Getergde vaders

Vaders willen het zelf doen. Zelf bepalen wat voor vader ze zijn. Ze zijn de macht van de vrouw in het ouderschap beu en willen dit vrouwen domein annexeren....

Stel je voor. Je gaat als man van thirtysomething naar de kroeg. Je zoekt er de mooiste wanhopige dertigster uit en begint een gesprek. Je vriendin heeft het uitgemaakt vertel je met spijt, want jij wilde kinderen en zij wilde voor haar carrire gaan.

Gegarandeerd neuken. Althans, dat beweert Bas Vlugt in zijn boek Koken met één arm, een introductie op het vaderschap. Nog nooit was vader-zijn, of willen zijn zo sexy. Konden vaders voorheen nog iets sulligs hebben, het nieuwe vaderrolmodel David Beckham laat met zijn kleine op de arm menig vrouwenhart sneller kloppen. Dat mag dan Beckham lukken, maar voor gewone vaders is het moeilijk nog man te blijven in de vrouwenwereld die zorg en opvoeding heet.

In Nederland laat plots een aantal vaders, waaronder Bas Vlugt, van zich horen. Ze maken gretig egodocumenten in de vorm van boekjes over, jawel, de moeilijkheid van het vaderschap. Zo is na de chicken lad-lit, nu ook de dad-lit ontstaan.

Waar komen deze assertieve vaders zo plotseling vandaan? Het lijkt een volledig logisch gevolg op een aantal ontwikkelingen in de maatschappij. Zo verscheen eerder diverse al dan niet semi-wetenschappelijke literatuur over de overbodigheid van mannen. In de media werd uitgebreid belicht hoe mannen hun identiteit waren verloren, ze waren verward en wisten niet of ze nou mannelijk (stoer) of vrouwelijk (soft) moesten zijn. De man werd gereduceerd tot een overbodige sul, terwijl de vrouw aan kracht en terrein won. Daarnaast pushten vrouwen en de overheid mannen om meer te gaan zorgen. Wat ook meespeelde is dat je eind jaren negentig geen tijdschrift kon openslaan of televisie kon aanzetten, of het ging over werkende moeders. En vooral dan over hoe zwaar en moeilijk de combinatie werk en zorg voor hen was.

Halverwege en eind jaren negentig was er ook even sprake van een 'vadergolfje' met bijbehorende boeken. Om die boeken hing een zweem van klefheid waar de gemiddelde man van gruwde. Bij de kleine voorhoede nieuwe schrijvende vaders is de klefheid ver te zoeken. Nee, deze vaders zetten zich af. Allemaal werken ze al een aantal jaren parttime en zorgen tevens al een tijd voor hun kinderen. Vertel ze daar niets meer over. Hoezo zwaar en moeilijk? Ze hebben genoeg van de vrouwendominantie in het algemeen en in het ouderschap in het bijzonder. Maar ook keren ze zich tegen de vooroordelen die leven over vaders. Ze slaan terug.

Narcistische ego-literatuur

Vincent Duindam, psycholoog en onderzoeker aan de Universiteit van Utrecht, ziet de nieuwe vadergolf als oude wijn in nieuwe zakken. Hij is naar eigen zeggen 'dinosaurus op het zorgvaderterrein'; al in 1991 promoveerde hij op het onderwerp zorgende vaders. Vaders worden al veel langer serieus genomen, denkt hij. 'Deze vaders zeggen het misschien op een meer indringende manier. Waren mijn boeken nog wetenschappelijk, dit is narcistische egoliteratuur. Het zijn allemaal journalisten die met veel tamtam hun vaderschap breed uitmeten, en dan ook nog eens op een vrouwonvriendelijke manier. Alsof je het ouderschap op elkaar moet veroveren.

'Dat rancuneuze van deze nieuwe vaders over vrouwen doet me denken aan de couva de, een gewoonte bij sommige volkeren waar op het moment dat de vrouw in barens nood verkeert, de man onder begeleiding van veel publiek net doet alsof hij een steen baart, zegt Duindam. 'Ik heb wel eens het gevoel dat het een soort jaloezie is, van mannen op vrouwen. Zij baren de kinderen, zij werken erbij, laten zich niet wegzetten in hun rol als moeder, ja, zíj zijn eigenlijk gewoon het sterke geslacht.'

De onderzoeker is duidelijk voorstander van het overlegmodel tussen man en vrouw. Het begint toch bij de vader zelf? Als hij maar een duidelijk beeld heeft van hoe hij vader wil zijn, dan trekt hij toch z'n eigen plan?

'Maar niet iedere man is bestand tegen een overheersende vrouw', zegt Hans Nijenhuis (40), chef buitenland bij NRC Handels blad en een van de andere schrijvende vaders. 'Onze generatie ging vanzelfsprekend studeren. Carrire en kinderen verzorgen zouden worden gecombineerd, en dat zouden we samen gaan doen', zegt hij.

Nijenhuis schreef de roman Man van Beroep die op 19 september uitkomt. Hij en zijn vrouw hebben de zorg voor hun twee kinderen (4 en 6 jaar) inderdaad fifty fifty verdeeld. 'Inmiddels zou nu het hoogtepunt moeten zijn: kinderen, een leuke baan, een mooi huis. Maar we komen er achter dat het eigenlijk helemaal niet zo leuk is. Vooral vrouwen hebben de laatste jaren erg veel kans gehad hier in boeken over te klagen. Dat hele druk-drukscenario is alleen belicht vanaf de vrouwelijke kant.' Mannen zijn dat geklaag moe, merkt Nijenhuis. 'Bij m'n vriend en is het hét gespreksonderwerp.'

'Mannen denken nu: hallo, mogen wij ook eens? Een man wil niet alleen maar vader, maar ook man zijn.' Natuurlijk is Nijenhuis niet tegen emancipatie, al werd hem dat wel verweten. Maar vrouwonvriendelijk, zoals Duindam zegt: nee. 'Met dit boek wil ik aan de werkende vaders en moeders vragen: is dit nu waar we het allemaal voor gedaan hebben?'

Ook Nijenhuis worstelt met de overheersing van vrouwen op het gebied van de opvoeding. De vraag van veel mannen is volgens hem: waarom moet altijd alles op haar manier? 'Vrouwen controleren alles wat hun man doet, van de ingepakte tas voor het zwembad, tot en met de kleding van de kinderen. Vervolgens gaat ze ook nog staan kijken of hij wel goed uitkijkt op de fiets. Relax, ontspan! Anders leren mannen het nooit. Als vrouwen het loslaten, komt er weer allemaal energie vrij om leuke dingen met hun man te doen.'

Moeder meer vrouw

'Mijn boek is deels gebaseerd op mijn eigen ervaringen, maar ook op wat ik om me heen hoor en zie', legt Nijenhuis uit. Want ja, daar gaat zijn boek ook over, hoe je als werkende vader en moeder nog een leuke relatie met elkaar kunt behouden. Nijenhuis heeft inmiddels de televisie de deur uitgedaan en de badkamer met kaarsjes heringericht. 'Je moet meer exclusieve tijd met elkaar doorbrengen. Vrouwen willen óók meer zijn dan een moeder, aantrekkelijk gevonden worden en iemand tegenover zich hebben die geïnteresseerd in ze is.

'Nu is het zo dat mannen meedoen in het huishouden, in de verzorging van de kinderen en wat krijgen ze ervoor terug? Een vrouw die altijd moe is, zo gauw ze thuiskomt haar mantelpak verruilt voor een joggingpak en die nooit zin heeft in seks.'

Hier komt het op neer, zegt Nijenhuis stellig: 'De man moet meer vader worden en de moeder meer vrouw.'

Onderzoeker Vincent Duindam kan er maar moeilijk zijn vinger op leggen, maar hij heeft het idee dat het in die nieuwe vaderboeken voornamelijk gaat om imago en zelfbeeld van de vaders, en maar weinig over de kern: de zorg voor de kinderen. 'Het is dus slechts een oppervlakkige, cosmetische verandering.' Een beetje vader moest er maar eens een boek op naslaan zoals Vaders in soorten van uitgeverij Lannoo, waarin uitgebreid onderzoek aan de orde komt naar de importantie van vaders. Vaders zijn nodig voor de identiteitsontwikkeling van hun kinderen, ze zijn ervoor om de band tussen moeder en kind losser te maken, zodat kinderen onafhankelijk kunnen worden. Kin deren die veilig en vroeg hechten aan hun vader zijn op latere leeftijd competenter in omgang met leeftijdgenoten, vertonen minder probleemgedrag, gedragen zich zelfverzekerder en onafhankelijker op school dan kinderen die niet veilig gehecht zijn.

'Het probleem is dat mannen zichzelf on der schatten, en dan vooral in hun rol als vader', zegt Duindam. 'Geen enkele vader leest die literatuur over vaderschap. Ze beseffen hun belangrijke rol niet. Dat zie je na een scheiding. Hele leuke vaders laten het contact met hun kinderen uit pure onhandigheid tussen hun vingers door glippen. Alleen vaders die veel gezorgd hebben, blijven hun kinderen geregeld zien.'

En ja, rolmodellen als David Beckham kunnen helpen bij het kiezen voor echt vaderschap, denkt ook Duindam. Maar dan nog: erg weinig mannen werken parttime, een absolute voorwaarde voor die nieuwe rol.

Werk is voor de mannelijke identiteit allesbepalend, dat blijkt uit alle onderzoeken. Mannen voelen zich fysiek slechter als zij meer zorgen of minder werken dan hun vrouw. 'Veel mannen flirten uitgebreid met kinderzorg, maar echt minder werken ho maar.' Buitendien veranderen mannen bijna altijd door hun partner en niet uit zichzelf, blijkt uit Duindams onderzoek. Vrouwen kopen boeken over vaderschap, vrouwen wijzen hun man op een workshop en het is de vrouw die aangeeft dat hij minder moet gaan werken. 'Ik hou al decennialang praatjes over vaderschap en zorg, maar de zaal zit vol met vrouwen.'

Bas Vlugt is het daar ten dele mee eens. Hij ziet de vrouw die ongemerkt is veranderd van een lekker ding in een monsterlijke zeurmachine zelfs als de grote vijand als het om vaderschap gaat. In oktober komt zijn boek Koken met één arm, een introductie tot het vaderschap uit. Vlugt (38), schrijver en freelance journalist, is vader van drie en verblijft op het moment in Afrika om een reisgids te schrijven. In uitvoerige e-mails legt Vlugt uit hoe hij tot het schrijven van zijn boek kwam. 'Het uitgangspunt van mijn boek is weinig subtiel, maar het dient geen enkel doel eerst iets stoers te zeggen en dat meteen weer teniet te doen met de opmerking dat vrouwen toch ook wel geweldige moeders zijn.'

Zijn boek is het resultaat van tomeloze woede van de getergde vader als een gekooide luipaard. Het gaat over dingen die hem hoog zitten, zoals de schijnwereld die de vrouwenbladen oproepen, de misplaatste morele superioriteit van vrouwen en de 'eindeloze prietpraat op basis van wetenschappelijk geneuzel in het algemeen.'

Toch heeft hij geen stichtelijke bedoelingen met zijn boek. Het is een weinig gecompliceerd tegengeluid van een vader op de werkvloer van het ouderschap. 'Voor mijzelf geldt dat ik het gezeik helemaal zat ben. En nu heb ík wat te zeggen, dat idee. Ik, en vele vaders met mij, eisen ruimte op om een eigen stijl van ouderschap te ontwikkelen.' Na tuurlijk is het ouderschap voor vrouwen zwaar, maar dat maakt niet dat het voor mannen allemaal een pretje is, vindt Vlugt.

De hufter

Vlugt legt zijn mannelijke lezers uiteindelijk de verrassend rake 'vaderschap ontwikkelingsmatrix' voor, met een knipoog naar vage wetenschappelijke studies. Zo zijn er volgens hem vier archetypen vaders: de hufter, die wel vader is maar voor alles een vent; de domme zak, die in zijn vaderschap hulpeloos toekijkt hoe zijn vrouw het gezin bestiert: hij wil wel wat, maar weet niet hoe. Dan is er de sukkel, de vader die zich heeft ontwikkeld tot de vader die zijn vrouw wil dat hij is, en die zich hierbij als man en individu heeft laten marginaliseren. Zijn vrouw zal op termijn wellicht vreemdgaan, maar laten vallen zal ze hem niet. Ten slotte is er de ideale vader. Dat is de man die zich heeft ontwikkeld tot de vader die hij zélf wil zijn. Met behoud van waardigheid en soevereiniteit, het lot in eigen hand.

Zichzelf zou Vlugt omschrijven als 'sukkel met hufterige trekken die weet dat het ideaal vaderschap nooit zal worden bereikt, maar dat iedere stap in de goede richting lucht en hoop geeft.'

Is Vlugt nog een sukkel met hufterige trekjes, als we even in de vaderschapsmatrix blijven, benadert Sander Pleij (33), adjuncthoofdredacteur van de Groene Amster dammer en schrijver van de roman Man krijgt kind, meer de ideale vader. Of dat te maken heeft met het feit dat hij een stuk jonger is dan de andere schrijvende vaders is de vraag. Hij beslist duidelijk zelf wat voor vader hij is en doet dit heel bewust, natuurlijk bijna. Geen boosheid of frustratie bij Pleij. Nee, de zucht naar seks en het sloven van de andere schrijvende vaders in de hoop dat ze een beloning krijgen, vindt Pleij een beetje zielig.

Voor de deur van zijn huis staat hij met zijn zoon Ezra op zijn arm. Terwijl Ezra (1) zijn snotneus tegen het witte T-shirt van Pleij drukt, vertelt de vader ondertussen morrelend aan de voordeur dat hij net met z'n zoon naar de dokter is geweest vanwege een hardnekkige buikgriep die het ventje op vakantie had opgelopen. Eenmaal boven doet hij zijn vrouw verslag van het doktersbezoek. Ze overleggen ze of ze nou wel of niet de antibioticakuur moeten geven.

Loopgraven

Nee hoor, hij doet het in ieder geval helemaal niet voor de seks, dat vaderen, beweert Pleij even later hoofdschuddend. En wat kleinerend doen die mannen dan over zichzelf, als ze denken dat een vrouw wel seks wil als je het aanrecht een keer schoonmaakt. De plank mis, wat hem betreft. Intelligente, sterke en moderne vrouwen zijn daarmee echt niet te paaien. Wel herkent hij zich in het gevoel nu eindelijk zelf iets te willen zeggen, over een terrein dat voorheen door vrouwen werd beheerd.

Het leek hem interessant om vol zelfspot een verslag te maken van hoe het voelt om als man naast zo'n stoere, moderne, werkende vrouw te staan tijdens de zwangerschap. Een volgens Pleij nogal lachwekkende positie. In de zwangerschapsbladen vond hij een vreselijke zoetsappige wereld. Belerend en moralistisch over hoe vaders en de relatie tussen man en vrouw in het algemeen zou moeten zijn. Alles is gericht op de vrouw. Hij wilde het zelf anders doen. Niet door alleen maar grappen te maken, maar ook door eerlijk over gevoelens te zijn zonder sentimenteel te worden.

Pleij heeft het idee dat vaders van nu minder afstandelijk zijn geworden dan de vaders van zijn vaders generatie. Het burgerlijke keurslijf van vaders heel hard werken en de krant lezen bestaat niet meer. 'Het zorgen voor ons kind vind ik fantastisch, het huishouden daarentegen Daar over verkeren wij hier in een permanente staat van oorlog en zijn de loopgraven diep. Toch denk ik dat de belangrijkste veranderingen in de rolpatronen niet alleen op een negatieve manier tot stand komen. Het initiatief komt ook bij mijn vrouw te liggen omdat ze het zelf neemt. Het belangrijkste is misschien niet dat ze mij traditionele vrouwentaken opdringt, maar dat ze andersom typisch mannenterrein annexeert. Ik kan wel het mannetje willen zijn, maar zij rijdt net zo vaak als ik, kan banden verwisselen en ze wil mijn belastingformulieren invullen; ik zag warempel dat ik nu als medische kosten borstvoedingsconsulten en kraamzorg heb staan.'

Veel mensen van zijn generatie willen niet volwassen zijn, denkt de schrijver. 'Ze willen niet trouwen, en ook als vader willen ze nog hip zijn met hun kind op de borst. Nou, ik wil de beste vriend van mijn zoon worden, maar ik wil óók de vader achter de krant zijn. Ik wil zelf bepalen wat voor vader ik ben en hoe ik het aanpak: niet hip, niet ouderwets en ook niet als zo'n doorgeëmancipeerde softie. Ik wil niet voldoen aan een uit oude emancipatie-idealen stammend rolmodel waarin de man als betrokken vader gewoon een beetje meer als een moeder moet doen.'

Het lijkt wel alsof men wíl dat je de vrouwenwereld betreedt, constateert Pleij met afgrijzen. Steeds weer wordt hij verwezen naar het vrouwendomein. 'In een warenhuis moet je ook vaak eerst langs meters lingerie om bij de kinderkleertjes te komen of langs pakken maandverband voor de luiers.' Zelfs op straat merkt hij het als hij met Ezra op stap is. Veel vaker dan zijn vrouw krijgt hij commentaar. 'Zo van: ”Dat kan niet hoor, dat kindje krijgt het veel te warm zo.” Of ze komen met een hoedje op me af en zeggen dat hij dat op moet. Ze denken dat mannen gek zijn.'

Babymanagement

De moedermafia, zo noemt Henk Hans sen, oprichter van de vadersite Ikvader.nl, en schrijver van twee vaderboeken, de onterechte suprematie van de vrouwen in het ouderschap.

Hij doet dit in navolging van gezinshistorica Adrienne Burgess. De Britse schreef in 1997 Het Vaderinstinct een boek dat destijds veel stof deed opwaaien.

Samen met een team van dertig vrijwillige vaders timmert Hanssen sinds 2000 flink aan de weg met zijn vaderactiviteiten. Zo verscheen onlangs de scheurkalender Mijn eerste jaar, voor de man die vader wordt. In december komt een boek van hem uit Baby management voor startende vaders. Daar naast zorgt hij natuurlijk één dag in de week voor zijn dochtertje van 3.

Inmiddels is zijn site de grootste vadersite van Nederland en vanaf september kunnen aanstaande vaders zich voorbereiden op het vaderschap door middel van de Ik vader-workshop. In plaats van nutteloos bij de puf lessen van hun vrouw te hangen, kiest de moderne vader voor zichzelf. Hanssen heeft de workshop, die met subsidie wordt ondersteund door de Directie Coördinatie Eman ci patie beleid van het ministerie van Sociale Zaken, samen met de Leerdamse management-trainer Peter Schoemaker ontwikkeld. Ze richten zich nadrukkelijk op 'de Vinex-vader, en niet op de grachtengordelvader.'

'De meeste mannen zijn reactief als het gaat om vaderschap, terwijl ze wel degelijk zouden kunnen nadenken over wat voor vader ze willen zijn.

'Tijdens de workshop dagen we mannen hiertoe uit. We schotelen ze bijvoorbeeld een reeks visies op vaderschap uit andere culturen en uit de geschiedenis voor, legt Hanssen uit. 'Tot 1860 werkte 80 procent van de vaders thuis en hadden ze een hele belangrijke rol in de opvoeding.

'Na de industriële revolutie gingen mannen in fabrieken en kantoren werken. Thuis werd geleidelijk het domein van de vrouw. Door de idealisering van het moederschap vanaf begin vorige eeuw, raakte de vader steeds verder buiten beeld. Het is tragisch dat je na tweeduizend jaar weer moet uitleggen waar om vaders belangrijk zijn.'

In de loop van de workshopavond kunnen vaders hun pvp-tje halen. Wat niet het persoonlijk Plan Van Aanpak uit het bedrijfsleven is, maar het Persoonlijk Vader schaps Plan, een document waarmee mannen tijdens de workshop hun persoonlijk visie op het vaderschap ontwikkelen. 'Het vaderschap is enorm uitgehold, vindt Hans sen. 'De identiteit van vaders moet opnieuw worden gedefinieerd. Als je over zorg praat ben je al soft, terwijl iedereen er mee te maken heeft.'

Iedereen, behalve de mannen die daar nog niet aan willen, toch nog steeds het gros van de vaders. De meeste vaders zitten, om met Bas Vlugt te spreken, nog in de 'hufter-' of 'domme-zakkenfase'.

Maar er is hoop op meer 'sukkels' en wellicht zelfs 'ideale vaders'. Spraken de vroegere vaderboeken de vaders niet aan, ofwel doordat ze in de boekwinkel bij Genderstudies stonden een afdeling waar geen man te vinden is ofwel doordat ze te soft van toon en uiterlijk waren, de nieuwe vaderboeken komen op de goeie plek te liggen en spreken de vaders niet op hun verantwoordelijkheid aan, maar op hun man-zijn.

Als zorgen toch moet, dan op de mannelijke manier. Vrouw, donder op! Gesteund door workshops van Ikvader Henk Hanssen en de dad-lit kan het meer mannen gaan lukken.

En mochten ze die boeken toch links laten liggen, dan geven hun vrouwen ze waarschijnlijk wel cadeau.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden