GETUIGE X1

De getuigenis van een voormalig kindhoertje heeft in België grote opschudding veroorzaakt. 'Gelovers' en 'niet-gelovers' vliegen elkaar in de haren....

'ALS DEZE dossiers rijp zijn, zullen ze België op zijn grondvesten doen daveren en zal de zaak-Dutroux kinderspel blijken', klonk het eind 1996 in gerechtelijke kringen. In de maanden na de ontdekking van de lijken van Julie en Mélissa en An en Eefje verschijnen bij justitie getuigen met verhalen over netwerken van kinderprostitutie, satanisme, martelingen en kindermoorden.

Het zijn in de meeste gevallen slachtoffers die getekend zijn door traumatische ervaringen en slechts anoniem willen getuigen. Ze krijgen codenamen opgeplakt: X1, X2, X3, X4. Een inmiddels 28-jarige vrouw uit een middelgrote Vlaamse stad, X1, maakt de meeste indruk. In zeventien verhoren schetst ze het beeld van een weerzinwekkend inferno.

Ze heeft het over georganiseerde netwerken van kinderprostitutie, waarbij politici en andere 'hooggeplaatsten' zijn betrokken. Over pseudo-rituele slachtingen van kinderen, waarin nette heren en dames de opperste vorm van genot vonden. Volgens X1 zijn zeker zeventig kinderen die in de pedofiele netwerken na enkele maanden of jaren waren 'opgebruikt', uiteindelijk vermoord, veelal na gruwelijke folteringen.

X1 verhaalt van jachtpartijen rond een kasteel, waarbij kinderen naakt het park werden ingejaagd, als prooi voor jagers die hen met kruisbogen doodschoten. Over nachtelijke opnamen van sm-films en snuff movies waarin kinderen worden gemarteld en vermoord, in het bedrijf van een bekende industrieel.

Gedetailleerd vertelt ze haar ondervragers hoe enkele collega-slachtoffers werden afgemaakt. Over Christine van Hees, wier vreselijk verminkte lichaam in 1984 werd ontdekt in een oude champignonkwekerij in Oudergem. En over Carine Dellaert, die in 1985 werd teruggevonden in een gierput bij Gent. Beide moorden zijn nimmer opgelost.

De kroongetuige noemt veel namen, van slachtoffers én daders. Marc Dutroux was erbij betrokken, maar meer als waterdrager dan als hoofdrolspeler. De louche Brusselse zakenman Michel Nihoul was veel belangrijker in de morbide pornonetwerken. X1 klaagt een ex-premier aan, wiens naam ook al in andere walmende affaires voorkomt. Ze noemt diverse andere politici, rijke zakenlui, gevierde advocaten, rechters, rijkswachters en criminelen die onder meer ook opduiken in het dossier van de Bende van Nijvel.

Het zijn het dagblad De Morgen en in mindere mate het weekblad Télémoustique die vorige week met onhullingen van de tot dusver geheim gebleven getuigenissen van X1 een ware storm in België hebben veroorzaakt. Want haar verklaringen zijn zo ongelofelijk, dat ze voor menigeen ongeloofwaardig zijn.

'Bij zo'n gruwelijk verhaal ontwikkelen mensen automatisch een ontkennende reflex, een dit-kan-niet-gevoel', erkent Paul Igodt, hoogleraar psychiatrie aan de Katholieke Universiteit van Leuven. Vroeger dacht men ook dat incest en kinderporno niet bestonden.

Igodt stond aan het hoofd van het team psychiaters dat in opdracht van justitie de geestelijke gesteldheid van X1 onderzocht. Zijn voorlopige conclusies zijn zeer genuanceerd. Hij beschrijft X1 niet als een chaotische mythomane die maar lukraak dingen vertelt. Volgens Igodt brengt de kroongetuige 'een gestructureerd verhaal', wat echter nog niet wil zeggen dat het ipso facto waarheidsgetrouw is. Haar verklaringen moeten ernstig worden genomen, maar moeten voor verificatie verder worden onderzocht.

Het lijdt geen twijfel dat X1 veelvuldig het slachtoffer is geweest van seksueel misbruik en geweld. Maar het geheugen is een complexe machine. Bij de reconstructie van herinneringen kunnen vervormingen optreden, juist doordat de getuige zwaar getraumatiseerd is. X1 lijdt aan MPS, Meervoudige Persoonlijkheidsstoornis. Vroeger werd dat in de volksmond hysterie genoemd.

Bij MPS of 'dissociatieve identiteitsstoornis' ontwikkelt de patiënt meer persoonlijkheden, waarbij emoties worden losgekoppeld van gebeurtenissen. In die toestand kunnen herinneringen worden beïnvloed door lectuur over een bepaald onderwerp waarvoor grote interesse bestaat, of door therapie. In het geval van X1, zo beweert Igodt, kunnen beelden van Dutroux zich zijn gaan nestelen in haar geheugen, maar is het evenzeer mogelijk dat ze Dutroux ook echt heeft gekend. 'Het is de kunst de valse van de echte herinneringen te onderscheiden', aldus de psychiater.

Dat is de taak van justitie. X1 geeft tientallen details van wilde seksorgiën en gruwelijke moorden die het onderzoeken waard zijn. Voorzover twee onderzoeksjournalisten van De Morgen hebben kunnen nagaan, komen veel bijzonderheden die X1 noemt overeen met de verbijsterende werkelijkheid. Dat geldt bijvoorbeeld voor de 'Champignonnière-moord' op de 16-jarige Christine van Hees, volgens haar gepleegd door (onder anderen) Marc Dutroux en Michel Nihoul.

X1 zegt daarbij aanwezig te zijn geweest en weet zich de kleinste bijzonderheden te herinneren, zoals het motief van de tegelvloer, een verwarmingsbuis waarover ze struikelde, drie vleeshaken aan de muur, de kaarsen die bij de rituele moord werden aangestoken, de elektriciteitskabel waarmee het slachtoffer werd vastgebonden, de spijker die in de pols van het slachtoffer werd geslagen. Die details klopten met de werkelijkheid, zo bleek uit de plaatsbeschrijving en de voorwerpen die op de plaats van de moord waren gevonden.

Ze vertelt ook bijzonderheden over het 16-jarige Gentse meisje Carine Dellaert, dat op de voorlaatste dag voor de schoolvakantie in 1982 verdween en van wie drie jaar later het lijk in verregaande staat van ontbinding werd teruggevonden in een gierput.

Volgens X1 was 'Clo', zoals Carine Dellaert werd genoemd, eveneens verstrikt geraakt in het netwerk van perverse machtswellustelingen. Ze was haar beste vriendin en toeverlaat in deze geheime onderwereld. Net als X1 leidde Clo een dubbelleven. Ze ging aanvankelijk gewoon naar school en mocht met niemand praten over de wilde seksorgiën waaraan ze vooral in de weekeinden meedeed. Tot de dag dat ze verdween.

X1 vertelde haar ondervragers dat Clo op een gegeven moment hoogzwanger was. Proces-verbaal 116.018: 'Op een dag werd ik door mijn pooier opgehaald en geblinddoekt naar een huis even buiten Gent gevoerd. In het huis waren nog drie andere personen aanwezig (X1 noemt de namen van haar pooier T., een Brusselse advocaat en een Vlaamse burgemeester). T. liet me achter in een aparte kamer. Daar lag Clo op een bed met barensweeën. Ik moest haar helpen bij de bevalling. Clo bloedde hevig en leed veel pijn. Ik raakte in paniek omdat ik alleen was en niemand mij kwam helpen. Het kind, een jongen, werd pas na uren geboren. Ik sneed de navelstreng door en legde het kind op de buik van Clo. Op dat ogenblik kwam T. de kamer binnen en nam het kind mee, terwijl ik achterbleef met Clo. Ze verloor enorm veel bloed.'

Later werd X1 door de mannen meegenomen naar een Chinees restaurant in Brugge. Wat er met Clo is gebeurd, weet ze niet. Maar ze vermoedt dat het meisje in de villa is gestorven.

Na de ontdekking van de stoffelijke resten van Carine Dellaert in de gierput achter een schipperscafé maakte gerechtsarts Timperman een uitgebreid autopsieverslag. Zijn constatering dat het meisje in de gierput veel dikker was dan Carine Dellaert (ze droeg een bh met cup 90C), veroorzaakte aanvankelijk verwarring. Maar hij vond ook een verklaring voor deze afwijking.

De Morgen citeert uit zijn verslag: 'Ter hoogte van het bekken zit een stukje mals houtachtig weefsel. Het is een stukje van een laminariastift, een hulpmiddel uit de oude geneeskunde om de baarmoederhals te vergroten om zo de vrucht gemakkelijk te doen afkomen. Het middel wordt zeer weinig gebruikt, daar het veel pijn veroorzaakt bij de moeder.' En verder: 'Aanwezigheid op een cup van een rechthoekig stukje gaas, dat wijst op een zwelling van de borsten en vochtverlies. Dit komt frequent voor bij nullipara.' Nullipara zijn vrouwen die voor het eerst een kind baren.

In mediaberichten over de ontdekking van het lijk van Carine Dellaert werd niet gerept van enige zwangerschap. Het is frappant dat X1 desondanks getuigde van de geboorte van een kind. 'Ze heeft op de een of andere wijze inzage gehad in het autopsierapport', is het verweer van mensen die niet in haar getuigenissen geloven. Of het zou haar min of meer in de mond zijn gelegd door de ondervragers.

Over de verhoren was al commotie ontstaan. Medio vorig jaar werd rijkswachtadjudant Patrick de Baets samen met drie kompanen van het onderzoek gehaald. Hun ondervragingen van X1 en de andere X-en zouden zeer subjectief en zelfs suggestief zijn geweest. Volgens hun commandant lieten ze zich het hoofd op hol brengen door alle verklaringen over uitgebreide seksnetwerken met politici en andere notabelen. Een van de ondervragers was zelfs een relatie aangegaan met X2.

Ook leidinggevende magistraten riepen op tot de grootste voorzichtigheid. De getuigenissen moesten zeer kritisch worden gelezen en steeds getoetst aan de werkelijkheid. Er werd zelfs tot tweemaal toe herlezing van alle verklaringen gelast, een niet alledaags fenomeen bij de Belgische justitie.

Prof. Igodt waarschuwde eveneens voor 'de creatie van valse herinneringen' tijdens de verhoren. Want mensen met traumatische ervaringen dienen met de grootste omzichtigheid te worden verhoord. 'Herinneringen kunnen significant worden beïnvloed door repetitief bevragen van de betrokkene, waardoor feiten kunnen worden herinnerd die zich in feite nooit hebben voorgedaan', aldus Igodt in zijn verslag van 10 oktober 1997.

Volgens het weekblad Knack lieten de ondervragers X1 vooral verklaren wat ze graag zelf wilden horen. 'Het valt te vrezen dat De Baets en de zijnen op hun manier een van de meest delicate onderzoeken van de voorbije jaren verknalden. Al willen sommigen nu doen geloven dat het onderzoek verloren was toen De Baets cum suis verzocht werd op te stappen', schrijft het blad.

In de Belgische media is afgelopen week een keiharde en soms onverkwikkelijke strijd losgebarsten tussen 'gelovers' en 'niet-gelovers'. De meeste kranten en televisiestations zeggen geen snars te geloven van de getuigenissen van X1. Maar dat neemt niet weg dat ze de bovenmatig veel aandacht besteedden aan alle onzin die deze getuige in hun ogen heeft uitgekraamd. Die aandacht leek meer ingegeven door het streven de concurrentie te attaqueren dan de waarheid boven tafel te krijgen.

Ook bij het gerecht bestaan twee kampen. De berichtgeving in de media wordt voortdurend gevoed door 'georganiseerde lekken' uit het gerecht. Dat maakt een evaluatie van de gebeurtenissen er niet gemakkelijker op.

Neem de rol van de Brusselse onderzoeksrechter Jean-Claude van Espen, die zich in juni vorig jaar beklaagde over de aanpak van De Baets en zijn collega's. Volgens sommigen was dat volkomen terecht, volgens anderen zette de onderzoeksrechter het onderzoek daarmee bewust op dood spoor.

Enkele leden van de parlementaire enquêtecommissie die momenteel onderzoekt in hoeverre Dutroux en Nihoul bescherming van hogerhand genoten, verdenken Van Espen om die reden al voorzichtig van protectie. Ze hebben daarvoor nog een ander argument: de onderzoeksrechter trad ooit op als advocaat van Nihouls vriendin Annie Bouty.

Van Espen heeft in Brussel vooral faam gemaakt als fanatiek jager op financiële fraudeurs. Tot voldoening van veel Belgen kreeg hij het enige jaren aan de stok met bijna heel Frankrijk, toen hij de Franse zakenman Pineau-Valencienne achter de tralies kreeg. Maar in het slepende onderzoek naar de moord in de champignonkwekerij heeft hij gefaald en op zijn minst dubieus gehandeld.

Vorige week werd Van Espen, naar verluidt op eigen verzoek, ontheven van de onderzoeksopdracht. Kort daarvoor had hij met moeite erkend dat hij in 1983 korte tijd is opgetreden als advocaat van Annie Bouty, die nu samen met Nihoul wordt genoemd als mogelijke verdachte in de Champignonnière-moord begin 1984. Zijn onpartijdigheid was daarmee twijfelachtig geworden. Maar het blijft de vraag waarom Van Espen niet eerder opstapte, toen de affaire-Dutroux losbarstte en X1 zijn vorige cliënte aanduidde als medeplichtige aan de moord op Christine van Hees.

Minister De Clerck van Justitie heeft verder onderzoek gelast en overweegt enkele buitenlandse experts aan te trekken om het waarheidsgehalte van de getuigenissen te toetsen. Sommigen willen X1 zo snel mogelijk aan de leugendetector koppelen. De kroongetuige zelf zegt niets liever te willen, want dan kan ze eindelijk haar gelijk bewijzen.

'De overgrote meerderheid van de mensen zal naar een alibi zoeken om wat ik vertel niet te hóeven geloven. Dit kán en mág niet gebeurd zijn', zegt X1 deze week in een interview met Humo. Tegenover het weekblad - en eerder al tegenover De Morgen - heeft X1 (ze heet Regina) haar schokkende levensverhaal verteld.

Geboren in Knokke werd ze al als baby ('nog voor ik één jaar was') in het netwerk ingevoerd. Haar grootmoeder leende haar uit aan perverse mannen en vrouwen. Ook haar moeder zat al vanaf jonge leeftijd in de prostitutie. Later werd ze verkocht aan pooier T. uit Borgerhout, die het meisje introduceerde op bizarre seksfuiven in Antwerpen, Gent en Brussel. Daar leerde ze ook andere meisjes kennen, die evenals zij gevangen zaten in het seksnetwerk. Sommigen van jongs af aan, anderen waren er op latere leeftijd bij getrokken.

Volgens X1 werden alle misbruikte kinderen zo geraffineerd gemanipuleerd en gechanteerd, dat ze niet in opstand durfden te komen en ook met geen woord durfden te praten over de gruwelen. Ze werden soms gedwongen mee te doen met de foltering van anderen, tot de dood erop volgde. 'Ik heb meegedaan. Ik heb mee gedood. Het was dat, óf er zelf in blijven', aldus Regina.

De daders waren mensen 'van wier tronie je absoluut niet kunt aflezen dat het beesten zijn'. X1 noemt ze niet eens pedofielen. Ze omschrijft ze vooral als mensen die voortdurend de grenzen van seksueel genot en machtswellust aan het verkennen waren.

Een paar jaar geleden wist X1 met de grootste moeite te ontsnappen aan de klauwen van haar pooier en diens kompanen in het kwaad. Ze is ervan overtuigd dat ook Julie en Mélissa maandenlang meedraaiden in het netwerk. Bij de bevrijding van Sabine en Laetitia haalde ze opgelucht adem: eindelijk had justitie ingebroken in de lugubere onderwereld. 'Maar Dutroux was een accidentje. Dutroux is een stomme kloot die zich heeft laten pakken.'

X1 getuigt van seksfeesten en satanische offerrituelen. Beide fenomenen zijn in het verleden al uitgebreid in het nieuws geweest. De Bende van Nijvel werd in verband gebracht met de 'Roze Balletten', de seksfuiven waar minderjarigen werden misbruikt. Volgens een van de theorieën zouden de Bende-moorden zijn uitgevoerd om 'prominenten' te beschermen tegen vervelende getuigen. Voor die veronderstelling is echter nooit enig hard bewijs gevonden, zoals de criminologen Fijnaut en Verstraeten onlangs na grondig onderzoek van het metersdikke Bende-dossier nog eens bevestigden.

De Leuvense hoogleraar en kinderpsychiater Karel Pyck hecht wel geloof aan het bestaan van netwerken van kindermisbruik en satanische rituelen. Hij heeft de laatste jaren vooral het fenomeen van de backlash bestudeerd, de tegenkrachten die mensen oproepen wanneer ze kindermisbruik aanklagen.

Pyck verklaarde deze maand in reactie op de getuigenissen van X1 dat de backlash ook in België in volle gang is. Het is een grootscheepse ontkenningscampagne tegen de aanklachten van kindermisbruik. De backlash wordt georganiseerd door de daders, via hun advocaten, en gevolgd door niet-gelovers bij de politie, het gerecht en de pers. Daarbij worden verschillende methoden gebruikt, van pesterijen tot klachten wegens professionele fouten en het met opzet op een dwaalspoor zetten van de onderzoekers.

Het is de weg van de minste weerstand om geen geloof te hechten aan ongelofelijk gruwelijke verhalen, zolang ze niet voor de volle 100 procent bewezen zijn. 'De niet-gelovers hebben het gemakkelijker. Als men niets zoekt, dan vindt men ook niets', aldus Pyck.

Marc Dutroux wordt voorlopig beschuldigd van de moord op An en Eefje, de moord op zijn handlanger Bernard Weinstein en de ontvoering van Sabine en Laetitia. Voor zijn betrokkenheid bij de dood van Julie en Mélissa (die van ontbering en uitputting zijn gestorven) zijn nog onvoldoende bewijzen. Dutroux heeft de schuld daarvoor in de schoenen van zijn dode kompaan Weinstein geschoven.

Justitie wilde Dutroux aanvankelijk in de tweede helft van dit jaar berechten. Maar het is nu al vrijwel zeker dat die doelstelling niet gehaald wordt. Want het gerechtelijk onderzoek met al zijn 'nevendossiers' kent nog té veel open einden. En ondanks alle scepsis blijven verschillende speurders zich nog steeds vastbijten in het bestaan van seksnetwerken, waarin hooggeplaatsten figureerden en Dutroux slechts een marginale rol speelde. 'Si on me laisse faire...', zei procureur Michel Bourlet van Neufchâteau in 1996 al. Die woorden galmen nog steeds na: 'Als men mij m'n gang laat gaan...'

Peter de Graaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden