Getouwtrek om de Ouwehoeren

Een gelauwerde documentaire, een internationale bestseller en een nieuwe bundel: wie raakte niet gecharmeerd van de vrolijke Ouwehoeren Louise en Martine Fokkens (70)? Maar het succes heeft een grimmig randje gekregen: er is gedoe over geld.

Aan de buitenkant ziet het er vrolijk uit, het huidige leven van Louise en Martine Fokkens (70). Er gaan geen vijf minuten voorbij of de eeneiige tweeling wordt door onbekenden aangeklampt op straat en in het café. Mannen, vrouwen, kinderen: iedereen die hen als de 'Ouwehoeren' herkent, wil met hen op de foto en even een praatje aanknopen. Hoeren waren ze en blijven ze. Al zijn ze nu wel gerespectéérde hoeren.


Martine: 'Respect, hoor! Dat is het compliment wat we regelmatig te horen krijgen. Omdat wij zo open over ons werk zijn. We waren laatst bij IKEA, kregen we daar hele gezinnen op ons af, allemaal handjes schudden en veel lachen.' Louise: 'Je ziet dan de opluchting op de gezichten van mannen.' Door heel gewoon over hun werk te kwebbelen, nemen ze op zo'n IKEA-moment toch een taboe weg bij de echtgenotes van die mannen, bedoelen de zusjes: 'Ze vinden het inenen niet meer zo erg dat-ie af en toe naar de vrouwtjes gaat.'


Ze zijn deze maand begonnen met een nieuwe serie van het BNN-programma Spuiten en Slikken, waarin ze de oudere jeugd voorlichten over de (betaalde) liefde. Want: 'Toch leuk als jonge jongens hun eerste wip bij de hoeren maken'.


Louise: 'Het heeft iets mysterieus. En ze leren er ook van.'


Martine: 'Het is een belevenis! Nee, het hoort simpelweg bij de opvoeding.'


Er is nog meer dat hun leven er vrolijker op maakt: zojuist is hun tweede boek verschenen, Ouwehoeren op reis. Hun eerste boek, Ouwehoeren, dat tegelijkertijd met de gelijknamige documentaire verscheen, nadert intussen een oplage van 60 duizend exemplaren. Louise en Martine hebben in de opvolger, wederom in Mokumse spreektaal, hun herinneringen aan een aantal buitenlandse trips vastgelegd die ze veelal met klanten maakten. Zakenreizen zogezegd, want voor nop gingen ze nooit met mannen mee op een zonvakantie.


Louise: 'Ben jij mal! Onze klanten betaalden de hele vakantie, ze gaven ons zakgeld en staken ons dikwijls ook nog leuk in de kleren, een leren hoedje en leren handschoenen in Engeland, een sexy jurkje in Spanje. En als ze op zo'n trip dan ook nog wat meer van ons moesten, dan lieten we daar dubbel voor afrekenen. Soms lieten we mannen de huur van het raam thuis ook nog doorbetalen. Welnee, dat vonden ze helemaal geen punt. Het zijn binken, hoor. Het is een grotere eer voor klanten om te mogen betalen dan om het gratis te krijgen, snap dat nou. Ik liet mijn eigen kerel zijn portemonnee ook wel eens trekken. Eerst een paar ruggen op tafel, en dan mocht hij pas een wip maken. Betalen, kreng! Vond-ie leuk. Had hij ook eens het gevoel dat hij iets spannends had gedaan.'


Inmiddels is ook buiten de schijnwerpers van het succes duidelijk geworden dat het wereldje van Ouwehoeren niet alleen wordt gekleurd door nostalgisch-lollige romantiek. Er heeft zich rond de Fokkens een grimmig steekspel voltrokken, gepeperd met beschuldigingen, getouwtrek over rechten en geld en dreigtelefoontjes. Met als voorlopig resultaat dat de makers en de producenten van de documentaire met een kater zitten en de idylle van de peeskamer is verkruimeld.


Zo'n drie jaar geleden begon het met de beste bedoelingen. Het had de regisseurs Rob Schröder en Gabrielle Provaas enkele maanden gekost om de zussen ertoe te bewegen mee te werken aan een documentaire over hun leven. Schröder woont vrijwel naast het peeskamertje van Martine in de Oude Nieuwstraat - op gepaste afstanden van de Wallen. Zij knipte soms zijn geveltuintje bij. Dat in de voorbereiding een waarschuwing voorbij kwam dat ze moesten oppassen voor reacties van iemand uit de familiekring, namen ze niet al te ernstig - pas later zou duidelijk worden dat het geen loze waarschuwing was geweest.


Schröder en Provaas kijken nog altijd met plezier en trots terug op de opnamen. Het was een 'feest' geweest. Dat de zussen geld vroegen, vonden ze niet meer dan normaal. Het kostte de dames veel tijd en energie en het was ook dapper dat ze met hun verhaal naar buiten kwamen. Ze ontvingen ieder 6000 euro, uitgekeerd in drie tranches: 3000 aan het begin, 2000 halverwege en 1000 aan het eind - veel meer dan gebruikelijk is.


Maar ach, het was voor de goede zaak: een mooie productie die de andere kant van de prostitutie wilde tonen, zonder de altijd maar opduikende connotatie van de criminaliteit. Om die reden heeft een scène dat een van de dames moest voorkomen bij de rechtbank wegens een handgemeen de eindmontage niet gehaald (wel de dvd, als 'extra'). Er volgde trouwens vrijspraak. Op grond van hun gelijkenis kon niet worden vastgesteld of Martine danwel Louise een klap had uitgedeeld.


Gaandeweg werd duidelijk dat er misschien wel meer in zat dan de film. De Fokkens zaten vol anekdotes. Over Vlugge Nelis, de Stille Omgang, gevolgd door de Geilelullenloop en de Stoute Slaaf. Provaas moedigde aan ze op te schrijven. Wie weet, zat er wel een boek in. Dat zou wel eens lucratief kunnen worden.


Van de film zelf, voorspelden ze de twee, moesten ze het zeker niet hebben. De subsidiegevers waren de eerste partijen die hun hand zouden ophouden om nog iets van de 3 ton aan kosten terug te krijgen, te weten het Filmfonds, het CoBo Fonds en de VPRO.


De voorspelling bleek later uit te komen: de verkoop van de film heeft volgens producent Submarine tot nu toe 36 duizend euro opgebracht. Maar de spin-off van de documentaire in de vorm van onder meer publicaties, optredens en fotosessies zou wel eens zoveel kunnen opleveren dat een leven achter de ramen voorgoed voorbij kon zijn. Louise was trouwens al gestopt, Martine zat alleen in de weekeinden op de Oude Nieuwstraat.


Mopperen

Als de film klaar is, warm wordt onthaald en de uitnodigingen voor festivals binnenstromen, slaat de stemming om. Het begint met een terloopse opmerking tijdens het feestje na de première - hoe het nou precies zat met de financiën? Dat de zussen mopperen over het onthaal tijdens een voorstelling in Parijs schuiven de makers nog af op misverstanden over onkostenvergoedingen.


Maar het is schrikken als na de tv-uitzending begin juni uiterst onaangename telefoontjes bij makers en producenten binnenkomen. De beller is de zoon van Martine, Arjan van den Berg. Het begint met 'we moeten praten', via 'ik kom je halen, brutale aap dat je d'r bent', uitmondend in 'ik stop een konijn in je mond, een pluim in je naad en laat je door twee grote negers in je kont neuken en daar ga ik een film van maken.'


De politie neemt de dreigementen se- rieus, de belaagden voelen zich genoodzaakt enkele dagen onder te duiken. De zoon wordt opgepakt en krijgt door de rechtbank tot drie keer toe een contactverbod opgelegd.


Volgens Van den Berg is er geen sprake van bedreigingen. 'Ik heb gezegd: als ik had geweten dat jullie mijn moeder belazerden, dan had ik jullie een draai om de oren gegeven. Dat is in de verleden tijd. Ik heb ze op scherp willen zetten. Het staat ze nog steeds vrij op het aanbod voor het maken van die film met konijn en pluim in te gaan.' Van den Berg is ervan overtuigd dat veel geld in de zakken van de makers is verdwenen. 'Die documentaire kan nooit 3 ton hebben gekost.' Hij zegt op te komen voor zijn moeder. 'Ik heb het liefst dat ze stopt met dat werk.'


Dat de liefde met de Fokkens voorbij is, wordt duidelijk als de zussen in de aanloop naar het tweede boek naar buiten komen met de mededeling dat ze nooit betaald zijn voor de documentaire. Ze doen hun beklag in Privé en op tv bij WNL en Life 4 You. De belofte van een nieuw leven is niet waargemaakt, Martine wenkt in haar straatje in de weekeinden nog altijd naar voorbijgangers. Op Radio 538 hoort Schröder dat de Fokkens hem uitmaken voor pooier. Zelf hadden de belaagden de bedreigingen tot dan toe nog stilgehouden - het zou alle partijen alleen maar schade berokkenen.


Het succes gaat ook op een ander terrein wringen: tussen makers en uitgever van het boek over de Fokkens is het hommeles. Ook hier zag het er eerst zo zonnig uit. Producent Submarine had uitgeverij Bertram en De Leeuw benaderd. Die zag wel brood in de bundeling van de notities uit het bonte leven van Louise en Martine.


Volgens Submarine is er voor de dames een goede deal gemaakt. De makers hoefden er geen geld aan te verdienen, terwijl het volgens Bruno Felix van Submarine eigenlijk gebruikelijk is dat een filmproducent meedeelt in de opbrengsten van een boek dat volgt uit een film. Maar de insteek is: zoveel mogelijk van de winst naar de Fokkens, met wie de relatie dan nog warm is. Het waren ook de regisseurs die het boek aanleverden: Provaas deed de samenstelling, de eindredactie en schreef het voorwoord, Schröder verzorgde de vormgeving. Alles voor de Fokkens.


De opbrengsten kwamen er. Ouwehoeren heeft de dames aan royalty's een bedrag opgeleverd dat volgens uitgever Marij Bertram 'in de buurt van een ton' ligt. Vertalingen zijn voorzien in het Duits, Pools, Italiaans en Servisch, de Finse versie is al verschenen en de Britse markt staat op het punt te worden veroverd: het duo was deze maand alvast te gast in het praatprogramma This Morning van ITV.


Maar inmiddels zitten er advocaten om de tafel. De reden: volgens Submarine houdt Bertram en De Leeuw zich niet aan afspraken over afgeleide producties. De onenigheid spitst zich toe op het voornemen van Bos Theaterproducties een toneelstuk over de Fokkens te maken. Volgens de producent heeft de uitgeverij volop geprofiteerd van het succes en is het niet meer dan redelijk dat van de winst een 'bescheiden deel' naar de makers gaat. De royalty's van de dames moesten in elk geval buiten schot blijven. Een gesprek tussen beide partijen leverde niets op.


Dat de uitgever vervolgens een licentie aan Bos zou hebben verstrekt, zette kwaad bloed. Volgens Felix is daarvoor zijn toestemming vereist - Submarine claimt mede-eigenaar van het boek te zijn. Gabrielle Provaas heeft haar auteursrechten onlangs overgedaan aan de producent, ze wil in dit gevecht geen partij meer zijn.


De uitgever onthoudt zich van commentaar. Marij Bertram: 'Dit is nu tussen advocaten.' Wel wil ze nog kwijt dat het steekt dat de documentairemakers het succes van het boek claimen. 'Het is toch echt geschreven door Martine en Louise.' Regisseur Schröder: 'Het boek is er toch echt gekomen dankzij de film. En wij hebben de boel ook nog eens panklaar afgeleverd.'


Tweede film

Om hun Bekende Nederlanderschap nog wat extra rek te geven, komen de dames Fokkens behalve met hun reisboek in november ook nog met een tweede film. Hierin komt naar eigen zeggen wat minder de nadruk op hun prostitutiecarrière te liggen en wat meer op andere aspecten van hun leven. Ze zijn per slot van rekening ook familiemensen, ze schilderen, spelen accordeon en dan is er nog de breihobby. Neemt niet weg dat hun oude vriend Tonny Vieira, die voor de film 22 dagen nodig had, de wereldpremière heeft voorzien in sekstheater Casa Rosso. De titel duidt ook in zekere richting: Met de billen bloot.


Vieira zegt wat dichter bij de twee te zijn gekomen, hij kent ze al meer dan 25 jaar. 'Rob en Gabrielle zijn toch meer yuppen, die konden de dames niet echt bereiken.' Hij belooft een 'avontuurlijke beleving'. Het maken van de film heeft 20 dui- zend euro gekost, over de verdeling van de opbrengst zijn volgens hem goede afspraken gemaakt.


De dames Fokkens hopen na de films en boeken op ruimte voor wat 'zorgeloosheid' - de laatste grote wens die de zussen als 'ouden van dagen' nog zeggen te koesteren. Louise: 'Zorgeloos leven, misschien mag het nog effetjes. Rijk hoeven we niet meer te worden en kapsones hebben we nooit gehad. Kijk naar onze jurken van Armin, die we laatst bij hem op de Zeedijk hebben gekocht. Ze zijn schitterend, nietwaar? Maar je kan er ook anders tegenaan kijken. Het is en blíjft toch altijd maar een halve meter jurk waar je op gaat zitten, begrijp je?'


De regisseurs Rob Schröder en Gabrielle Provaas zien met lede ogen aan hoe hun gewezen beschermelingen deze weken de publiciteit halen. 'We hebben alles gedaan om ze hun waardigheid te laten behouden. Maar wat zie je: optredens op RTL 12 in de zoveelste Tokkie-show.' Ze houden de uitgever van het boek verantwoordelijk. 'Die had de dames meer tegen zichzelf moeten beschermen.' Marij Bertram pareert. 'De dames maken helemaal zelf hun keuzen. Daar zijn ze mans genoeg voor.'


De desillusie onder producent en makers is groot. Provaas: 'Het heeft ons alleen maar veel geld en energie gekost.' Schröder: 'Heel jammer dat ze zich nu alsnog tekortgedaan achten. Er is precies gebeurd wat we hebben voorgespiegeld. Wij hebben hun dat podium gegeven. Maar het is blijkbaar niet genoeg.'


100 procent geslaagd

Provaas: 'Er is gebeurd waar we al die tijd toch wat beducht voor zijn geweest. We krijgen al reacties van anderen: zie je wel, het zijn toch gewoon maar hoeren.'


Hebben ze achteraf gezien niet een te romantisch beeld geschetst? 'Ons doel was te laten zien dat prostitutie ook een beroep kan zijn. In dat opzicht is de film voor 100 procent geslaagd.' Producent Bruno Felix: 'Het is een prachtige film geworden. We zijn nog steeds blij met het resultaat.'


In de schemering licht het rood in de Oude Nieuwstraat op en volgen de uitnodigende gebaartjes naar de voorbijgangers. Maar van een groet tussen de makers van Ouwehoeren en de in het leven gepokte en gemazelde koninginnen van het buurtje is het al maanden niet meer gekomen. Schröder: 'Echt, we hielden van ze.' Provaas: 'Het voelt alsof een relatie is uitgegaan.'


Laatste mededeling: Ouwehoeren op reis is een week na verschijning aan een tweede druk toe.


'Tien minuten, dat houdt toch geen paard vol?


De Fokkens over Project 1012, waarmee de gemeente Amsterdam de prostitutie op de Wallen wil terugdringen


Louise 'De criminaliteit en de uitbuiting van minderjarige meisjes verplaatsen zich naar elders in de stad. Overal in Amsterdam kun je nu naar als Thaise massagesalons verkapte hoerenkasten. Of vrouwenhandelaars beginnen iets in garagepanden.


'Dát zijn de misstanden die wethouder Asscher moet aanpakken, de bijgoochem.'


Martine 'En intussen is de hele buurt verknald. De goeie hoerenkasten moeten dicht, en wat je er heb teruggekregen, is een reizend circus van buitenlandse meisjes die hooguit een paar weken achtereen in de stad mogen pezen, met de misdaad die aan de touwtjes trekt. Tien minuten, tien minuten, tien minuten - dat is hun werktempo, dat houdt toch geen paard vol? En wat heb je dan voor contact met een klant? Krijg toch de klere. De sfeer is weg.'


De Fokkens over het internationale mannenaanbod


Over Afrikanen 'Ze hebben niet allemaal van die grote jannen, hoor.' De Britten 'Ze zijn vaak aangeschoten, maar dat is juist gemakkelijker voor ons. Ga maar lekker liggen, jongen, val maar in slaap. Wij weten wel raad met jou.' De Belg, de Fransman 'Heel beleefd, net als de Amerikanen supercorrect'. De Duitsers 'Ze zijn ondanks alles ook heel goeie mensen als klant. Heel net, zeer pünktlich en ook vaak vrolijk. We lachen ons de klere met ze.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden