezegd dat twee teruggekeerde Nederlandse Syriëgangers een aanslag op hem wilden plegen. Het tweetal zit volgens hem vast. De Nationaal Coördinator Terroris-mebestrijding en Veiligheid (NCTV) wil dit niet bevestigen. Het Openbaar Ministerie ontkent dat er iemand vastzit wegens het beramen van een aanslag op de PVV-leider.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden