Gered, en direct weer teruggestuurd

Veel Afrikaanse producties gaan over de gelukzoekers die te voet of in veewagens naar het noorden trekken, in voortdurende angst voor de politie, militairen en de douane....

Migratie is als vanzelfsprekend een van de hoofdthema's van het festival Africa in the Picture. In veel films, maar ook op het festivalkantoor in Amsterdam. Sinds 1995, toen het Verdrag van Schengen in werking trad, moet de organisatie zich enorme inspanningen getroosten om gasten uit Afrika over te laten komen, met name uit landen als Nigeria en Ghana.

Artistiek directeur Mariët Bakker: 'Als je een regisseur uitnodigt, komen in zijn kielzog vaak acteurs en crewleden mee. Wij moeten voor al die mensen garant staan. Dat betekent met loonstroken naar de gemeente, mijn paspoort en een bewijs van inschrijving laten zien.' Bovendien moeten de filmmakers een visum hebben. De Ghanees Moroyaro, producent van Forbidden Fruit, kreeg er aanvankelijk geen. 'Hij moest aantonen dat zijn kinderen echt van hem zijn, zijn geboortecertificaat en jaarrekening overleggen; zijn hele hebben en houden. Er reizen nu eenmaal veel Ghanezen naar Nederland met de bedoeling hier te blijven.'

Het duurde tweeënhalve maand voordat Moroyaro zijn visum kreeg. Met dank aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken, dat het festival ook financieel ondersteunt. Volgens Bakker gaat het niet zozeer om het welvaartsniveau van het land van afkomst, maar om de vraag of er culturele betrekkingen worden onderhouden. 'Met Marokko hebben wij nooit problemen. En toen Moroyaro naar Frankrijk wilde, ging dat ook eenvoudig. Ieder land heeft zo zijn Afrikaanse probleemland, lijkt het.'

Migratie is het thema van de Marokkaanse succesfilm Et après van Mohamed Ismaïl, waarmee het 7e Africa in the Picture (75 recente speelfilms, korte films en documentaires uit Afrika en van Afrikaanse filmmakers) dinsdag van start ging. De film is opgedragen aan allen wier dagelijks leven bestaat uit ontberingen en lijden, wier dromen en wensen nooit zullen uitkomen.

Een van hen is de werkloze Mustapha. Op de televisie in het café ziet hij beelden van een wereld vol luxe en mooie meisjes.

Maar de journaals vertellen een ander verhaal: daarin zijn de aangespoelde lichamen van vluchtelingen te zien, en vrienden die door de Guardia Civil van de dood worden gered en direct weer worden teruggestuurd - sommigen al voor de derde keer. Moedig zijn ze, maar niet gelukkig.

Dergelijke beelden zijn ook te zien in Frontières, een Frans-Algerijnse film van Mostéfa Djadjam. Daarin dobbert een bootje vol Afrikanen door de duisternis in de Straat van Gibraltar, kerkhof voor talloze immigranten.

Het zijn mensen die ernaar verlangen de bittere realiteit achter zich te laten om op een andere plek, waar het in hun dromen veel beter is, opnieuw te beginnen. Te voet, in koelwagens en in veewagens trekken ze door Afrika naar het noorden, in voortdurende angst voor politie en militairen. Hun lot hebben ze in handen van onverschillige ritselaars gelegd - hoewel de vluchtelingen het zelf liever op god houden.

De huizen die in Mauretanië zijn gebouwd voor tijdelijke bewoners, in afwachting van hun vertrek naar Europa, worden veelzeggend 'heremakono' genoemd: wachten op geluk. Maar ook in de gelijknamige film van Abderrahmane Sissako, bekroond in Cannes, Buenos Aires en op het pan-Afrikaanse festival van Ouagadougou, ligt voorspoed niet voor het oprapen.

Heremakono heeft, zoals de meeste Afrikaanse films, een loom, traag tempo. De nadruk ligt op zonderlinge details en de beeldtaal is rijk aan symboliek. Naar de betekenis is het soms gissen.

Dat is het grootste onderscheid met een film als In This World, winnaar van een Gouden Beer op het afgelopen festival van Berlijn en binnenkort te zien in de Nederlandse bioscopen.

In In This World volgt de Engelsman Michael Winterbottom met een digitale camera twee Afghaanse vluchtelingen, die vanuit Pakistan naar Londen worden gesmokkeld. Fraaie plaatjes, geen exotisme; ook Winterbottom maakt het niet mooier dan het is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden