Gesublimeerd bederf ****

De verrotting van Les liaisons dangereuses abstract verklankt.

Opera


Luca Francesconi: Quartett. Regie: Àlex Ollé. Allison Cook, Robin Adams, Ensemble Giorgio Bernasconi dell' Accademia Teatro alla Scala o.l.v. Susanna Mälkki.


Amsterdam, Westergasfabriek, 1/6.


Een wandvullende projectie van wolken en zacht geneuriede koortonen nemen je mee naar een tijd en een plaats die ver weg liggen van de Gashouder in de Westergasfabriek - de plek waar ook koning Willem -Alexander en koningin Máxima zijn aangeschoven voor de openingsvoorstelling van het Holland Festival. De wolken komen op je af, je ziet in de diepte in zwart-wit een stad, een villa, een kamer. En dan is er alleen nog die kamer.


Hij heeft zwarte wanden, een zwarte vloer, een zwart plafond en hangt als een kijkdoos zonder voor- of achterwand in de ruimte. Ontsnappen uit de kleine kubus is niet mogelijk - er zijn geen deuren of ramen. Binnen streelt een jonge vrouw haar lichaam. Een man kijkt toe. De tastende armen vermenigvuldigen zich en glijden over haar rode jurk. Ze zucht, kreunt 'Yes...yes!', maar ze kan zich niet verliezen in haar opwinding.


In Quartett, een opera van de Italiaanse componist Luca Francesconi (1956), heerst beklemming. Na de weidse, dromerige filmbeelden waarmee de voorstelling opent, werkt de tegenstelling met de realistisch zwarte kamer nog heviger. Àlex Ollé, regisseur van de vernieuwende Catalaanse theatergroep La fura dels Baus, heeft ook binnen die kamer de contrasten scherp aangezet. Er is de luxe van antieke meubels, wijn, een zilveren schaal met glanzend rode appels, maar dat blijkt een dun laagje vernis. Van binnen is er bij de man en de vrouw in de kamer een proces van verrotting gaande dat niet kan worden gestopt.


De opera is gebaseerd op Heiner Müllers toneelstuk Quartett, dat op zijn beurt weer is ontleend aan Les liaisons dangereuses, de 18de-eeuwse erotische briefroman van Choderlos de Laclos. Gebleven zijn de hoofdpersonen, Markiezin de Merteuil en haar minnaar Valmont, net als hun seksuele intriges, hun machtsstrijd en hun cynisme. Maar Müller gaat verder. Terwijl ze spreken over seks gaat het hun om grotere onderwerpen als dood en vergankelijkheid: 'Uw adem smaakt naar eenzaamheid. Haal uw hand weg - hij ruikt naar verrotting.'


Francesconi heeft voor zijn opera atonale, abstract heen en weer springende noten gekozen -- de minst erotische die je kunt bedenken. Die wisselt hij af met een spreekstem, een effectieve vondst. Jammer: versterkt krijgen de uitstekende stemmen van de sopraan Allison Cook en de bariton Robin Adams te veel volume om de vernuftige instrumentatie van de hoorn en de hobo, de harp en de basklarinet in het ensemble tot zijn recht te laten komen.


Uit de luidsprekers klinken de extra dimensies van elektronische klanknevels, een van tevoren opgenomen koor, en een groter orkest. Als de trompet een solo speelt en de stem van de sopraan samenvloeit met die trompetlijn wordt het spannend, net als in de sensuele wals die inzet maar er net niet in slaagt van de grond te komen - als schitterende muzikale sublimatie van het thema van de voorstelling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden