Geroofd en geplunderd

Vraag de directeur van het Nationaal Museum van Afghanistan naar zijn mooiste kunstbezit en hij neemt je niet mee naar een van zijn zes prachtige, marmeren zalen van het Nationaal Museum in Kabul. Daar liggen juist de minst kostbare kunstwerken.


Dat weten Afghanen ook: in de meeste zalen zijn geen bezoekers. Binnen is het koud, de verwarming is uitgeschakeld. De meeste Afghanen zijn te druk met overleven vanwege de oorlog in hun land. Een museumbezoek hoort daar niet vaak bij.


Nee, wie de topstukken van Afghanistan wil zien, moet met museumdirecteur Omar Khan Masoudi meelopen naar zijn stoffige kantoor op de begane grond van het museum in Kabul. Daar haalt hij uit een bureaula een oud fotoboek met Afghaanse topkunst tevoorschijn, die door kunsthistorici uit heel de wereld in 2006 werd samengesteld. Daarin staan foto's van een halsketting en een kroon, gemaakt van goud.


Het zijn spectaculaire kunstwerken, deze topstukken van het Nationaal Museum. 'De gouden kroon en halsketting behoorden ooit toe aan een 20-jarige prinses van een nomadenstam in Noord-Afghanistan, gevonden vlakbij de oude stad Bactrië - vandaar de naam Bactrisch goud', zegt museumdirecteur Masoudi, glimmend van trots.


Maar de Afghaanse topkunst uit de 1ste eeuw na Christus is voorlopig niet te zien in Afghanistan zelf. De reden: het is te gevaarlijk om goudkunst tentoon te stellen in een land in oorlog. 'Dieven, plunderaars en terroristen zien musea als doelwit van diefstal', zegt Masoudi.


De museumdirecteur zucht, terwijl hij in een oude fauteuil een sigaar opsteekt: 'Voor de mooiste Afghaanse kunst moet je nu in het Westen zijn. Het meeste wordt illegaal verhandeld in Europa, de VS en Oost-Azië.'


De VN-organisatie voor Cultuur UNESCO wil de kunstroof uit Afghanistan nog actiever bestrijden dan ze al deed, maar staat voor 'een vrijwel onmogelijke taak', zegt Masoudi.


Het overgrote deel van de topkunst is gestolen en het land uitgesmokkeld. De schattingen lopen sterk uiteen, maar 'sommige experts menen dat 80 procent van de kunstobjecten geroofd is', zegt de Nederlandse erfgoedspecialist René Teijgeler, die UNESCO momenteel helpt om Afghanistans erfgoed te redden.


Op bescheiden toon vertelt Masoudi hoe hij zijn leven waagde om het Bactrisch goud uit handen te houden van de gewapende militanten tijdens de burgeroorlog in Afghanistan en later tijdens het Talibanregime. Hij was een van de vijf mannen die besloten de gouden juwelen van Bactrië in 1989 midden in de nacht te verbergen in een kluis onder het presidentieel paleis in Kabul. Alle vijf mannen hadden een sleutel: alle vijf sleutels waren nodig om de kluis te openen. Ondanks bedreigingen door Taliban lieten de mannen die iets wisten van de geheime actie niets los - ondanks dat ze vaak geschopt, geslagen en onder schot werden gehouden. Pas in 2003 werd de opslag van de 22 duizend gouden en glazen objecten wereldkundig gemaakt. Inmiddels is het goud te zien in een rondreizende tentoonstelling in het Westen - in 2007 nog in de Amsterdamse Nieuwe Kerk, nu in het Londense Britse Nationaal Museum.


Als je Masoudi aan de spectaculaire redding van de Afghaanse topkunst herinnert, haalt hij zijn schouders op: 'Ik deed wat ik moest doen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden