ReportageOnderwijs tijdens de coronacrisis

Geschiedenis via YouTube en WhatsApp: thuisonderwijs is ‘een echte disciplinetest’

Lieke Groen (havo 4) is blij dat ze geen 40 minuten hoeft te fietsen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Apps die docenten normaliter verafschuwen omdat ze leerlingen afleiden, worden deze week volop benut voor het thuisonderwijs. In Heerhugowaard en Waarland is het improviseren geblazen. 

‘Succes toppers. Jullie kunnen het!’, moedigt de docent haar leerlingen op afstand aan...

‘Eigenlijk is alleen het decor veranderd’, vertelt havo-4-scholier Lieke Groen (15) terwijl ze haar wiskundeboek openklapt. Aan de keukentafel in het West-Friese dorp Waarland begint woensdag haar eerste dag thuisonderwijs. ‘Het lesprogramma wiskunde is precies hetzelfde: sommen oefenen en nakijken. Alleen legt de docent de uitkomsten nu via de groepschat uit, in plaats van op het schoolbord.’

Haar middelbare school, het Han Fortmann in Heerhugowaard, blijft door de coronacrisis in elk geval leeg tot de schoolexamens volgende week donderdag. Het is voor docenten improviseren geblazen om de leerlingen op tijd klaar te stomen. Via groepschats, WhatsAppgroepen, ingesproken powerpointpresentaties en YouTube- en Instagramvideo’s proberen ze contact te houden. 

Het thuisonderwijs bevalt Lieke tot dusver uitstekend. ‘Als ik klaar ben met wiskunde, kan ik gelijk van start met het volgende vak. Op school moet ik wachten tot het uur voorbij is. Het is ook relaxed dat ik geen 40 minuten hoef te fietsen. Ik stap uit bed, klap mijn laptop en boeken open, zet mijn telefoon op niet storen en ga aan de slag.

‘Wel ligt de verantwoordelijkheid nu meer bij mezelf. Mijn wiskundedocent controleert normaliter aan het begin van de dag hoever mijn huiswerk is. Als ik achterloop, krijg ik een kruis. Drie kruizen betekent nablijven’, zegt Lieke. ‘Nu valt die controlemogelijkheid weg. We hebben meer vrijheid.’ 

Die vrijheid wordt in het West-Friese Waarland ter harte genomen, waar de klanken van Chef’Special door het geïmproviseerde klaslokaal schallen. ‘Dit is een echte disciplinetest’, zegt moeder Anja Groen. ‘Een perfecte voorbereiding op het hbo, waar thuisonderwijs steeds belangrijker wordt.’

Dinsdag haalden alle leerlingen gefaseerd in groepjes alle lesboeken op uit de kluisjes. ‘Ik heb toen ’s ochtends wat huiswerk gedaan en ben ’s middags bij mijn oma geweest om te helpen met boodschappen en de tuin’, zegt Lieke. ‘Ik ben het enige kleinkind dat nog in het dorp woont. Ik ben kerngezond, dus dat moest kunnen, vonden mijn ouders. Ik mocht haar alleen niet aanraken.’

In dit dossier leest u de laatste ontwikkelingen en alles wat u verder moet weten over het coronavirus.

Op woensdag begint de eerste echte dag thuisonderwijs. Na wiskunde staat Nederlands op het programma, waar de docent een powerpoint met ingesproken instructies heeft klaargezet. Bij prangende vragen is ze bereikbaar via de chat of per e-mail. ‘Succes toppers. Jullie kunnen het! Denk wel om de gezondheid’, moedigt de docent Nederlands haar leerlingen op afstand aan. Later in de week zullen de docenten de lessen via Skype verzorgen, maar daar is het woensdag nog te vroeg voor. 

Aan het eind van de middag staat scheikunde ingeroosterd. ‘Het moeilijkste vak en de docent zal laksheid niet accepteren.’ In de digitale leeromgeving opent Lieke de ‘coronamap’ met opdrachten. De docent verwacht dat iedereen de antwoorden digitaal inlevert, leest ze. ‘Daar was ik al bang voor.’

... terwijl in de lege school alles in het teken staat van de schoolexamens

Het rek voor het Han Fortmann in Heerhugowaard biedt plaats aan ruim 1.600 fietsen, maar nu staan er slechts drie. De stilte op het uitgestorven schoolplein wordt bij binnenkomst verstoord door schuivende tafels en stoelen in de aula. ‘Als ze anderhalve meter ruimte moeten houden, dan redden we het hier niet’, zegt een conciërge. ‘We zullen toch moeten uitwijken naar de klaslokalen.’

De conciërges, docenten en directeur zijn druk bezig met de voorbereidingen op de schoolexamens van volgende week donderdag. De ene docent gaat moderner te werk dan de andere. Romy Wolfswinkel, docent geschiedenis in de brugklas, weet haar leerlingen via YouTube te bereiken. ‘Vandaag behandelen we paragraaf 3.6 over het ontstaan van een nieuwe godsdienst in het Romeinse Rijk: het christendom’, vertelt ze vanuit haar huiskamer met de Bijbel in de handen. 

‘De docenten mogen zelf kiezen hoe en waar ze de lessen geven, als het lesprogramma maar doordraait’, zegt directeur Tjebbe Bosma (59). ‘Volgende week donderdag zijn de schoolexamens en de cijfers daarvoor moeten we voor de meivakantie aanleveren. We zetten nu alles op alles om dat te realiseren.’ 

Han Fortmann-docent Peter van der Linden geeft les vanuit een leeg klaslokaal.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Bosma hoopt dat de leerlingen voldoende discipline kunnen opbrengen vanuit huis. ‘We kunnen zien hoe laat de leerlingen in- en uitloggen en op welk niveau ze opdrachten maken. We houden de verantwoordelijkheid dus wel degelijk in de gaten.’

Veel docenten gaan creatief met de situatie om en schuwen onbekende paden niet. Instagram, YouTube en WhatsApp – apps die de leerkrachten normaliter verafschuwen omdat ze de leerlingen afleiden van de les – blijken nu ineens bijzonder handig als communicatiemiddel.

‘We proberen de lessen te bieden via de digitale leeromgeving’, zegt Bosma. ‘Maar die is deze capaciteit niet gewend, dus schakelen sommige collega’s over naar sociale media. Als de leerlingen zich eenzaam voelen, willen we ook videogesprekken organiseren, daar werken we nu hard aan.’

Het is de bedoeling dat een groot deel van de 110 leerkrachten in de loop van de week lessen gaat verzorgen via Skype. ‘We hebben alle docenten techniek, gym, ict en ckv vrijgespeeld, doordat die lessen vervallen’, zegt Marissa Stam (32), teamleider van alle brugklassen. ‘De ‘vrije’ docenten helpen nu om de Skypetechniek gereed te maken. Eigenlijk werkt iedereen gewoon door.’

Meer over onderwijs tijdens de coronacrisis

Nu miljoenen leerlingen thuiszitten, proberen scholen onderwijs op afstand te organiseren. Twee ondernemers bedachten ‘Thuis naar school’, een onlinebasisschool, met acteurs die klasgenoten spelen en interactieve gymlessen.

De scholen en crèches gaan drie weken dicht, een maatregel die miljoenen kinderen treft. Krijgen kinderen nog les, hoe moet het met de examens en wat wordt verwacht van werkende ouders?

Op universiteiten zijn onlinelessen al meer ingeburgerd: volledige collegereeksen inclusief interactieve discussiegroepen zijn online te vinden. Lees deze reportage vanuit de studio van de Universiteit Wageningen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden