Gesluierde veiligheid

Sinds de val van de Taliban werpen vrouwen in Kabul de burqa af, op het Afghaanse platteland blijven ze erin lopen....

Ze kunnen nu de zon en de wind op hun huid voelen, maar huiver en traditie maken dat veel Afghaanse vrouwen de burqa aanhouden. Huiver omdat de geschiedenis hen heeft geleerd dat ze in de anonimiteit van de sluier het veiligst zijn. Traditie omdat de burqa voor de overgrote meerderheid van de vrouwen geen vreemde dracht is.

Alleen in de hoofdstad Kabul liepen meisjes in de jaren zeventig in minirok en waren vrouwen advocaat, journalist of parlementariër. Voor de komst van de Taliban studeerden net zo veel vrouwen als mannen aan de universiteit, veel vrouwen hadden een baan in het onderwijs, de gezondheidszorg of bij de overheid. Meisjes gingen gewoon naar school. Niemand die daarvan opkeek.

Maar Kabul is Afghanistan niet, vinden de conservatieve plattelandbewoners. Kabul is westers, een wereld van verschil met het platteland.

De harde hand waarmee de Taliban de afgelopen vijf jaar hun strenge islamitische wetten oplegden, was dus vooral in de hoofdstad voelbaar. Op het platteland was het gros van de vrouwen een gekooid leven gewend. De gevreesde Amr Bel Maruf, de religieuze politie, maakte korte metten met het zedeloze liberalisme van stedelingen. Een vrouw die per ongeluk ook maar een streepje van haar huid liet zien, werd in het openbaar afgeranseld.

Vanuit hetzelfde Kabul is de afgelopen honderd jaar een paar keer van hogerhand geprobeerd de samenleving te moderniseren en te emanciperen. Het begon met koning Amanullah, die in de jaren twintig en plein public zijn vrouw haar sluier liet afdoen. De mannelijke bevolking was geschokt en gaf vrouwen maar mondjesmaat de kans mee te gaan in deze nieuwlichterij.

Koning Zaher Shah deed in 1959 een nieuwe poging. Hij liet zijn dochters ongesluierd verschijnen in het stadion van Kabul, waar de onafhankelijkheid van Afghanistan werd gevierd. De actie ging gepaard met de afkondiging van een decreet dat een einde maakte aan de burqa-plicht. Ten tijde van Shah durfden meer vrouwen hun lange haren te laten zien, vooral in de grote steden.

Na het gedwongen aftreden van de koning in 1973 kwam er een terugval en vrouwen moesten wachten tot de communistische staatsgreep in 1979 eer ze weer meer bewegingsvrijheid konden genieten en ook maatschappelijk konden meetellen. Maar ook nu bleven de verworven rechten beperkt tot Kabul, want de macht van lokale bestuurders die Afghanistan zo kenmerkt bleef ongebroken.

De snelle machtswisselingen en de willekeur waarmee vrouwen door de machthebbers zijn behandeld, maken hun afwachtende houding begrijpelijk. Hoe onderdrukkend de Taliban ook waren, zij boden vrouwen, hoe wrang ook, een zekere mate van veiligheid. De jaren die aan de Taliban voorafgingen waren zij ook verplicht de burqa te dragen en thuis te blijven, maar waren zij tevens overgeleverd aan verkrachtingen en ontvoeringen door de legers van krijgsheren. Afghaanse vrouwen vrezen herhaling.

Er is een Afghaans spreekwoord dat zegt dat een Afghaan liever met je naar de hel gaat als hem dat vriendelijk wordt verzocht, dan dat hij onder dwang mee moet naar de hemel. Na drie mislukte pogingen Afghaanse vrouwen te ontsluieren zal het een zachte hand moeten zijn die hen meer rechten en vrijheden kan verschaffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden