Geplunderde koelkasten

Hij is ziek, lastig en weegt 150 kilo. Maar het is wel je broer die bij je in komt wonen.

Lionel Shriver: Big Brother

****

HarperCollins; import Van Ditmar; 373 pagina's; euro 18,95.


In 2009 overleed de oudere broer van de Amerikaanse schrijfster Lionel Shriver, Greg, aan een hartaanval, gerelateerd aan morbide obesitas. Hij was 55 jaar oud en woog op dat moment ruim 150 kilo. In de jaren voorafgaand aan zijn overlijden leed Greg aan diabetes, hartproblemen en een long- emfyseem, en droeg hij overal een draagbare zuurstoftank bij zich, 'als een trouwe hond'.


Kort voor zijn overlijden besprak Shriver met Gregs arts de mogelijkheid van een gastric bypass, een radicale variant van een maagverkleining. De operatie zou een oplossing kunnen zijn voor Gregs gewichtsproblemen, maar dan zou er wel gedurende lange tijd iemand voor hem moeten zorgen.


Twee dagen lang zat Shriver in gewetensconflict: was ze bereid haar notoir lastige broer bij zich te laten intrekken? Kon ze dat haar man aandoen? Tot het bericht van Gregs dood het probleem voor haar oploste.


In haar roman Big Brother geeft Shriver - vooral bekend van We Need to Talk About Kevin - rekenschap van haar gewetensproblemen rond de dood van haar broer. Een van de eerste scènes in het boek beschrijft hoe ik-figuur Pandora haar broer Edison afhaalt van een vliegveld in Iowa. De twee hebben elkaar vier jaar niet gezien.


Aanvankelijk ziet Pandora haar broer nergens. Zou hij zijn vlucht hebben gemist? Totdat blijkt dat de wanstaltige vetklomp die door twee grondstewardessen wordt voortgeduwd in een extra groot formaat rolstoel haar broer is.


Edison, een bekwame maar nooit echt doorgebroken jazzpianist tegen wie Pandora altijd hoog heeft opgekeken, komt twee maanden logeren. Hij is zijn appartement in New York kwijtgeraakt en wil zo de tijd overbruggen tot hij in Europa op tournee gaat.


Van meet af aan is duidelijk dat het twee lange maanden zullen worden. Pandora's echtgenoot Fletcher heeft al bij eerdere gelegenheden confrontaties met Edison gehad. En waar Edison zich heeft ontwikkeld tot een onverzadigbare calorieverzwelger is Fletcher een gezondheidsfreak die zelfs door zijn echtgenote een 'nutritional Nazi' wordt genoemd.


De eerste helft van Big Brother beschrijft de steeds verder oplopende spanningen tussen de drie hoofdrolspelers en de twee kinderen van Fletcher uit een eerder huwelijk.


Ergernissen over zojuist aangevulde en nu alweer geplunderde koelkasten, meubels die onder het gewicht van Edison bezwijken en het feit dat broer en echtgenoot het letterlijk over alles oneens zijn, maken de sfeer hoe langer hoe verstikkender.


De spanningen culmineren in een zowel hilarische als tragische en bovendien uitgesproken smerige scène waarin Edisons overdadige ontlasting het rioleringssysteem te veel wordt en Pandora haar ontredderde broer op het overstroomde toilet aantreft, te midden van overal over de vloer ronddrijvende drollen.


De beschamende gebeurtenis vormt een keerpunt in de relatie tussen broer en zus. Pandora besluit dat zij Edison gaat redden. Ze huurt een appartement, waar beiden gedurende een jaar samen intrekken. In die tijd gaan ze een rigoureus dieet volgen dat Edison weer op zijn oude gewicht van 80 kilo moet brengen.


Big Brother is een boek over obesitas, maar ook over familierelaties, over verantwoordelijkheden, over de bijbelse vraag 'ben ik mijn broeders hoeder?'


Er wordt veel gefilosofeerd over de betekenis van de vraatzucht die zoveel bewoners van de westerse wereld in zijn greep heeft en over de dieetindus-trie die eruit voortkomt: 'De enige winstgevende branche ter wereld met een mislukkingspercentage van 98 procent'.


Die onbedwingbare eetlust is wat Pandora betreft symptomatisch voor het menselijk tekort, ons onvermogen gelukkig en tevreden te zijn. 'Obesitas maakt onze teleurstelling zichtbaar.' Haar conclusie: 'Het is ons lot honger te hebben.'


De vraag waarmee Shriver de lezer 373 pagina's aan zich blijft binden, luidt: wat zijn de consequenties van deze overtuiging voor het lot van Edison? Het antwoord komt via een verrassende en overtuigende literaire wending. Dat kun je wel overlaten aan een verteller die Pandora heet.


De gelijknamige Nederlandse vertaling van Big Brother verschijnt op 23 september bij Atlas Contact.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden