Gespleten paradijs

De grens tussen het Nederlandse Sint Maarten en het Franse Saint Martin passeer je ongemerkt. Al heb je casino's aan de ene kant en boutiques aan de andere....

Er iets. Altijd. Iets onbenoembaars, iets ongrijpbaars, iets onlosmakelijks.

Dit is een eiland van komen en gaan, van Caribisch en Europees, van dollars en euro's. En van leuk en niet leuk. Dit is een raar eiland. Je voelt het.

Two for the price of one, is de slogan, immers, je krijgt Sint Maarten Saint Martin. Delightfully Dutch, Fantastically French. De heb je, de ander krijg je erbij.

Heerlijk Hollands? Nou, niet echt. Check your lucky cabin number!, lezen de duizenden Amerikaanse passagiers van de cruiseschepen op de deur van de horloge-, goud-en diamantwinkels in Front Street. De voertaal is Engels, de munt Amerikaans.

Fantastisch Frans? Nou, een beetje. Daar is La Mairie, La Poste, en op de Rue du Palais de Justice verkopen ze stokbroden bij La Parisie. Soixante-dix centimes. . . please, zeventig eurocent, maar 85 dollarcent mag ook.

Al ruim driealve eeuw costeren twee soevereine staten op zo'n 94 vierkante kilometer (iets groter dan half Texel), in de Caribische Zee. De veertigduizend inwoners van Sint Maarten, onderdeel van de Nederlandse Antillen, hebben er 41, de andere veertigduizend van St. Martin, onderdeel van de regio Guadeloupe, bestuurd door Frankrijk, hebben er 53. Een twee-eenheid, zonder grensposten.

The Friendly Island, staat op de nummerborden. Het khaast niet slaan op het winkelpersoneel in Philipsburg of op de barbediening in Marigot, maar toch, het Office du Tourisme en het Tourist Bureau benadrukken het beide: 'We zijn zo vriendelijk omdat we zelf hier ooit ook als vreemdeling kwamen. Je voelt je hier snel thuis.'

Zeker tachtig nationaliteiten lopen er rond op het eiland een Sintmaartenaar is niet per definitie hier geboren, hij is born to be here. Lakmoesproef: 'We lachen om dezelfde grapjes.'

In de mairie in Marigot klinkt een somberder toon: 'Wie hier tegenwoordig komt, komt enkel om geld te verdienen', zegt burgemeester Albert Fleming (68). Op het eiland de zesde generatie Fleming (op z'n Frans uitgesproken), zijn voorvaders zaten in de zoutwinning en visvangst. 'Er is geen gemeenschapszin meer, iedereen is op zichzelf, en bouwt maar hotels en restaurants.'

Zie Sint Maarten/St. Martin als een -stad-eiland, dat kan ook, met vooral aan Franse zijde wat niet bebouwde heuvels en fraaie vergezichten. En met, ook al is het eiland niet drop dead gorgeous, toch 37 tropische stranden eromheen. Al voor de landing (KLMgezagvoerder: 'We moeten zo hard in de remmen, want de landingsbaan is erg kort') is een van de beroemdste te zien: Maho Beach. Vakantiegangers zwaaien vanaf de Sunset Beach Bar de Boeing 747 binnen, alsof ze het toestel bijna hadden kunnen aanraken.

Dit moet haast wel een eiland van passen en meten zijn. En dat klopt, vooral aan de Nederlandse kant. De route van Princess Juliana Airport naar de hoofdstad Philipsburg, ongeveer vijftien kilometer, laat niets te raden over. Groene heuvels gaan schuil onder bebouwing of achter billboards met horloges en trouwringen.

Veertien casino's herbergt het eiland wederom: aan de Nederlandse kant. Honderden duty free shops ook. Aan de ene kant, met juweliers die ook T-shirts verkopen en elektronicazaken die ook goud verkopen; aan de andere kant ligt de nadruk meer op modemerken als Gaultier en Versace. Ook belastingvrij, maar dat wil geenszins zeggen dat ze goedkoper zijn dan in Parijs.

En het hele eiland . Meer dan 350 restaurants, is de stand nu, al zijn dan, geeft het Tourist Bureau toe, de McDonald's en Kentucky Fried Chickens meegeteld. Maar ook het toprestaurant La Samanne, Chinese en Indiase gelegenheden, en de 'lolo's', kleine restaurantjes voor local food in de haven van Marigot. Het plaatsje Grand-Case staat op het eiland zelfs synoniem voor eten.

e hebben alles, binnen zeven minuten 'Wrijden', zegt Bernadette Davis, directeur van het Office du Tourisme. 'Zelfs de mensen aan de Nederlandse kant hebben het gevoel dat ze op reis zijn als ze hier komen. Andere architectuur, de balkons aan de straatkant, het is gewoon Frankrijk hier, heel Europees.'

Maar Marigot straalt aan het eind van de middag de rust uit die Philipsburg ontbeert. In het water bij het Beach Plaza Hotel zwemmen drie mensen (en een hond), de brasseriein de Marina Royale, een nieuw complex met jachthaven, zijn nagenoeg leeg.

Dus: waar iedereen?

Per jaar komen in Philipsburg zeshonderd cruiseschepen aan. Die droppen 1,2 miljoen passagiers, voor een groot deel uit de Verenigde Staten en Canada, aan de Nederlandse kant van het eiland. Even verderop vliegen per jaar nog eens 430 duizend toeristen binnen, van wie de helft afkomstig uit de VS.

De luchtpassagiers komen voor een week of twee, de cruisepassagiers voor een uur of vijf, want dan vaart de boot alweer door naar Puerto Rico of Barbados. Ze komen niet veel verder dan Front Street, waar ze Coors en Bud kunnen drinken voor anderhalve dollar. Een enkeling waagt zich in het Sint Maarten Museum ('Wilt u uw bier beneden laten?'), waar wordt verteld over de arawaks-indianen, de vroegere bewoners, maar ook al de video Juliana 1909-2004 klaarligt. Populair is The Remake of an Island, de film over de spectaculaire wederopbouw van het eiland na orkaan Lui¿s in september 1995 (negen doden, totale verwoesting).

De meest ondernemenden wagen een rit naar de Butterfly Farm (Ferme aux Papillons), waar ze een tour krijgen van Candy ('Ik wil niet leven in een wereld zonder vlinders'). Of h snel even met de bus naar de boutiques van Marigot gaan, die andere hoofdstad.

'We krijgen niet genoeg cruisepassagiers hier', zegt Davis. 'Die tours zouden langer moeten duren, maar er is niemand die dat oppikt. Kom op! Huur een grote bus en breng die toeristen hier. Bedenk iets! Marigot, o la la. Maakt niet uit.'

Dan hebben we het nog niet eens over geld gehad. Wie pint in 'Nederland' krijgt Amerikaanse dollars (of Antilliaanse guldens), wie pint in 'Frankrijk' moet het doen met euro's. Betalen in dollars kan ook, nu in de meeste winkels tegen een koers van 1,20 of 1,25. Duidelijk, denk je dan, maar nee: je bestelt een drankje, de bardame zegt dat het 'trois' kost, je betaalt met twintig dollar, en krijgt vervolgens (stalen gezicht) elf dollar en vier euro terug.

Er is een grens getrokken, toch nog: de dollar-euro grens. Een dollareconomie en een euro-economie als een Siamese tweeling aan elkaar geklonken.

'Amerikanen gaan niet meer naar de Franse kant', zegt Mary-Jo Koeble, gastvrouw (zelf oorsponkelijk uit Chicago) in het Divi Little Bay Beach Resort aan Nederlandse kant. 'Ze zeggen dat het lastig is. Irak. De Fransen hebben ons niet geholpen. Maar ik denk dat het gewoon de wisselkoers is. Het is te duur aan de andere kant.' En andersom, barkeeper Cic van de Bodeguita in Marigot: 'Ik ga uit in het Nederlandse deel. Veel goedkoper.' Hij verkoopt zelf een Presidente-biertje voor A 3,50 of $ 4,20, en dat is gemiddeld meer dan het dubbele dan in een 'Nederlandse' bar.

'Wat er aan de ene kant gebeurt, voel je direct aan de andere kant', zegt burgemeester Fleming. 'Dit is hel. Een heel gevaarlijke situatie. De Amerikanen blijven weg, dat merken we nu al vreselijk. En Europeanen geven niet zo veel uit, die zoeken natuur. Hotels en restaurants hn nu nog niet te sluiten, maar dat gaat zeker gebeuren. We kunnen alleen maar hopen dat de euro weer zwakker wordt. Misschien als de Oost-Europese landen mee gaan doen.'

Van toerisme moet het toch komen. Simpel: 'We hebben niets anders.'

Wat ook altijd een zorg is aan gene zijde. Voor een orkaan is Sint Maarten niet echt bang meer, want na Lui¿s is er steviger dan ooit herbouwd, en zijn alle elektriciteits-en televisiekabels ondergronds gegaan. Toch: een '11 september' is direct voelbaar.

'Andere werkgelegenheid is nauwelijks te bedenken', zegt gezaghebber Franklyn Richards in het gouvernementsgebouw in Philipsburg. 'Hier zullen ook geen grote fabrieken komen, want die productie is in India of China veel goedkoper.'

En dus focust Nederlands Sint Maarten op de kwaliteit van wat er al is. 'Velen zijn welvarend geworden na de boom in het toerisme in de jaren tachtig, maar we hebben wel wat dingen over het hoofd gezien', zegt Richards. 'Verhitte economie, slechte huisvesting, gettovorming, werkloosheid, onvoldoende onderwijs. Ook de illegale immigranten vormen een groot probleem. Die leven ver onder het minimum.'

Trouble in paradise. Illegalen uit Ha, Jama en Guyana geraken in het criminele circuit, en hun kinderen blijven verstoken van adequaat onderwijs. Al zijn het incidenten (twee touristen beroofd, duty-free winkel overvallen), elk incident schrikt toeristen af. 'We moeten echt een restrictief toelatingsbeleid voeren. Vooral aan de Nederlandse kant is het te merken. Wi¿¿ jhebben de haven, wi¿¿ jhebben het vliegveld. Bij de Fransen speelt het minder.'

He vraag is, er wordt onderzoek naar gedaan: Dhealthy is Sint Maarten? Het antwoord, volgens Emil Lee, voorzitter van de Hospitality & Trade Association en manager van het Princess Heights Hotel: heel gezond. 'De Antillen zijn altijd negatief in het nieuws, met Godett, met de bolletjesslikkers. Dat is niet nodig. Al die nationaliteiten hier, dat heb ik zelf altijd juist als een bron van stabiliteit gezien. Dat gaat al zo lang zo goed samen. . . KLM en Air France zouden de fusie hier op de grens moeten tekenen!'

Sint Maarten is een 'sophisticated' eiland, zegt hij, zowel voor de bewoners als voor de toeristen. 'Nieuwe films zijn hier meteen in de bioscoop, je mobiele telefoon doet het gewoon, en als je orchideewilt hebben, zijn die er binnen een dag!'

Het feest gaat door. Wie uit wil gaan, vindt elke avond een plek waar je erbij hoort. Two for Tuesday in The Greenhouse, Wednesday Ladies Night in Club Q. Overdag: zeilen, jetski snorkelen, parasailen. Of je vliegt of vaart door, naar Saba om te duiken, naar Anguilla om te kijken of Oprah er weer is, naar St. Barths om op hetzelfde terras te zitten als Naomi Campbell en Denzel Washington.

Maar Sint Maarten, waar Harry Belafonte en Chuck Norris al jaren komen, is the new thing, zong in februari al rond op de Miami International Boat Show. Nog even en de jetset zit hier, op een jacht in de nieuwe 'Marina' van de Simpson Bay Lagoon. De eigenaar van Victoria's Secret en Gap ligt er al. Naam van zijn jacht: Limitless.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden