Getekend stadsarchief

Het Heerlense cultuurhuis Schunck wil een 'visueel dna' van de stad laten maken. Daartoe gaat kunstenaar David Bade van zo veel mogelijk Heerlenaren hun 'psychologisch portret' tekenen.

Waar de winkel is waar kunstenaar David Bade zijn tekeningen maakt? Het is zaterdagmiddag in de Heerlense binnenstad even zoeken. Ver kan het niet zijn. Ergens in de buurt van cultuurcentrum Schunck.


Even voorbij een marktkraam met aardbeien zit een pianist onder een luifel op zijn elektronische toetsenbord Strangers in the Night te spelen. Daar dus. 'Hij kwam zichzelf aanbieden om een moppie te spelen', legt Bade uit. Naast zijn winkel zit een muziekzaak. Vandaar. Bades eigen etalageruit is afgeplakt met wervende teksten. 'David Bade tekent Heerlen onder de tafel.' 'Kom binnen en laat je portretteren.' 'Ontzettend gratis.'


Wat de bedoeling is van dit 'tijdelijke atelier'? Bade: 'Ik heb vanmiddag met de wethouder van Cultuur een contract getekend voor een levenslang project om de inwoners van Heerlen te tekenen. We beginnen nu voor vijf dagen. In januari of februari nog eens twee weken. Het resultaat moet op den duur een getekend archief van de stad opleveren. Een visueel dna.'


Het project is een van de drie aankopen die Schunck onlangs aankondigde. Op zich geen nieuws, ware het niet dat het gaat om werk dat speciaal voor de collectie en de stad Heerlen is gemaakt: behalve door Bade ook door Jan van der Ploeg en de Zweedse kunstenaar Andreas Emenius. Van der Ploeg heeft de trappenhal voorzien van een muurschildering, in het voor hem typerende kleurengamma van bruingrijs, pistachegroen, lichtblauw, violet en fluorescerend rood. Emenius exposeert in de benedenzaal: grote gipsbeelden en energiek vervaardigde schilderijen en tekeningen. Op de grond staan vrieskisten van piepschuim, doorboord met geelkoperen staven. Van hem heeft Schunck twee schilderijen en een serie tekeningen aangeschaft.


'Ik wil niet zeggen dat we de eerste zijn die op zo'n manier aankopen', zegt Christie Arends, directeur van Schunck, 'maar het is wel bijzonder. Heerlen kent een uitzonderlijke geschiedenis. Honderd jaar geleden telde de stad maar vijfduizend inwoners. Daarna groeide de regio door de mijnbouw uit tot een van de rijkste van Nederland. Maar door de mijnsluitingen stortte alles weer in. In onze programmering willen we daar op aansluiten. Vooral met hedendaagse kunst. Door de lokale geschiedenis te vertalen in een artistiek beleid en door de relatie met het publiek te intensiveren.'


De keuze voor Bade valt daaruit, volgens Arends, goed te verklaren. 'David denkt vanuit het sociale aspect, vanuit de gemeenschap. Die relatie met de stad en zijn inwoners, die hij nu tekent, is beter dan een aankoop van het zoveelste schilderij.'


Natuurlijk, wil Arends wel toegeven, kan het misgaan als je werk in opdracht gaat kopen. Dat het uiteindelijk tegenvalt. Of er wat valt te sturen? 'Het is maar de vraag of je dat moet willen. Het belangrijkste is om de juiste kunstenaar te vinden. Goede kunstenaars maken goed werk. Als het uiteindelijk echt prut blijkt te zijn, dan kopen we het natuurlijk niet aan.'


Ondertussen wordt er door Bade, even verderop in zijn stadsatelier, nog niet veel getekend, deze zaterdagmiddag. Volgens hem is dat ook niet de bedoeling. Elk portret wordt voorafgegaan door een gesprek tussen kunstenaar en inwoner. Op die manier krijgt hij 'echt contact' met het publiek. In het chaotisch ingerichte winkelpand, waarin vroeger een pandjeszaak huisde, staat daartoe een omgebouwde tandartsstoel klaar. Verderop liggen IKEA-kussentjes, mocht de Heerlense inwoner zich daarop meer op zijn gemak voelen. Op grond van het gesprek tekent Bade, later, dan een 'psychologisch' portret.


Bade: 'Ik heb het al eens eerder gedaan in een achterstandswijk in Liverpool. Een maand lang. Er waren soms heftige confrontaties. Sommigen begonnen gewoon te huilen. Het gaat mij om het verhaal. De anekdote. Kunstenaars zouden zich daar meer op moeten richten. Maar de meeste verkopen hun ziel aan de duivel. Vinden een tentoonstelling in een vooraanstaande galerie als Hauser & Wirth of bij Saatchi belangrijker. Ze geloven in de mythe van het individuele scheppen. Ik in de samenwerking met anderen.'


Om half zes zijn in het Schunck-gebouw de openingshandelingen afgewerkt. Het publiek staat in de bomvolle tentoonstellingzaal tussen de gipsen beelden te wachten op Andreas Emenius, die voor het avondprogramma een aantal performances zal geven. Wanneer de synthesizermuziek aanzwelt, verschijnt de magere kunstenaar in een zwarte outfit van kistjes, skinny jeans, ruimzittend shirt, pet en voile voor het gezicht.


Zijn performance bestaat uit de eenvoudige handeling drie piepschuimen dozen met zand te vullen en met koperen buizen te perforeren. Emenius voert de rituele dans uit met een ingehouden woede, onder een stampende elektrodreun. Het publiek applaudisseert uitbundig, maar staat na de opvoering wat verbaasd naar de witte decorstukken van Emenius te staren. Toch is dit waar directeur Christie Arends mogelijk op doelt: het Heerlense publiek 'confronteren met de vernieuwingen in de kunst'. Door een van de aanwezigen opgevat als: 'En nu naar het buffet.'


NIEUWBOUWPALEIS

WEINIG KUNSTINSTELLINGEN ZIJN ZO MOOI GEHUISVEST ALS SCHUNCK IN HEERLEN. HET 'MULTIDISCIPLINAIRE CULTUURCENTRUM' IS ONDERGEBRACHT IN HET VOORMALIGE MODE- EN WARENHUIS VAN DE FIRMA SCHUNCK - BIJGENAAMD HET GLASPALEIS. HET LUCHTIGE GEBOUW, DOOR DE HEERLENSE ARCHITECT FRITS PEUTZ IN 1933 ONTWORPEN, BESTAAT GROTENDEELS UIT GLAS, OPGEHANGEN AAN EEN DRAAGCONSTRUCTIE VAN PADDENSTOELVORMIGE KOLOMMEN. HET GELDT ALS EEN VAN DE MOOISTE VOORBEELDEN VAN HET NIEUWE BOUWEN IN NEDERLAND.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden