Gepland raketschild verscheurt Europa

Het raketschild dat de Verenigde Staten met hulp van Polen en Tsjechië willen bouwen, moet de VS en Europa beschermen tegen kernraketten uit Iran....

De eerste scheuren in het Europese front kondigden zich meteen aan nadat Polen en Tsjechië hadden laten weten dat ze bereid zijn om mee te werken aan het raketschild: Polen door een batterij onderscheppingsraketten toe te laten, Tsjechië met de bouw van een radar die vijandelijke raketten kan opsporen.

Vooral in Duitsland lopen de emoties hoog op. De leider van de Groenen Jürgen Trittin beschouwt de bereidheid van Polen en Tsjechië om aan het Amerikaanse project mee te werken als een regelrechte ‘provocatie’ tegen Rusland. ‘Noch Polen, noch Tsjechië wordt bedreigd door Noord-Korea of Iran. In werkelijkheid richt het Amerikaanse systeem zich tegen Rusland’, zei hij tegen het weekblad Der Spiegel. Ook SPD-er Martin Schulz, de leider van de socialisten in het Europees Parlement, kijkt volwantrouwen naar het ‘expansionistische veiligheidsbeleid’ van de regering-Bush. Daaraan moet Europa niet meedoen, waarschuwt hij.

Maar ook in andere contreien van Europa rommelt het. De Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Ursula Plassnik wees haar EU-collega’s erop dat veel Oostenrijkers zich zorgen maken over de Amerikaanse plannen. Haar Luxemburgse collega Jean Asselborn vroeg zich af waarom ‘iemand na de val van de Muur de spanningen weer wil laten oplopen.’

Daarentegen voelt de Deense minister van Buitenlandse Zaken Per Stig Møller wel voor de plannen. Volgens hem is het beter ‘een raketschild boven je hoofd te hebben dan raketten op je hoofd te krijgen’. Ook de Britse premier Blair staat positief tegenover het Amerikaanse initiatief.

Volgens The Economist was hij ervoor dat de raketten in Groot-Brittannië geplaatst zouden worden.

Waar Nederland in deze discussie staat is nog onduidelijk. De kersverse minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen liet zich eerder deze week niet verleiden tot een uitspraak over de wenselijkheid van het systeem. Maar verder lijkt de situatie verdacht veel op die in de aanloop naar de Irak-oorlog: er tekent zich opnieuw een kloof af tussen wat de inmiddels vertrokken Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld het ‘oude’ en het ‘nieuwe’ Europa noemde.

‘We kunnen ons doel van een gemeenschappelijk Europees buitenlands en veiligheidsbeleid wel vergeten als we eenzijdige acties zoals die van Polen, Tsjechië en Groot-Brittannië zomaar voorbij laten gaan’, moppert Schulz.

Voor wie erop gebrand is dat Europa met één stem spreekt op het wereldtoneel, is het een weinig opwekkend tafereel. Maar dat komt ook door de alarmerende toon die de tegenstanders aanslaan. Wat je ook van de noodzaak van het raketschild denkt, het is moeilijk vol te houden dat het tegen Rusland is gericht. Daarvoor is het veel te klein van omvang en bovendien staan de afweerraketten dan op de verkeerde plaats. De Russische bezwaren zijn vooral van politieke aard: Moskou is vooral bezorgd over de toenemende politieke invloed van de VS in een gebied dat vroeger meer dan alleen zijn achtertuin was. Iets anders is dat er natuurlijk wel over moet worden gepraat binnen de NAVO, zoals vooral Duitsland wil.

Daarmee hoopt Berlijn via de achterdeur toch greep te krijgen op het raketschild-project dat nu een particulier initiatief van de Amerikanen en hun Poolse en Tsjechische vrienden is. Of dat zal lukken, is natuurlijk zeer de vraag.

De Amerikaanse regering is van meet af aan huiverig geweest om de NAVO formeel bij de plannen te betrekken, omdat zij daarmee de Europeanen het vetorecht zou geven over een project dat de VS als een essentieel onderdeel van hun defensie beschouwen. Maar de NAVO zou wel een nuttige rol kunnen spelen om Polen en Tsjechië onder druk te zetten Rusland voortdurend toegang te geven tot de gewraakte radar- en raketbases, zodat Moskou zich ervan kan vergewissen dat het inderdaad niets te vrezen heeft van het raketschild.

Bert Lanting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden