Geschiedenis

Terwijl Hans Goedkoop tussen de plantages in de Oost de Gouden Eeuw stond te duiden, behandelde het Vlaamse Canvas een andere geschiedenis: die van het duistere charisma van Adolf Hitler. Een BBC-drieluik (The dark charisma of Adolf Hitler), waarvan dinsdag het eerste deel werd uitgezonden.


Beide series bieden een weldoordachte, analytische kijk op een periode. Waarin ze verschillen, is de vorm, die raakt aan de kernvraag: hoe van geschiedenis televisie te maken?


De BBC was in het voordeel: uit de jaren van Hitlers opkomst bestaat voldoende bewegend beeld, al is het in zwart-wit. De NTR/VPRO-serie De gouden eeuw kampt met de handicap dat er louter schilderijen, brieven en gebouwen over zijn om in beeld te brengen - geen beweging in te krijgen.


Het moet gezegd: daar wisten de makers een aardige mouw aan te passen. Slechts even moest presentator Goedkoop het bij zijn tekst over de VOC-tochten doen met een reusachtige maquette van verstilde bouwpakketjes, dobberend op een zee van blauwgeverfd papier-maché. Op de muur achter hem werd in silhouet bewegend beeld van een oud varend schip geprojecteerd - het zal toch niet The Onedin Line zijn?


Ambitieuzer en informatiever waren de actuele beelden, zoals die in Indonesië, waar Goedkoop zich liet bijpraten over de foelie, de bloem van de nootmuskaat, een van de felbegeerde specerijen van weleer.


Hoe anders was het eerste deel van het drieluik over Hitlers charisma. Het geschiedenislesje ging maar hooguit voor de helft over het charisma van de Führer en veel meer over de opkomst van de nazi's. Veel nieuws zat daar niet in. Hitlers truc was mensen lang doordringend aan te kijken. Joden en communisten kregen de schuld van de malaise; nadat hij tegenstanders had laten ombrengen, werd hij door steeds meer Duitsers gezien als echte leider. De propagandafilm Triumf des Willens zette hem neer als charismatische leider; door zijn karakterologische gebrek aan medeleven en empathie kende hij geen persoonlijke behoeften, waardoor hij kracht en vastberadenheid kon uitstralen.


Het werd verteld aan de hand van oude citaten van overlevenden en (voormalige) aanhangers. En aan de hand van oude, bewegende zwart-witbeelden, die om onduidelijke redenen werden ingekleurd met een vaag roodbruin.


Storender waren de soms moddervette, maar doorzichtige stijlmiddelen. Even krakerige als bombastische dan wel dramatische grammofoonmuziekjes. Verschillende lagen grofkorrelige projecties over elkaar heen.


Die laatste moesten de tekst van de verteller visueel ondersteunen; helaas zo letterlijk dat het soms lachwekkend werd. Had Hitler weer iemand laten vermoorden, dan vielen op zijn donkere portretfoto rode spatten. Vergeleek hij in Mein Kampf de mens met een roofdier, dan volgden onder de lederen kaft van het boek de vage beelden van - jawel - jakhalzen die hun prooi verscheurden. Vermoedelijk beschouwen de makers van de BBC een door acteurs nagespeelde scène van leiders aan het diner als hoogtepunt.


Vorm oversteeg hier niet de inhoud, maar verhulde die door af te leiden - een probleem dat de makers van De gouden eeuw stukken smaakvoller wisten te omzeilen. De wonderlijke les van geschiedenis op tv: hoe minder beeld, hoe meer ervan te maken valt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden