Column

Geschiedenis van Nederlandse arbeiders in De Strijd

De geschiedenis van de arbeider, het leven van Vincent van Gogh: de verheffing van het volk is geslaagd.

Beeld .

Hoe kon dat nou toch, dat twee oude 'Verkademeisjes' hun saaie en eentonige werk in de Zaanse brood- en beschuitfabriek zo leuk hadden gevonden? 'Jakhals' Erik Dijkstra vroeg het in de nieuwe VARA-reeks De strijd, het antwoord was van een verrassende nuchterheid: 'Omdat je met veel aan het werk was', zei een oud-werkneemster die een loopbaan lang in vliegende vaart koeken op de lopende band groepeerde. De meisjes die in 'de gouden eeuw van de arbeider' per trein of bus naar de fabriek kwamen, waren 'allemaal vrolijke meiden die gewoon lekker naar hun werk gingen'.

Die vrolijke noot detoneerde wat met de verdere toon in de eerste aflevering van De Strijd, waarin de Vereeniging van Arbeiders Radio Amateurs zich, indachtig zijn wortels, tien afleveringen lang verdiept in de geschiedenis van de arbeidersbeweging in Nederland.

Gerdi Verbeet is de centrale presentator, verslaggever Dijkstra trekt op z'n arbeideristische Zündapp-brommer met rode vlag achterop langs historische plekken van de Twentse textielfabrieken, de Groningse strokartonindustrie en praat met historici, gelardeerd met oud beeldmateriaal. Een aardige visuele vondst, net als details zoals cabaretier André Manuel die op een verlaten fabrieksterrein 'Het klompenbataljon' van Pieter Jelles Troelstra vertolkt.

De toon van De strijd balanceert tussen verontwaardiging over de beroerde omstandigheden van de arbeider en lof over de verworvenheden. Dijkstra reed ervoor naar Detroit, waar in de Ford-fabriek in 1913 de eerste lopende band het licht zag. Het maken van een auto vergde 12 uur, met de lopende band nog maar anderhalf. Nu rolt er elke 52 seconden een nieuwe auto van de band. 'In 1913 hielden mensen op menselijk te zijn. Ze werden aanhangsels van de lopende band, de machine', schamperde een historicus. Maar ja: die arbeider verdient inmiddels wel veel beter, kent riantere werktijden en zijn werk is dankzij hoogwaardige technologie minder inspannend geworden.

Zo fingeert Dijkstra vaker onwetendheid, verongelijktheid of enig moralisme, maar het zal de vorm zijn die dat vereist. Kinderarbeid, 'zoals we die kennen uit de film Daens', vroeg hij naïef aan historicus Cor Smit, was dat nou fictie of was dat echt?' Smit moest Dijkstra uitleggen dat het echt was. Dijkstra snapte niet dat de ouders dat goed vonden. Smit legde uit dat het een kwestie was van bittere armoede. Aha.

Het zijn maar smetjes op een veelbelovende start van De Strijd, waaraan 665 duizend verworpenen der aarde toch mooi hun vrije vrijdagavond offerden. De verheffing van het volk lijkt dan toch geslaagd. Zeker als we het volgens de Band-Aidformule door DWDD-gezichten gezongen With a little help from my friends in de jubileum-uitzending van DWDD (1,8 miljoen kijkers) interpreteren als de postmoderne Internationale.

Verheffing van het volk is allang geen VARA-privilege meer, die is net zo goed voorbehouden aan de AVROTROS, waar zaterdag (Jeroen) Krabbé zoekt Van Gogh afsloot. Een mooie, toegankelijke reis in de voetsporen van de getergde schilder, waarin de kwaliteiten van de acteur als gedreven en emotionele Van Gogh-volgeling door het doek heen schenen. Kleine vormkwesties (wie was de onzichtbare 'interviewster' en verteller tegen wie Krabbé steeds sprak?) daargelaten, kregen we toch een prijzenswaardige, gedetailleerde kijk op het leven van de schilder, gloedvol (en primetime) verbeeld voor elke arbeider die het maar zien wilde, als aanhangsel van zijn zuurverdiende breedbeeldscherm.

De Strijd komt elke vrijdag bij De VARA op NPO om 21u05

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden