AnalyseBetrekkingen Nederland-Marokko

Gestrand in Marokko: duizenden Nederlanders zijn de dupe van een diplomatiek conflict

Een korte vakantie of een familiebezoek, dat was de bedoeling. Maar zo’n drieduizend Nederlanders zitten al weken vast in Marokko en mogen niet naar huis. Zij lijken het slachtoffer van de slechte relatie tussen Nederland en Marokko.

Koning Willem-Alexander tijdens een werkbezoek aan het 24/7 BZ contactcentrum van Buitenlandse Zaken in Den Haag, dat zich bezighoudt met de repatriëring van reizigers die zijn gestrand door het coronavirus.Beeld ANP

Vooropgesteld: Marokko verlaten is op het moment voor niemand makkelijk. Vijf weken geleden sloot Marokko hals over kop het luchtruim en sindsdien kunnen duizenden mensen niet naar huis – mensen van allerlei nationaliteiten. Minister Blok van Buitenlandse Zaken ontkent dan ook dat het enkel een Nederlands probleem is. Zijn ministerie liet donderdag nog maar eens weten keihard te werken aan de repatriëring.

Maar toch. Frankrijk, Groot-Brittannië en Canada kregen in ieder geval een deel van hun onderdanen terug. Airfrance vloog dinsdag nog vanuit Marrakech naar Parijs en mocht zowaar zes Nederlanders meenemen. ‘Landen als Frankrijk hebben een onderhandelingspositie, die kunnen politiek en economisch iets in het schaaltje leggen’, zegt Marokko-kenner Paolo De Mas van de Universiteit Leiden. ‘Nederland niet. België is voor mij de lakmoesproef: dat heeft ook weinig in te brengen in Marokko, maar heeft wel een werkbare relatie met het land.’ 

De Belgen hebben eveneens grote moeite mensen terug te halen, maar deze week kwam de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Philippe Goffin toch tot een akkoord met de Marokkaanse autoriteiten: er kon een uitzondering worden gemaakt voor Belgen (ook met een Marokkaans paspoort) die een humanitaire of sociale noodzaak hebben om terug te keren. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om Belgen die medische zorg nodig hebben, die van hun gezin gescheiden zijn of die het risico lopen hun werk kwijt te raken als ze niet snel terugkeren. Tot dusver kwamen er al 1500 aanmeldingen voor deze urgente vluchten. België hoopt volgende week het eerste vliegtuig te laten vertrekken.

Bemoeienis

In Nederland is dat vooruitzicht er nog steeds niet. Een andere verklaring dan de slechte diplomatieke relatie kunnen deskundigen niet bedenken. De Mas: ‘Ik kom inmiddels 46 jaar in Marokko en de relatie gaat eigenlijk altijd in golfbewegingen. Als het slecht gaat, heeft dat altijd te maken met bemoeienis van Nederland met de Marokkaanse democratie en rechtsgang.’ 

Op dat vlak speelt er genoeg. Zo werd de Nederlandse ambassadeur in Rabat in 2018 op het matje geroepen toen Blok in de Kamer zei dat de celstraffen voor leiders van de protestbeweging in het Rif-gebied ‘aan de hoge kant’ lijken. De Mas: ‘In Marokko wordt die bemoeienis als een inbreuk op de soevereiniteit van de koning gezien. Daar is weinig behoefte aan. Maar dat hebben we altijd al gedaan, dat heeft te maken met de Nederlandse zendingsdrang.’

‘De diplomatieke relatie was al tijden slecht, ook voor dit conflict al’, zegt Jan Hoogland, arabist en oud-diplomaat in Marokko. ‘Dat bleek maar weer bij de dreiging van Nederlandse kant om het sociale zekerheidscontract op te zeggen.’ Volgens Hoogland staat Nederland er sowieso slecht op in Marokko. ‘De publieke opinie en de media zijn nogal tegen Nederland gericht.’ Dat dit niet zonder gevolgen blijft, was al langer duidelijk. Staatssecretaris Broekers-Knol van Justitie en Veiligheid verklaarde eind vorig jaar dat ze al tijden volstrekt werd genegeerd door de Marokkaanse autoriteiten in haar pogingen om uitgeprocedeerde asielzoekers te laten terugkeren naar Marokko. 

Ook de opstelling van Nederland in het repatriëringsvraagstuk roept veel irritatie op in Marokko, zo blijkt uit een artikel dat het doorgaans betrouwbare Marokkaanse nieuwsmedium Hespress woensdagavond publiceerde. Een anonieme hoge functionaris van de Marokkaanse overheid zegt daarin dat Nederland zich als voogd opstelt over Marokkanen met de Nederlandse nationaliteit (zoals zij daar worden gezien). Volgens de functionaris speelt de moeizame relatie tussen de landen een belangrijke rol bij de moeizame repatriëring en wijst de Marokkaanse overheid de wijze waarop Nederland hier toestemming voor heeft gevraagd af: minister Blok heeft de juiste toon kennelijk nog niet gevonden. 

Hoogland: ‘Marokko beschouwt Marokkanen in het buitenland nog steeds als Marokkanen, dat is de opgedrongen nationaliteit. Als je een Marokkaanse voorouder hebt, heb je de Marokkaanse nationaliteit tot in de oneindigheid. Het lijkt herop dat ze zeggen: ‘Jullie zijn thuis en jullie blijven maar hier.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden