Column

Gerard Cox is geen racist: 'Meneer, het is een grap-je'

Margriet Oostveen in Rotterdam

Gerard Cox at zijn middagboterham in het Rotterdamse Park Hotel. Aan de telefoon had ik gevraagd of hij wilde praten over foute grappen en dingen die voorbij gaan. Graag. Hij leek nog steeds wat van slag.

Gerard Cox in de kleedkamer voor aanvang van een concert in het DeLaMar Theater. Cox ontvangt de NPO Radio 5 Nostalgia Oeuvreprijs voor zijn bijdrage aan de Nederlandse muziek. Beeld anp

Vorige week stond in deze krant een ingezonden brief van 'allochtone Nederlander Fatima Dakmar', die Gerard Cox racistisch noemde, omdat hij op het podium 'na na na' had voorgezongen en grapte dat hij het extra gemakkelijk maakte voor allochtonen. Cox schreef meteen een brief op poten terug, die eveneens is geplaatst: over 'de verstikkende politieke correctheid' die het publieke debat en podia op het moment volgens hem gijzelt. De Britse biochemicus Tim Hunt nam net - ook al weer bekritiseerd - ontslag na een storm van kritiek op zijn seksistische grappen. Maar Cox (75) verdomt het om 'eventjes weggezet te worden als een blanke boze ouwe racist'.

Zelf beschouw ik enige politieke correctheid als gewoon een praktisch sociaal smeermiddel, een vorm van rekening houden met elkaar, waar zowel voor- als tegenstanders helaas te hysterisch over doen. Maar Gerard Cox racistisch? Die maakt al decennia grappen over de typisch Nederlandse angst voor alles wat afwijkt van de norm. En is de Surinaamse cabaretier Roué Verveer soms een racist als hij in het theater grappen over blanke ouders maakt?

Zestien jaar lang speelde Gerard Cox Jaap Kooiman in de tv-serie 'Toen was geluk heel gewoon' en dát was een domme, blanke, intolerante oude man, een soort Archie Bunker. We hebben het hier over een Nederlandse cabarettraditie, zei Cox. Hij zou er het hele gesprek uit zijn hoofd uit citeren. Annie M.G. Schmidt schreef bijvoorbeeld al in het liedje 'Kom Kees' over typisch Nederlands getob: 'Hoeveel Chinezen zouden er wezen één miljard; Als die Chinezen door blijven kezen gaat het hard'. Cox: 'Hahaha!'

Cox begon in de jaren zestig bij het roemruchte satirische cabaret Lurelei, waar onder anderen ook Kees van Kooten vandaan komt. Cox' liedje 'arme ouwe' over koningin Juliana leverde hem toen een proces-verbaal op wegens majesteitsschennis. 'Jaren later zit ik bij die conference van Hans Teeuwen waar hij de koningin in haar reet neukt. Ja, ik zeg het maar even. Ik hoop dan maar dat mensen zoals Teeuwen ook over andere partijen grappen blijven maken.'

'Wij maken hier grappen...

Hij las in Linda dat Paul de Leeuw oppast met grappen over moslims. Gerard Cox kijkt me veelbetekenend aan. 'De jaren vijftig, toen niets mocht, dat was een vre-se-lijke, verstikkende tijd. Nu lijkt het weer die kant op te gaan. Dus natúúrlijk ga ik daar tegenin!'

Hij reed met een vriend per taxi langs 'die enorme moskee die hier in Rotterdam op Zuid is gezet'. Zegt zijn vriend: 'Nou ja, we kunnen er altijd nog een restaurant van maken.' Waarop de man achter het stuur boos reageert: 'Wilt u niet mijn geloof belachelijk maken!'. 'Ik zeg: 'Meneer, het is een grap-je. Zelf-re-la-ti-ve-ring.' Ja! Wij maken hier grappen over iedereen en dat heeft niks met discriminatie te maken! Er is in Nederland niemand racistisch! En daar versta ik onder: op basis van iemands ras of geloof denken dat die minder is dan jij. Er is hier toch niemand meer die dat echt víndt?'

...over iedereen en dat heeft...

Hij fluit wel eens een voetbalwedstrijdje. 'Zeg maar tussen rood en blauw, en dan zeg ik 'ingooi rood', of ik zeg 'ingooi blauw'. En als hij zwart is zeg ik 'ingooi zwart'. Een beetje pesten. Wat gééft dat nou?'

Nu begint Gerard Cox 'De Hollander' van Paul van Vliet te zingen: 'Hij zou zo graag wat losser willen leven (...) en niet meer zo verkrampt met zijn gezicht op half zeven (...) maar het is een Hollander en dan komt het er niet van.'

'Ha! Zelfrelativering! Of Jaap van de Merwe: 'Een echte Hollander', over Hollandse zuinigheid, voor Wim Kan. En die liet hij óók over Turken zingen: 'Ik heb een Turk zijn vrouw cadeau zien geven na een mooie voetbalmatch aan de midvoor. Het was wel niet zijn laatste wijf, want hij had er thuis nog vijf, maar als breed gebaar kon het er toch mee door'.

...niks met discriminatie te maken.'

Cox heeft nu tranen in zijn ogen van ontroering. 'Omdat het zo goéd is en zo lekker stékelig.'


Gerard Cox, kortom, gelooft dat je de typisch Nederlandse angst voor al het nieuwe kunt verlichten door er vrijuit over te praten, zingen, grappen maken. 'Geert Wilders is natuurlijk een ongelooflijke zaadslurf. Maar waarom heeft hij succes? Omdat de mensen bang zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.