'Gesprekken over seksualiteit lijken nog wel eens op gesprekken over doodgaan'

Dr. Jan van Bergen is benoemd tot de eerste bijzonder hoogleraar hiv en soa aan de Universiteit van Amsterdam. Tijdens zijn inauguratie vandaag betoogt hij dat er meer aandacht en openheid moet zijn voor de seksuele voorlichting in huisartspraktijken.

Een onderzoeker in het Chinese National Center for AIDS/STD Prevention and Control. Beeld AFP

Volkskrant.nl sprak dr. Jan van Bergen, parttime huisarts en onderzoeker voor Soa Aids Nederland en het Aids Fonds, vlak voor zijn oratie 'Sex matters'.

Is deze leerstoel uniek?
'Het is niet de enige leerstoel die zich richt op soa's of hiv, maar wel de enige die gerelateerd is aan de eerstelijnszorg, de huisartsenzorg. Dus dat maakt het wel uniek.'

Waarom is deze leerstoel belangrijk?
'Het aantal infecties met soa's en hiv neemt nog steeds toe. 30 tot 40 procent van de met hiv geïnfecteerde mensen weet niet eens dat ze hiv hebben. Als hiv vroegtijdig opgespoord kan worden, scheelt dit tien jaar van je leven. Dit is niet alleen voor jezelf belangrijk, maar ook voor je partner. Mensen weten niet dat ze het hebben omdat ze nooit getest zijn. Het is dus belangrijk om meer aandacht te geven aan actievere opsporing en preventie.

Tweederde van de patiënten met klachten gaat overigens naar de huisarts toe. De huisarts is dus een belangrijke speler in de soa-zorg.'

Wat voor onderzoek gaat u doen?
'We zullen in kaart te brengen hoe huisartsen te werk gaan. En kijken wat de huisarts doet en hoe het beter kan. Hoe kan de begeleiding beter? Hoe kunnen huisartsen actiever worden in het opsporen van ziektes? Hoe kan ik de kwaliteit van de zorg verbeteren? Dat zijn allemaal interessante thema's.

Daarnaast zullen we ook gaan samenwerken met de NHG, het Nationale Huisartsen Genootschap. Als hoogleraar kan ik me nu ook meer met onderwijs bezig houden, met de huisartsopleiding bijvoorbeeld.'

Wat voor onderzoek heeft u al gedaan?
'Ik ben al vijftien jaar bezig met onderzoek. Maar ik heb bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar hoe mensen zich thuis kunnen testen, de chlamydiascreening. Dan hoeven mensen niet meer voor een test naar het ziekenhuis, maar kunnen ze het gewoon thuis zelf doen. Het uitstrijkje of de urine wordt dan naar het laboratorium gestuurd.

Maar dat is overigens niet te vergelijken met de soa-tests die op het internet te verkrijgen zijn. De kans dat je een goede test krijgt is dan klein. Vergelijk het met die viagrapillen uit China. Je weet niet wanneer deze werken. Je moet daar wel mee uitkijken. Je kan zoiets beter bij een zorgprofessional doen. En bovendien, waarom zou je alleen een hiv-test doen, je kan je dan beter meteen op verschillende ziektes laten testen.'

Bij de huisarts?
'Ja, bij de huisarts of bij de soa-polikliniek. Maar vergeet niet, testen is geen preventie. Je moet ook veilig vrijen. Even een keer geen pilletje genomen of het komt even niet uit om met een condoom te vrijen. Daar heb je het al. Daarom is dat gesprek in de spreekkamer ook heel belangrijk. De huisarts moet nadrukkelijk meer aandacht besteden aan seksualiteit. Hij moet dit actiever aankaarten.

Er zijn best nog wel wat drempels in Nederland wat dat betreft. Praat er nou over. De huisarts is de professional. De gesprekken lijken nog wel eens op gesprekken over euthanasie en doodgaan, het is vaak ongemakkelijk.'

Er is dus ruimte voor verbetering?
'Als er over gesproken wordt, kom je al een stuk verder. We zijn natuurlijk wel open in Nederland in verhouding met andere landen als Engeland of Amerika. We praten veel over seksualiteit, maar als het over ons zelf gaat dan blijven we gesloten. Maar we zijn al aardig op weg.'

U bent ook nog parttime huisarts. Hoe combineert u dat?
'Ja, ik werk twee dagen per week bij Gezondheidscentrum Venserpolder. Dit is juist een leuke combinatie omdat je met je beide benen op de grond staat. Dan kun je zien wat je allemaal tegen komt. Dan kun je niet alleen kijken naar een ideale situatie. Je weet hoeveel tijd je nou eigenlijk hebt voor een patiënt. Maar tien minuten. Dan kun je niet hele diepgaande gesprekken voeren. Je moet dan echt zoeken naar technieken om wel die belangrijke informatie te krijgen.

We hebben bij onze praktijk een speciaal spreekuurtje voor seksuele gezondheid ingevoerd. Patiënten kunnen daar terecht voor een gesprek met getrainde assistentes en praktijkondersteuners. Die hebben wel een half uur voor de patiënt.'

Denkt u dat zo'n spreekuur voor meer huisartsen interessant is?
'Ik denk dat het verstandig is om als huisarts te kijken wat de risico's zijn in je eigen wijk. Wat is nu het probleem waar mensen mee lopen? Wij hebben hier expliciet voor gekozen omdat we veel te maken hebben met tienerzwangerschappen en meer soa-infecties dan gemiddeld. Andere praktijken hebben misschien meer te maken met diabetes, daar heb je ook praktijkondersteuners voor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden