OpinieOnderwijshervormingen

‘Gepersonaliseerd leren’ is de zoveelste belachelijke onderwijshervorming

Telkens weer menen lieden dat het in het onderwijs allemaal radicaal anders moet. Uiteraard zijn dat zelden docenten die fulltime voor de klas staan. Dat blijkt ook weer bij het ROC in Nijmegen, betoogt Jaap Plaisier.

ROC Nijmegen introduceerde het concept van ‘gepersonaliseerd leren’. Belachelijk, vindt docent en publicist Jaap Plaisier.Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Wat maakt een goede leraar? De meeste leraren weten het best. Een goede leraar vertelt aanstekelijke verhaaltjes, laat mooie plaatjes en filmpjes zien, zet aan tot denken, geeft duidelijke instructies, herhaalt belangrijke zaken, oefent belangrijke vragen en examens, heeft als het meezit humor, kan goed met kinderen omgaan et cetera. Het toeval wil dat een zestal Nederlandse en Belgische onderzoekers vorig jaar een boek uitbracht waarin wetenschappelijke studies naar effectiviteit in didactiek werden bekeken: Wijze lessen: 12 bouwstenen voor effectieve didactiek (Tim Surma).

Op basis van onderzoek uit de cognitieve psychologie en leereffectiviteitsstudies kwamen ze tot hun twaalf bouwstenen, ‘evidence-based’, waarmee capabele docenten zich gesterkt mogen voelen:

1. Relevante voorkennis wordt geactiveerd;

2. Bij uitleg worden voorbeelden gebruikt;

3. Zowel woord als beeld wordt ingezet;

4. Leerstof wordt in actieve werkvormen verwerkt;

5. Er is een duidelijke, gestructureerde en uitdagende instructie;

6. Er wordt ondersteund bij moeilijke opdrachten;

7. Oefeningen met leerstof worden in de tijd gespreid;

8. Er is afwisseling van oefentypes;

9. Er wordt feedback gegeven die tot denken aanzet;

10. Er wordt achterhaald of de hele klas het begrepen heeft;

11. Leerlingen wordt effectief leren aangeleerd;

12. Er wordt getoetst.

Een beginnende docent moet het allemaal nog onder de knie krijgen, een oudere docent zal wellicht te vaak uit het raam staren en mijmeren over zijn ondergewaardeerde leven. Maar dat deze bouwstenen de basis zijn voor effectief onderwijs, dat kan elke docent bevestigen. Dat klaslokalen, lessen en docenten daarbij onmisbaar zijn, dat spreekt voor zich. Toch zijn er telkens weer lieden die menen dat het allemaal radicaal anders moet. Uiteraard zijn dat zelden docenten die fulltime voor de klas staan, maar omhooggevallen managers of bureaucraten, of anders zweverige types die geen orde kunnen houden.

Gehakt

De commissie Dijsselbloem maakte in 2008 gehakt van de vele onderwijsvernieuwingen uit de vorige eeuw die zonder enige wetenschappelijke onderbouwing waren ingevoerd, met desastreuze gevolgen. Bastiaan Bommeljé somde ze laatst in de Volkskrant nog eens op: ‘Middenschool (mislukking), basisvorming (echec), studiehuis (fiasco), Tweede Fase (catastrofe), competentiegericht leren (cataclysme) en de liquidatie van de mavo voor het vmbo-debacle.’ Ongetwijfeld kunnen we er binnenkort aan toevoegen het leren in ‘leerstijlen’, het ‘differentiëren’, en de mythe dat een leerling ‘eigenaar’ moet zijn van zijn eigen leerproces. Modieus geklets dat men helaas overal aan moet horen, ook bij de Inspectie van het Onderwijs en op vele scholen, want het stikt nu eenmaal van de warhoofden in deze wereld.

Ondergetekende maakte op een school mee dat een ‘Commissie Didactiek’ een bekend filmpje van Ken Robinson (‘Do schools kill creativity? – meest bekeken TED Talk ooit) aan het docentenkorps liet zien en meldde dat het roer radicaal om moest. ‘De tijden veranderen, leerlingen veranderen, de maatschappij verandert’, zo werd ons verteld, en ‘Wij moeten ook veranderen, dat moet gewoon! We moeten minder gericht zijn op het hoofd, meer op hart en handen!’

Het ‘hoofd, hart en handen’-concept dat men wilde opleggen, was afkomstig van een van de vele onderwijsgoeroes uit de 19de eeuw. Het geklets van Ken Robinson is door wetenschappers inmiddels onderuitgehaald, want het tegendeel van zijn these is waar.

Naar de knoppen

Nu blijkt er dus een roc in ons land te zijn dat graag een generatie studenten naar de knoppen helpt. Namelijk het opleidingscentrum in Nijmegen. Ze hebben daar bedacht dat leerlingen voortaan ‘gepersonaliseerd’ moeten leren. Lessen werden afgeschaft, zo lazen we in deze krant, studenten leren zelfstandig aan leerdoelen, docenten zijn ‘leercoach’ geworden. In De Gelderlander lezen we: ‘In het schooljaar 2017-2018 werden voor vierhonderd studenten, onder meer in opleiding tot onderwijsassistent en pedagogisch medewerker voor de kinderopvang, voor het eerst klassikale lessen grotendeels ingeruild voor zelfstandig leren en flexibel werken.’ De docent die er een kritisch boek over schreef, Paula van Manen, is op non-actief gesteld.

Moge dit allemaal min of meer kloppen, dan is dat gezien de geschiedenis der onderwijshervormingen, en het belachelijke concept van ‘gepersonaliseerd leren’, uiteraard schandelijk. Zonder twijfel kan gesteld worden dat niet de docent maar de schoolleiding van het ROC te Nijmegen op non-actief gesteld dient te worden. Een mooie taak voor het college van bestuur en de raad van toezicht aldaar. Als die een knip voor de neus waard zijn, doen ze dat nog deze week.

Jaap Plaisier is geograaf, docent aardrijkskunde, publicist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden