Geslachtsbepaling in ei moet onnodige dood miljoenen kuikens voorkomen

Tijdens broedtijd

Een Leids biotechbedrijf zegt een oplossing te hebben voor het doden van miljoenen piepjonge kuikentjes per jaar. Door al in het ei het geslacht van de kuikens te bepalen, kunnen pluimveehouders de mannetjes al in een vroeg stadium ontdekken en de eieren weggooien. Nu gaan per uur 4.500 pasgeboren kuikens vanuit het ei rechtstreeks de dood in. De gezonde, levende kuikens sterven door bedwelming met kooldioxidegas. Mannetjes zijn in de pluimveesector nauwelijks van waarde.

Beeld anp

Het doden van deze zogeheten 'eendagshaantjes' zorgt al jaren voor maatschappelijke en ethische discussies. Er is geprobeerd - al in de jaren tachtig - om het geslacht van de eieren te bepalen door naar geslachtshormoon oestrogeen te kijken. Op zich een nuttige methode, maar veel te tijdrovend en kostbaar en dus in de praktijk niet haalbaar. Wageningen Universiteit & Research wilde een paar jaar geleden een genetisch gemodificeerde kip maken om het doden te stoppen. De onderzoekers probeerden een gen uit een kwal te koppelen aan het geslachtschromosoom van mannelijke kuikens, zodat die eieren op zouden lichten onder een speciale lamp. Het kwam er nooit van: staatssecretaris Sharon Dijksma (Economische Zaken) stopte het onderzoek in 2013 omdat een Kamermeerderheid de 'glow-in-the-dark'-eieren niet zag zitten.

Nu is een doorbraak dichterbij gekomen. Biotech-start-up In Ovo zegt een methode te hebben om razendsnel het geslacht van de eieren nog in de broedtijd (21 dagen) te bepalen. Nu worden de kuikens direct uit het ei handmatig geselecteerd aan de hand van de lengte van de veerpennen (witte kippen) of de donskleur (bruine kippen). Wouter Bruins van In Ovo: 'Wij kunnen al op dag 9 van het broedproces zien of in het ei een mannetje of een vrouwtje zit.' Bruins neemt daarvoor een monster uit het afvalzakje van het ei. Die gegevens analyseert het bedrijf op dezelfde manier als de gegevens van de hielprik bij baby's, door naar zogenaamde 'biomarkers' te kijken. De meting duurt een paar seconden. Bruins: 'In meer dan 95 procent van de gevallen is de analyse juist.'

Het monsters nemen gaat nu nog handmatig. Eerst een gaatje in het ei prikken, daarna een monster nemen. Bruins: 'We zijn met een Deense machinebouwer in gesprek om het proces te automatiseren.' Daarna kunnen duizenden eieren in één handeling getest worden.

Gaatjes in het ei

Ferry Leenstra, pluimveeonderzoeker Wageningen Universiteit & Research, is nog sceptisch over de doorbraak. 'Het nieuwe is dat de onderzoekers een stofje hebben gevonden waaraan ze het geslacht kunnen meten. Dat is mooi, maar hoe nauwkeurig is het? Hoe automatiseer je het? En hoe hou je het hygiënisch?' Ze legt uit dat een nauwkeurigheid van 95 procent voor de pluimveesector onwerkbaar is. Ook bestaat het risico op het verspreiden van infecties als een machine gaatjes in eieren gaat prikken.

Leenstra wijst op een Duits onderzoek. Daar zijn ze inmiddels zover dat ze zonder een monster te nemen het geslacht van het ei kunnen bepalen. Dat gebeurt met een fotometrische analyse: het aanstralen met licht waardoor de hoeveelheid dna in een ei kan worden gemeten. Leenstra: 'Haantjes hebben meer dna dan hennen.' Maar ook voor deze methode is een klein gaatje in het ei nodig waardoor ook schone eieren geïnfecteerd kunnen raken. 'Feit is dat het onderzoek naar vroege geslachtsbepaling in een stroomversnelling is gekomen.'

Overigens zou een doorbraak ook weer voor een ander probleem zorgen. Een meerderheid van de dode kuikentjes krijgt een 'mooie bestemming' zoals Leenstra dat zegt. Ze dienen als voer voor de wilde dieren in Nederlandse dierentuinen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.