Geschiedenis van 11/3-cel gaat terug tot 1995

Bij het onderzoek naar de aanslagen in Madrid van 11 maart volgt de Spaanse justitie het spoor terug naar de oprichting van de verantwoordelijke terreurcel....

Serhane Ben Abdelmajid Fakhet bijgenaamd 'de Tunesi staat in het najaar van 2001 bij de Spaanse politie te boek als lid van een terreurcel. Maar hij is 'van weinig belang'. Als de politie in de nasleep van de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon twintig van zijn kompanen arresteert, laten ze 'de Tunesi links liggen. Onder de arrestanten is immers de SyriImad Eddin Barakat, alias Abu Dahdah, en dat is de grote vis, 'de man van Osama bin Laden in Europa'. Met hem in het gevang zijn de randfiguren uit zijn kring ongetwijfeld ontmoedigd, heeft de Spaanse justitie gedacht.

Het blijkt een misrekening: Serhane Ben Abdelmajid Fakhet ontpopt zich in tweealf jaar tijd tot het brein achter de treinaanslagen in Madrid. Op 3 april 2004 blaast hij zich met zes strijdmakkers op als de politie hun appartement in Madrid bestormt.

De onderzoekers van de aanslag op 11 maart 2004 dringen steeds dieper door in de geschiedenis van de terreurcel van 'de Tunesi. Inmiddels zijn ze aanbeland in het jaar 1995, zo blijkt uit het al twintigduizend pagina's tellende dossier van onderzoeksrechter Juan del Olmo, dat de krant El Paheeft ingezien. Het is het jaar waarin de betrokkenheid van jihadstrijders bij de oorlog in Bosnifloopt en de veteranen uitzwermen over Europa om het evangelie van Al Qa'ida verbreiden. Jihadi Saleheddin Benyaich laat zich in Spanje opereren nadat hij in Bosnien oog is kwijtgeraakt.

De eerste steen van het Spaanse netwerk is in 1995 gelegd in Granada door Mustafa Setmarian Nasar, een Syrigetrouwd met een Spaanse. Osama bin Laden kent hij sinds 1988, de dagen van de strijd tegen de Sovjet-Unie in Afghanistan.

De levensloop van de terreurcellen in Spanje is een schoolvoorbeeld van de veerkracht van het Al Qa'ida-netwerk. Setmarian wordt nog hetzelfde jaar naar Londen geroepen om het blad Al Ansar te maken, het huisorgaan van de Algerijnse GIA. Zijn plaats in Spanje wordt ingenomen door Chej Saleh, een Palestijn die later op verzoek van Bin Laden naar het Pakistaanse Peshawar vertrekt voor een baan op het rekruteringskantoor van Al Qa'ida.

Abu Dahdah neemt dan eind jaren negentig de leiding in Spanje over en hij verleent in die hoedanigheid hand-en spandiensten aan de Hamburgse cel bij de voorbereiding van 11/9. Na zijn arrestatie is Abdelmajid Fakhet, 'de Tunesi, aan zet gesteund door Rabei Osman, bijgenaamd 'de Egyptenaar', die in juni in Milaan is gearresteerd nadat de Italiaanse politie een telefoongesprek had onderschept waarin hij zei: 'Het organiseren van de aanslagen heeft me tweealf jaar gekost.'

De wortels van de Madrileense terreurcel gaan dus rechtstreeks naar bron van de internationale islamitissche terreurgolf: de oorlog in Afghanistan en de oprichting van Al Qa'ida. Alleen is onduidelijk of uit de top van het netwerk ook opdracht is gegeven voor het plegen van de aanslag.

Het ruwe plan dateert mogelijk al uit 2000, toen Bosnieteraan Salaheddin Benyaich, Al Qa'idaafgevaardigde Amer al-Azizi en 'de Tunesi elkaar in Istanbul ontmoetten. Maar over het gespreksonderwerp gaan meerdere versies rond: het zoeken naar nieuwe de Turkse mensensmokkelroutes voor jihadrekruten naar Afghanistan, danwel de goedkeuring van Al Qa'ida voor een aanslagplan in Spanje.

Toch heeft het er steeds meer van weg dat Spanje al lang op de lijst van gedroomde doelwitten van Al Qa'ida stond. In oktober 2003 richt Osama bin Laden in een toespraak zijn pijlen kort op Spanje. Later, in januari 2004, refereert hij in een toespraak nogmaals aan de oude Iberische moslimkolonie. 'Het is genoeg om te weten dat de economie van alle Arabische landen zwakker is dan de economie van dat ene land dat ooit deel was van ons rijk, toen we nog gewoon waren de islam werkelijk te volgen. Dat land is het verloren al-Andalus.'

De timing van de uitspraken van Osama bin Laden is opmerkelijk. Het was de taak van 'de Tunesi om na de arrestatieronde in 2001 de gelederen weer te versterken. In de herfst van 2003 moet hij de geesten rijp hebben gemaakt voor een aanslag. Wist de Al Qa'idatopman daarvan?, is dan de logische, maar nog onbeantwoorde vraag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden