Analyse Heidag Rutte III

Geregisseerd ontspannen en eensgezind ondergaat Rutte III de jaarlijkse ‘heidag’

Ministers en staatssecretarissen in Hotel Bos en Ven tijdens de traditionele heidag van het kabinet. Het Brabantse hotel deed in het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog dienst als zenuwcentrum voor het toenmalige kabinet. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Met de jaarlijkse heisessie is het kabinet weer begonnen aan het nieuwe politieke seizoen. De grootste interne spanningen zijn het afgelopen jaar verdwenen en er lijkt bovendien volop ruimte voor extra investeringen, maar niet alle hoofdpijndossiers zijn daarmee opgelost.

De jaarlijkse ‘heidag’ is een traditie die door Mark Rutte zelf in het leven is geroepen. De bijeenkomst – of die nou op het strand in Wassenaar, het Twentse platteland, de tuin van het Catshuis of hotel Bos & Ven in Oisterwijk plaatsvindt – is dan ook vormgegeven volgens de politieke huisstijl van de premier: strak geregisseerde ontspannenheid. Alle bewindspersonen moeten in vrijetijdskleding komen, de televisiecamera’s mogen onder begeleiding van de Rijksvoorlichtingsdienst een kwartier lang plaatjes schieten en de ministers en staatssecretarissen herhalen allemaal braaf dat het goed is om in ‘een ongedwongen setting’ een keer na te denken over ‘de grote lijnen’.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

‘In de aanloop naar de Troonrede en de Miljoenennota even uitzoomen om te kijken wat de grote onderwerpen zijn’, aldus Rutte zelf dinsdag over het nut van de bijeenkomst in Brabant. Verder wilde hij tijdens de luchtpauze inhoudelijk niet veel zeggen, ‘ook omdat de gesprekken net begonnen zijn’. Het beeld is het belangrijkste: de buitenwereld moet meekrijgen dat zijn kabinetsploeg na de zomerpauze weer aan de slag is.

Zelden gebeurde dat zo eensgezind als deze jaargang. Vorig jaar worstelde Rutte III nog met de dividendbelasting en etaleerden de coalitiepartijen openlijk hun verdeeldheid over het klimaatbeleid, maar inmiddels zijn de belangrijkste politieke twistpunten uit de weg geruimd. Ook de Europese en provinciale verkiezingen zijn achter de rug, waardoor het kabinet het komend jaar waarschijnlijk verschoond blijft van campagnegeweld.

Optimisme

Binnen de coalitie overheerst het optimisme: bijna niemand houdt rekening met een kabinetsval. CDA en D66 staan op fors verlies in de peilingen, maar geen van beide coalitiepartijen heeft belang bij vervroegde verkiezingen. Intern moet eerst nog een nieuwe partijleider worden aangewezen.

Iedereen wil bovendien 2020 nog gebruiken om het kabinetsmotto ‘vertrouwen in de toekomst’ waar te maken bij sceptische kiezers. Alles wijst erop dat het kabinet voor Prinsjesdag van plan is om nog meer investeringen te doen om de koopkracht van middeninkomens en waarschijnlijk ook gepensioneerden te verbeteren. Ook Defensie en het ministerie van Onderwijs mogen hopen op extra middelen, al dan niet structureel. De financiële ruimte is er en de Nederlandse economie blijft volgens het Centraal Planbureau (CPB) ook volgend jaar relatief goed overeind.

De echte beslissingen daarover worden niet genomen door het gezelschap dat dinsdag bijeenkwam in Brabant. Meer dan ooit is de macht onder Rutte III verschoven naar het wekelijkse coalitieoverleg. Daar bepalen Rutte, zijn drie vicepremiers, eventueel aangevuld met minister van Financiën Wopke Hoestra, en de vier fractievoorzitters de koers. De vakministers zijn uitvoerders geworden van dat politieke topoverleg.

Premier Mark Rutte (VVD) en vicepremier Hugo de Jonge (CDA) tijdens de jaarlijkse heidag van het kabinet, dit keer gehouden in hotel Bos en Ven te Oisterwijk. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Losse eindjes

Juist op dat vlak zijn er nog volop losse eindjes. Zeker het voor de zomer gesloten pensioenakkoord oogt wankel nu er door de lage rentes voor steeds meer gepensioneerden een kortingen dreigen. De vakbonden hebben als aanvullende eis gesteld dat de AOW omhoog gaat om de koopkracht voor ouderen op peil te houden. Het is twijfelachtig dat het kabinet dat ziet zitten. Toch leeft ook binnen de coalitie het besef dat het pensioenakkoord kraakt als er niets wordt gedaan om de pijn van dreigende kortingen te verzachten.

Ook de arbeidsmarkt vraagt nog steeds om oplossingen. Niet voor niets noemde Rutte dat dinsdag een van de grote thema’s voor het komende jaar. Een commissie onder leiding van voormalig topambtenaar Hans Borstlap stuurt aan op ingrijpende hervormingen van het sociale stelsel om de tweedeling tussen flexwerkers en werknemers aan te pakken. De coalitie moet het nog eens zien te worden over een reactie.

De schaarste op de woningmarkt is een ander onderwerp dat volgens een coalitiebron meer zal gaan opspelen. Veel soelaas heeft het kabinet nog niet kunnen bieden en bovendien worstelen gemeentes nu ook nog eens met het stikstofbeleid, waardoor allerlei nieuwbouwprojecten dreigen te stagneren.

Het zijn problemen waar Rutte een jaar geleden waarschijnlijk voor getekend zou hebben. Toen leek zijn derde kabinet nog een zeer wankele onderneming. Nu is er interne stabiliteit, iets wat zelfs heeft geleid tot meer publieke waardering. Uit een laatste peiling van I&O Research blijkt dat 47 procent van de Nederlanders tevreden is over het kabinet. Nog steeds niet veel, maar toch het hoogste percentage sinds het aantreden van Rutte III.

Meer lezen:

Op de heidag van Rutte III in Oisterwijk zochten de Nederlandse politici nog even naar de juiste invulling van smart casual. Maar het ging ze al beter af dan tijdens eerdere edities,schrijft Arno Kantelberg.

Rutte bouwt gestaag aan zijn eigen traditie

De jaarlijkse heisessie begon in 2014 toen Rutte met zijn tweede kabinet nog volop worstelde met de gevolgen van de economische crisis.  Een jaar laten moest hij samen met de PvdA-ministers op zoek naar een oplossing voor de vluchtelingencrisis. Dat gebeurde op het strand van Wassenaar.  

Vorig jaar in het Catshuis zweefde het d-woord boven de heisessie: de afschaffing van de dividendbelasting. Die ging uiteindelijk niet door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden