ReportageKinderopvangtoeslagaffaire

Getuigen spreken elkaar al meteen tegen tijdens eerste verhoordag toeslagenenquête

De eerste verhoordag van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag legde meteen de beperkingen bloot van de getuigenverklaring als instrument voor waarheidsvinding. Geheugens haperen en de ondervraagden proberen vooral hun eigen straatje schoon te vegen en de schuld bij anderen te leggen. 

Hans Blokpoel, algemeen directeur Belastingen bij de Belastingdienst tussen 2010 en 2016, tijdens de hoorzitting maandag.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dat levert tegenstrijdige verklaringen op die het beeld meer vertroebelen dan verhelderen. Het feit dat alle getuigen onder ede staan, doet daar niets aan af.

De commissie werd bijvoorbeeld waarschijnlijk niet veel wijzer van de eerste getuige, sociaal advocate Eva González Pérez. Niet omdat zij iets te verbergen heeft of haar getuigenis niet relevant is, maar omdat González Pérez haar verhaal al heel vaak heeft verteld: zowel in de media als tegenover bewindspersonen en Kamerleden. 

De juriste heeft sinds 2014 tientallen ouders die bezwaar maakten tegen het stopzetten van hun kinderopvangtoeslag juridisch bijgestaan. Zij is ook de echtgenote van Ahmet Gökçe, de eigenaar van het Eindhovense gastouderbureau Dadim waar de toeslagenaffaire min of meer mee begon. Het toeslagenfraudeteam van de Belastingdienst (CAF) zette in 2014 de toeslagen stop van alle klanten van dit gastouderbureau, omdat zij gefraudeerd zouden hebben. Achteraf bleek die verdenking slechts voor een handvol Dadim-klanten terecht. het overgrote deel van de ouders bleek onschuldig en moest ten onrechte duizenden euro’s toeslagen terugbetalen.

Haar verhoor leidde niet echt tot nieuwe inzichten. González Pérez legde de nadruk op de onwelwillende houding en regelrechte tegenwerking die zij als belangenbehartiger van de ouders heeft ervaren in haar jarenlange strijd met de Belastingdienst. De advocate schetste een – inmiddels bekend – beeld van een overheidsinstantie die liever duizenden ouders willens en wetens door de mangel haalde dan eigen fouten onder ogen te zien en schuld te bekennen.

De twee getuigen die na Eva González Pérez hun visie op de zaak kwamen geven, waren al meteen met elkaar in tegenspraak. Hoogleraar bestuurskunde Bert Marseille vertelde de commissie dat de wet volgens hem wel degelijk ruimte biedt voor het betrachten van coulance bij het terugvorderen van toeslagen. Marseille was als getuige opgeroepen omdat hij vorig jaar gepeperde kritiek leverde op het U-bochtarrest van de Raad van State, waarin de hoogste bestuursrechter plotseling concludeerde dat het nietsontziende terugvorderingsbeleid ‘gezien de maatschappelijke ontwikkelingen’ verzacht diende te worden. Dit oordeel volgde op de grote politieke ophef over de toeslagenaffaire en kwam neer op een juridische U-bocht omdat de Raad van State het harde terugvorderingsbeleid daarvoor jarenlang in arresten had bekrachtigd.

Marseille sprak er maandag tijdens zijn verhoor zijn teleurstelling over uit dat de Raad van State zich verschool achter de maatschappelijke ophef als excuus om zijn mening te herzien. Het had de bestuursrechter volgens hem gesierd als die ronduit had toegegeven dat de rechtspraak al die jaren de wet verkeerd had uitgelegd en de Belastingdienst ten onrechte steeds in het gelijk had gesteld in rechtszaken tegen gedupeerde ouders. Volgens Marseille kon de Belastingdienst er op grond van de wet altijd al voor kiezen om ‘proportioneel’ terug te vorderen in plaats van de hele toeslag (een bedrag van soms wel tienduizenden euro’s) op te eisen als een ouder bijvoorbeeld één opvangrekening van 100 euro niet had betaald. De landsadvocaat was die mening in 2009 trouwens ook al toegedaan, bleek onlangs uit een advies dat al die tijd voor de Tweede Kamer verborgen was gehouden.

Marseille werd maandag in de Enquêtezaal van de Tweede Kamer opgevolgd door de voormalige algemeen directeur van de Belastingdienst. Hans Blokpoel was tussen juni 2010 en december 2016 naar eigen zeggen de ‘huisbaas’ van het fraudeopsporingsteam CAF en beweerde het tegenovergestelde van Bert Marseille. Volgens Blokpoel hadden hij en ook zijn baas (directeur-generaal Peter Veld) van begin af aan ‘buikpijn’ van het feit dat ouders die een relatief klein verzuim hadden begaan (het niet betalen van kleine bedragen, of het niet kunnen overleggen van één of twee betalingsbewijzen) hun hele toeslag moesten terugbetalen.

Op de herhaalde vraag van commissieleden waarom hij dan niets aan die praktijk had veranderd, antwoordde Blokpoel telkens: ‘Ons beeld was dat het zo geschreven stond in de wet en wij moeten als Belastingdienst gewoon de wet uitvoeren.’ Blokpoel beweerde dat hij zijn medewerkers vanaf begin af aan persoonlijk heeft gewaarschuwd voor de mogelijk grote gevolgen van het ‘alles of niets’-beleid voor de ouders en er daarom op te hebben gehamerd dat ze niet ‘generiek’ toeslagen moesten stopzetten, maar van alle ouders eerst individueel moesten vaststellen of zij hadden gefraudeerd.

Blokpoel legde de schuld subtiel bij de verantwoordelijk bewindsman, toenmalig staatssecretaris van Financiën Eric Wiebes. Hij zei ‘zeker te weten’ dat Wiebes op de hoogte was van de problemen met de terugvorderingen en de nare gevolgen daarvan voor ouders en impliceerde dat het een politieke keuze was om de wet niet aan te passen en het beleid niet te veranderen. Enkele commissieleden confronteerden Blokpoel ermee dat zijn naar eigen zeggen betoonde compassie niet overeenkomt met verklaringen van anderen die hebben gesteld dat Blokpoel juist een van de hardliners was in dit dossier. Welke versie is waar? De ondervragingscommissie mag het straks zeggen.

Het verhoorschema van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag vindt u hier.

Meer over de toeslagenaffaire

Waarom burger én ambtenaar zo vaak de weg kwijtraken? Vijf lessen van de Commissie Uitvoeringsorganisaties

Belastingdienst schuldig aan structurele discriminatie van mensen die toeslagen ontvingen

Waar draait de kinderopvangtoeslagaffaire om? In december moest staatssecretaris Snel (Financiën) zich verantwoorden. Een hoofdpijndossier in drie bedrijven

Hoe een Haagse fraudejacht ontaardde in een toeslagendrama

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden