Gergjev praat niet over homo's

München was boos over Gergjevs homo-gedraai, hier mag de Rus blijven dirigeren.

AMSTERDAM - Valeri Gergjev (60) is drukbezet. De Rus dirigeert in Sint-Petersburg, Londen, New York, Rotterdam. Zijn entourage draagt er niet alleen zorg voor dat hij zijn volle reisschema kan volhouden, ze leiden hem deze zaterdagochtend in september ook langs de verschillende ontbijttafels in het Rotterdamse hotel The Manhattan. Er zitten fans, zakenpartners en journalisten - allen willen met een van de bekendste dirigenten ter wereld spreken.


Om half tien neemt hij plaats tegenover Annette Embrechts, Volkskrant-journalist. Ze spreken over muziek, dans, cultuuronderwijs en het Gergjev Festival dat sinds 1996 in Rotterdam wordt gehouden. Iets voor tien, de dirigent moet weg om te repeteren, is er die vraag: 'In Nederland is ophef over de Russische wet die homopropaganda verbiedt. Wat vindt u van die wet?'


Zoals altijd bij netelige kwesties, benadrukt hij dat hij te druk is om zich in erin te verdiepen, dat muziek het enige is wat telt. Maar Gergjev, vriend van de Russische president Poetin, zegt ook: 'In Nederland begrijpen jullie deze wet verkeerd. In Rusland doen we er alles aan om kinderen te beschermen tegen pedofilie. Deze wet gaat niet om homoseksualiteit, maar is gericht tegen pedofilie.'


De Volkskrant publiceert de uitspraak de maandag erop. Het blijft stil, ook de maanden erna. Het Gergjev Festival reageert niet, Rotterdam - subsidieverstrekker van het festival - ook niet, Nederlandse homoclubs evenmin.


Tot Rotterdam en het Rotterdams Philharmonisch Orkest vorige week maandag besluiten een onderzoek in te stellen. Aanleiding zijn de demonstraties tegen Gergjev in Londen en München, die teruggrijpen op zijn uitlatingen in de Volkskrant. Hoe kon het citaat pas maanden later wereldnieuws, en daarmee een kwestie in Nederland, worden?


Donderdag 7 november staat een opinieartikel op de site van The Guardian. De auteur is Peter Tatchell, een Britse homorechtenactivist. Een week ervoor liep hij al in rokkostuum het podium op bij een concert van Gergjev. Hij hekelde in zijn speech de loyaliteit van de dirigent aan 'de tiran Poetin'.


In het opiniestuk heeft hij inmiddels munitie voor de stelling: 'Hij heeft de wet verdedigd', schrijft Tatchell, 'door te beweren dat de wet alleen is gericht tegen pedofilie.' Daarop citeert hij uit de Volkskrant. Tatchell werd op de uitspraak gewezen door 'een Nederlander en een muziekrecensent', schrijft hij per mail. Maar op de vraag wie het betrof, reageert hij niet meer. Wel volgt meteen een persbericht over antihomowetten in Oeganda - een activist heeft meerdere oorlogen te voeren.


Het citaat zingt dan al een tijdje rond in de Britse blogwereld. Op 10 september, een dag nadat het artikel in de Volkskrant is verschenen, staat op een anoniem account een - correcte - vertaling van de quote in de reageersectie op het Britse muziekblog The Art Desk. Gavin Dixon, een onlinecriticus van klassieke muziek, ziet de reactie en schrijft begin november een blog met de titel: 'Waarom we Gergjev nu moeten boycotten'. 'De verklaring is gebaseerd op het lelijke vooroordeel dat homoseksualiteit en pedofilie op een hoop gooit', schrijft Dixon - een verkeerde interpretatie van Gergjevs uitspraak, die vaker opduikt in de media


Vanwege alle commotie in Londen plaatst Gergjev een verklaring op Facebook waarin hij zegt homo's niet te discrimineren. Het mag niet baten: via The Guardian waait de kwestie over naar Duitsland, waar hij vanaf 2015 chef-dirigent in München zal zijn.


Als deze benoeming in gevaar komt, geeft hij, afgelopen dinsdag, een persconferentie in Duitsland. Hij lijkt zijn uitspraak te ontkennen: 'Er is niets te vergelijken aan homoseksualiteit en pedofilie', zegt hij. 'Ik heb nooit gesproken over deze kwestie.'


Ze hebben er zeker over gesproken, benadrukt Volkskrant-journalist Em-brechts. 'Ik heb zijn antwoord zelfs drie keer herhaald, omdat ik al vermoedde dat het gevoelig kon liggen.' Het gesprek is niet opgenomen. Wel heeft de Nederlandse zaakwaarnemer van Gergjev, die bij het interview aanwezig was, de tekst voor publicatie gezien en geaccordeerd.


Uit een mailwisseling blijkt dat er discussie is over de gewraakte alinea, omdat het over politiek gaat in plaats van over dans en muziek. Maar: 'Het is geen feitelijke onjuistheid dus ik kan je niet vragen het eruit te halen', mailt de medewerker van Het Nederlands Danstheater, organisator van het interview, na overleg met Gergjevs zaakwaarnemer.


De gemeente Rotterdam en het Rotterdams Philharmonisch Orkest hebben de zaak onderzocht. Zij concludeerden afgelopen donderdag dat de subsidie van het Gergjev Festival niet moet worden stopgezet. 'Een Duitse homobeweging stelde dat hij homoseksualiteit gelijkstelde aan pedoseksualiteit, maar dat is nooit geval geweest', zegt Hans Waege, directeur van het RPhO. 'Die aanname kwam plotseling ook in de Nederlandse berichtgeving terug.'


Je kunt de dirigent hooguit zijn nauwe banden met Poetin verwijten, vindt Waege, maar: 'Dat is onze rol niet. Moet ik voortaan vragen hoe Chinese musici over Tibet denken?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden