Geschil over taken mbo'er in de zorg

Mogen mbo-wijkverpleegkundigen taken op hbo-niveau uitvoeren? Zorgverzekeraars en aanbieders zijn het oneens. 'We zeggen ook niet: laat de verpleegkundige maar opereren.'

Wijkverpleegkundige helpt met het aantrekken van een steunkous.Beeld Harry Cock / De Volkskrant

Er is een tekort aan wijkverpleegkundigen op hbo-niveau. Zorgaanbieders laten daarom ook mbo-verpleegkundigen bepalen hoeveel uren zorg cliënten krijgen. Maar volgens zorgverzekeraars kan deze taak- het zogenoemde indiceren - niet aan mbo'ers worden overgelaten.

Tot 1 januari bepaalde het CIZ, een onafhankelijke instantie, op welke verpleegkundige en persoonlijke zorg chronisch zieken thuis recht hadden. Er was veel kritiek op de bureaucratie die dat opleverde. Met ingang van 2015 is er een nieuwe wet, die bepaalt dat wijkverpleegkundigen zelf vooraf van elke cliënt moeten inschatten welke hulp nodig is.

In principe mogen alleen hbo'ers deze relatief complexe inschatting maken. 'Het gaat veelal om patiënten met een combinatie van aandoeningen. Het vergt een generalistische blik en het vermogen om een verpleegkundige diagnose te kunnen stellen', zegt Francis Bolle van de beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN).

Overgangsregeling

In de praktijk blijken er veel te weinig wijkverpleegkundigen op hbo-niveau beschikbaar te zijn. Hbo-studenten verpleegkunde kiezen doorgaans liever voor een baan in het ziekenhuis. Volgens brancheorganisatie ActiZ is er nu een tekort van 1.100 hbo'ers.

De V&VN en de zorgaanbieders spraken daarom een overgangsregeling voor drie jaar af. Daarin staat dat ook mbo'ers onder bepaalde voorwaarden de verpleegkundige zorg in de wijk mogen indiceren. Het gaat dan om mbo-verpleegkundigen met minstens vijf jaar werkervaring die al zijn begonnen aan een hbo-opleiding.

'Het is niet ideaal', zegt Bolle. 'Maar als er niet genoeg personeel is, moet je zoeken naar pragmatische oplossingen. Het alternatief is dat er lange wachtlijsten ontstaan voor het toewijzen van zorg in de wijk.' Ruim 300 duizend mensen krijgen thuis verpleging en persoonlijke verzorging. Die moeten vanwege de nieuwe wet voor 1 mei opnieuw worden geïndiceerd. Daarnaast zijn er de nieuwe aanvragers.

Het overkoepelende Zorgverzekeraars Nederland gaat echter niet akkoord met de overgangsregeling. 'De beroepsvereniging van verpleegkundigen heeft nota bene zelf bepaald dat de taak van indiceren competenties op hbo-niveau vereist', zegt een woordvoerder. 'Dan kun je die eis niet zomaar laten varen.'

Diagnose

Het risico is volgens Henk Rosendal, lector wijkzorg aan de Hogeschool Rotterdam, dat patiënten te weinig, te veel of de verkeerde zorg krijgen voorgeschreven. Hij noemt als voorbeeld een cliënt die moeite heeft met wassen en aankleden, maar tegelijkertijd angstig is geworden door een eerdere val in huis. 'Een verpleegkundige diagnose stellen, betekent dat je ook die angst signaleert. En dat je bekijkt wat je kan doen om die gevoelens weg te nemen. Want als die angst verdwijnt, is hulp bij het douchen misschien ook niet meer nodig.'

Die manier van denken vereist volgens Rosendal dat je boven de materie kunt hangen en oorzaak en gevolg weet te onderscheiden. 'Competenties die je niet kunt verlangen van iemand op mbo-niveau.'

De onenigheid leidt ertoe dat verzekeraars en zorgaanbieders onderling tijdelijke oplossingen zoeken. Dat leidt tot verschillen. Zo mogen mbo'ers bij verzekeraar CZ geen zorg voorschrijven. Een woordvoerster: 'Wij gaan voor kwaliteit. We gaan ook niet zeggen: we hebben niet genoeg chirurgen, dus laat de verpleegkundige de operatie maar uitvoeren.' Zorgaanbieders met te weinig hbo'ers in dienst, moeten volgens CZ verpleegkundigen inhuren bij andere organisaties.

Verzekeraar Achmea is coulanter. 'De zorg moet doorgaan. Daarom beschouwen wij 2015 als een overgangsjaar, waarin mbo'ers onder supervisie van hbo-verpleegkundigen indicaties mogen schrijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden