Geschiedenis herhaalt zich

De geschiedenis herleeft in de nieuwe prestigeserie De Gouden Eeuw. Er zijn volop overeenkomsten met het Nederland van nu.

In de eerste aflevering van de tv-serie De Gouden Eeuw zien we Lodewijk Asscher als locoburgemeester in het stadhuis van Amsterdam. Hij leidt een plechtige en feestelijke bijeenkomst, gewijd aan de naturalisatie van een bont gezelschap nieuwe Nederlanders. 'Zorg dat u erbij hoort en meedoet', houdt Asscher hun voor. Dan zet een pianist het Wilhelmus in. 'De Koning van Hispanje/ Heb ik altijd geëerd', klinkt het uit volle borst. Iedereen is blij en ontroerd - vol verwachting van een nieuw leven in een nieuw vaderland.


Presentator Hans Goedkoop komt in beeld. De 17de eeuw 'leek verbluffend op de onze'. Ook toen was Nederland 'een land van tolerantie en integratie, maar ook van fundamentalisme'. Het verleden spreekt tot het heden, is de vaste overtuiging van de makers van De Gouden Eeuw. Globalisering, verstedelijking, immigratie, speculeren op de beurs, ja zelfs media-hypes: in het Nederland van de 17de eeuw komen de vraagstukken waarmee we nu worstelen, voor het eerst aan de oppervlakte.


Hoe gingen ze daar toen mee om? Dat is de belangrijkste vraag die Goedkoop en zijn team in dertien afleveringen van 40 minuten proberen te beantwoorden. Elke uitzending begint dan ook in het heden. In de regentenkamer van het Burgerweeshuis van Amersfoort bijvoorbeeld, waar na 400 jaar nog steeds regenten vergaderen over de steun aan arme kinderen. Het enige verschil is dat het weeskind van toen een kind uit een éénoudergezin is geworden. Of in Hoorn, waar een hijskraan het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen van zijn sokkel licht. De held van het Nederlandse kolonialisme is een schurk geworden: weg met die massamoordenaar! Vraag van Goedkoop aan historicus Blussé: is dat terecht, dat J.P. Coen uit het straatbeeld wordt verwijderd?


Geen Teleac-cursus dus, maar maximale identificatie van de kijkers met de meest tot de verbeelding sprekende periode van onze geschiedenis. In het voorbijgaan worden die kijkers bijgepraat over het weggezakte verleden: wat was eigenlijk die VOC-mentaliteit die premier Balkenende de huidige generatie Nederlanders ten voorbeeld stelde? Antwoord in aflevering 5: het doel, namelijk het verwerven van handelsmonopolies op kostbare specerijen, heiligt alle middelen. En dat Wilhelmus? Dat moet veel sneller gezongen worden. Het was namelijk een strijdlied dat het moreel van de troepen in het heetst van de strijd hoog moest houden.


Onder leiding van eindredacteur Marja Ros hebben de makers van De Gouden Eeuw alles en iedereen uit de kast gehaald. Schrijvers als Tom Lanoye, Thomas Rosenboom en Margriet de Moor, historisch onderlegde politici als Mark Rutte en Ben Knapen, nazaten als prins Willem-Alexander, Jan Six, de baron van Sint-Aldegonde en Carel Huydecoper komen voorbij, maar ook wajangspeler Subroto en nootmuskaatplanter Pongky van den Broecke. Prenten, plattegronden, documenten en kunstvoorwerpen worden ingezet om historische episodes tot leven te brengen.


Gewapend met zijn iPad vergelijkt Hans Goedkoop op locatie de historische afbeeldingen met de situatie 400 jaar later. Een tekening van Rembrandt, die met de ongelukkige Elsje Christiaens bungelend aan de galg, werd speciaal uit het Metropolitan van New York ingevlogen om als illustratie te dienen van de lotgevallen van het Jutlandse meisje dat haar hospita met een bijl de hersens in sloeg. Aanleiding was een ruzie over geld, Elsje kon de huur niet meer betalen. De halve stad, verslaggever Rembrandt inbegrepen, liep uit naar het galgenveld van Amsterdam om te genieten van haar terechtstelling.


De Gouden Eeuw is een multimediaal project. Naast de serie en de boeken is er een website, waar vanaf 11 december elke dag een nieuwe krant verschijnt met reportages, columns en verslaggeving uit een bepaald jaar. Te beginnen met 1585, het jaar van de val van Antwerpen, die de bloei van de Noordelijke Nederlanden zou inluiden. Handig voor de scholieren die volgend jaar eindexamen geschiedenis moeten doen: de Gouden Eeuw is het thema. Het Amsterdam Museum organiseert een expositie. Het project werd mede mogelijk gemaakt door SNS Reaal en het VSB fonds, allebei goed voor 125 duizend euro en nog 100 duizend euro kwam van wijlen het Nationaal Historisch Museum.


De Gouden Eeuw (NTR-VPRO- serie): vanaf dinsdag 11 december, 20.30 uur, Nederland 2

HISTORISCHE COMEDY

Historische sketches voor alle leeftijden: Hans Kesting als J.P. Coen en Willem Barentsz, Porgy Franssen als Hugo de Groot en Lies Visschedijk als Hendrickje Stoffels en Amalia van Solms. Welkom in de Gouden Eeuw is een talkshow waarin Dorine Goudsmit (Plien van Bennekom) met Bekende Gouden Eeuwers terugblikt op de hoogtepunten uit die tijd. Alles is 'echt waar', maar wel nagespeeld. Met sketches als 'De vlooien van Van Leeuwenhoek', 'Een meisje loos', 'Sst! De geheime schuilkerk', 'de première van de Gijsbrecht: iedereen was er!' en 'De schout op zoek naar Balthasar Gerards'.


De serie van acht afleveringen van 25 minuten is geschreven en geregisseerd door Niek Barendsen, de man van de sketches in Het Klokhuis.


Welkom in de Gouden eeuw, vanaf zondag 9 december, 18.30 uur, Zapp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden