Gerespecteerde rabbijn had vele vijanden

Tientallen jaren drukte hij zijn oerconservatieve stempel op de religieuze politieke partijen en stromingen van Israël. Zijn leven lang strijdbaar en omstreden....

EEN VAN de meest invloedrijke ultra-orthodoxe rabbijnen in Israël, Eliëzer Shach, is op meer dan honderdjarige leeftijd overleden. Zijn woord was tientallen jaren wet voor duizenden gelovigen en hij had grote invloed op de Israëlische politiek.

De in Litouwen geboren Shach heeft zijn leven lang op religieuze en ideologische gronden strijd geleverd met rivaliserende stromingen in het jodendom en het seculiere linkse establishment in Israël. Hoewel hij voor een compromis met de Palestijnen was en tegen het bouwen van nederzettingen, won zijn afkeer van links het in zijn politieke beslissingen keer op keer van zijn gematigde denkbeelden over het vredesproces.

'Beesten, ketters en varkenseters', waren een paar van de benamingen van Shach voor de seculiere aanhangers van de Arbeidspartij. Hij groeide zelf op in de strikte leer van het Litouwse jodendom, waarvan de rabbijnen voor de Tweede Wereldoorlog beschouwd werden als de belangrijksten in de joodse wereld. Hij wist aan de vernietiging van het jodendom in Litouwen door de nazi's te ontsnappen en vestigde zich in de jaren '40 in Israël.

Hij had een uitgesproken en controversiële mening over de holocaust. 'Het is absoluut een straf. De Heer heeft honderden jaren lang de score bijgehouden totdat hij op zes miljoen joden uitkwam.' Zijn opinie over Israël was eveneens omstreden. 'Het hele land en alles erin wordt gecontroleerd door Amerika.'

Na aankomst in Israël werd hij al snel hoofd van een invloedrijk joods studiecentrum in de ultra-orthodoxe stad Bnei Barak bij Tel Aviv. Ook trad hij toe tot de raad der Torah-geleerden, die eerst indirecte en later directe controle had over diverse ultra-orthodoxe partijen.

In de laatste twee decennia van zijn leven was de invloed van Shach het grootst. Hij stond in de jaren '80 aan de wieg van de nu oppermachige Shas-partij van religieuze sefardische joden, die afkomstig zijn uit Noord-Afrika en de Arabische wereld. Shas kwam voort uit de weigering van de toenmalige partij van rabbijn Shach, Agudat Israël, om een zetel vrij te maken voor een sefardi.

In 1992 brak de rabbijn echter met Shas toen die partij in een regering stapte met zijn aartsvijand, de Arbeidspartij. Sindsdien is Shach op het oorlogspad geweest tegen zijn vroegere protégés die echter veel meer zetels wisten te vergaren dan zijn eigen orthodoxe partij, Degel Hatorah.

Tijdens de cruciale verkiezingen van 1996 was de hand van Shach het duidelijkst te zien. Hij riep de hele ultra-orthodoxe wereld op om tegen Shimon Peres van de Arbeidspartij te stemmen en voor Benjamin Netanyahu van de rechtse Likud. Netanyahu versloeg Peres met een miniem verschil en het vredesproces ging vervolgens voor drie jaar vrijwel de ijskast in.

Shach had ook in de religieuze wereld een aantal uitgesproken vijanden, hoewel hij uiteindelijk door iedereen zeer gerespecteerd werd. Hij had vooral grote onenigheid met de zeer invloedrijke Lubatvitcher stroming in het chassidische jodendom. De aanhangers van de Lubavitcher rabbijn, die enkele jaren terug is overleden, beschouwden hem als de messias. Shach had niets dan minachting voor die overtuiging. 'Totale ketterij', was zijn oordeel, 'degenen die dat beweren zullen branden in de hel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden