analyse

Gert-Jan Segers is niet de eerste politicus die vertrouwelijke stukken in de trein liet slingeren

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers bekende woensdagochtend dat hij degene was die de proeve van een regeerakkoord die VVD en CDA samen schreven, in de trein had achterlaten. Niet voor het eerst blijkt de trein voor bestuurders een gevaarlijke plek. Vijf eerdere voorbeelden van vergeten documenten en afgeluisterde gesprekken.

Pepijn de Lange
ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers (rechts) woensdagochtend op weg naar het voortgangsoverleg over de kabinetsformatie. Beeld ANP
ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers (rechts) woensdagochtend op weg naar het voortgangsoverleg over de kabinetsformatie.Beeld ANP

1 | Geen valstrik

De Haagse politiek is al eerder slordig omgesprongen met documenten in treinen weet journalist en historicus Hubert Smeets woensdagochtend te melden. In 1994 was Hans van Mierlo lijsttrekker van D66. Die partij was volgens de peilingen in aanloop naar de verkiezingen even de een na grootste van Nederland, maar Van Mierlo wilde absoluut geen premier worden.

Door ‘een stommiteit’ kwam de PvdA van Wim Kok, die juist wel naar het Torentje wilde, dat al vroeg te weten, schrijft Smeets in zijn biografie over Van Mierlo. ‘Een D66’er heeft het hele campagneplan van zijn partij in de trein laten slingeren. Iemand heeft dat pak papier in de coupé opgeraapt en aan PvdA-campagneleider Jan van Ingen Schenau doorgespeeld.’

Even denkt Van Ingen Schenau dat D66 hem op een dwaalspoor probeert te zetten. ‘Maar het document blijkt geen valstrik’, schrijft Smeets. ‘De PvdA weet echt van de hoed en de rand. Haar campagneteam kan zich nu geheel op Kok richten.’ Een paar maanden later was Kok premier en Van Mierlo minister van Buitenlandse Zaken in het eerste paarse kabinet.

2 | Met de trein naar Groningen

In 2015 voerde René Leegte, op dat moment Tweede Kamerlid voor de VVD en partijwoordvoerder over de gaswinning in Groningen, op de terugweg van een werkbezoek in die provincie een telefoongesprek met een mede-VVD’er. Het gesprek werd door zijn medereizigers afgeluisterd.

Een wetenschapsjournalist die in dezelfde coupé zat, deelde de gespreksflarden die hij opving op Twitter. ‘Ik heb vandaag zo veel mogelijk de media ontlopen’, hoorde hij Leegte bijvoorbeeld zeggen. Als hem toch iets werd gevraagd, had Leegte steeds benadrukt dat VVD-minister Henk Kamp van Economische Zaken de gaswinning bij Loppersum inmiddels met 80 procent had verminderd.

Twee maanden later stapte Leegte als Kamerlid op, omdat hij een betaalde nevenfunctie en de inkomsten daaruit niet op tijd had opgegeven.

3 | Utrechtse Heuvelrugroddels

Drie jaar geleden hield het voltallige bestuur van de gemeente Utrechtse Heuvelrug in de trein naar een congres in Maastricht een collegevergadering, inclusief rondvraag. De hele coupé kon zo horen dat burgemeester Frits Naafs zijn collega-burgemeester Titia Cnossen van de gemeente Woudenberg niet al te hoog had zitten.

Onder de medepassagiers bevond zich een universitair hoofddocent van de Universiteit Maastricht, die de vergadering als een ijverige notulist in zijn eigen blog verwerkte. ‘De hele coupé mocht meegenieten’, schreef hij. ‘Zo nu en dan werd er geprobeerd namen te vermijden, maar even later werd vrijwel iedereen toch voluit genoemd.’

Een paar dagen later ging het gemeentebestuur in een brief aan de gemeenteraad door het stof. ‘We waren ons op dat moment onvoldoende bewust van het effect en de reikwijdte van het gesprek’, erkende het college. ‘Dat was dom en onverstandig en hadden we niet zo mogen doen.’

4 | De rode koffer van Cameron

In het Verenigd Koninkrijk ging het acht jaar geleden mis. Toen hij even van zijn zitplaats opstond, liet de toenmalig premier David Cameron enkele overheidsdocumenten onbeheerd in een treinstel achter. Critici vreesden dat die documenten details bevatten over plannen voor militaire aanvallen op Syrië, maar dat is nooit bevestigd. Gelukkig voor Cameron vielen de documenten niet in verkeerde handen.

Aan de overkant van het Kanaal is het gebruikelijk om dit soort documenten in een zogenoemde – en er zo uitziende – rode koffer te vervoeren. Toen Cameron van zijn plek was, zag een andere treinreiziger de koffer liggen. De foto die hij vervolgens maakte werd twee dagen later door de Britse krant Daily Mirror gepubliceerd. ‘Ik had er gemakkelijk mee weg kunnen rennen’, zei de passagier tegen de krant. ‘Bovenal kon ik niet geloven dat de sleutel in het slot zat.’

In 1999 had de Britse overheid nog een richtlijn opgesteld die het vervoeren van deze rode koffers in het openbaar vervoer uit angst voor bijvoorbeeld verlies of diefstal afraadde. Als het echt niet anders kon, moest de koffer in ieder geval ‘effectief worden vermomd’. Dat leek op de door de Daily Mirror afgedrukte foto niet het geval. De Britse regering beweerde overigens dat Camerons persoonsbeveiliging de koffer in het oog zou hebben gehouden.

5 | ‘Alsof ik van de NSA ben’

Ook de Amerikaanse geheime diensten vergeten weleens dat in treinen de coupéwanden oren hebben. In 2013 dacht voormalig CIA- en NSA-chef Michael Hayden anoniem te blijven toen hij vanuit de trein telefonisch enkele journalisten te woord stond. Maar een medepassagier besloot het gesprek met zijn volgers op Twitter te delen.

‘Voormalig NSA-baas Michael Hayden zit achter mij te babbelen als voormalig senior-overheidsfunctionaris’, meldde de luistervink. ‘Ik voel me alsof ik van de NSA ben. Maar ik ben juist in het openbaar.’

Hayden liet zich door het lek niet van de wijs brengen. Nog tijdens de treinrit vernam hij dat zijn conversatie op sociale media rondging. Daarop zocht Hayden zijn twitterende coupégenoot op en bood hem een interview aan. Alleen het bericht dat hij kritiek geleverd had op de Amerikaanse regering, was volgens Hayden onjuist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden