Gepaste kleding, humeur en positie: de (ongeschreven) regels van de bordesfoto

Vandaag staat Rutte III op het bordes met Willem-Alexander. Wie staat waar, wat mag wel, en wat niet? Breng de koning niet in verlegenheid door in opzichtige kleding naast hem te staan. En: ken je plaats.

De bordesfoto van kabinet Paars II (1998). Beeld anp

Niet uitbundig lachen, maar ook niet chagrijnig voor je uit kijken. Ogen voortdurend open houden. Breng de koning niet in verlegenheid door in opzichtige, felgekleurde kleding of schoenen om hem heen te staan. En ken je plaats: je mag alleen vooraan naast de koning staan als je premier, vicepremier of minister van een oud departement bent.

Er zitten nogal wat haken en ogen aan de bordesfoto. Dat is de ansichtkaart die elk nieuw kabinet van zich laat maken. De nieuwe regeringsploeg staat vandaag op de trappen van paleis Noordeinde, Den Haag, omdat Huis ten Bosch wordt verbouwd. Enkele tientallen samengedromde fotografen hebben een paar minuten om alle zestien ministers samen met - voor het eerst - koning Willem-Alexander op hun best vast te leggen. Als het regent is de fotosessie in het paleis.

Keuze van de hoofdredactie

Fijn om op deze dag bordesfoto's van vergeten kabinetten te bestuderen, met het verhaal erachter. Annemarie Jorritsma, twee keer in een verkeerde kleur naast de koningin: 'Hadden ze me maar kledingadvies gegeven.'

Beeld .

Sinds 1952 poseren nieuwe kabinetten op de trappen van paleis Soestdijk, Huis ten Bosch of paleis Noordeinde. In 1971 vond de nieuwe premier Barend Biesheuvel het logisch om ook het staatshoofd erbij te hebben; staatshoofd en kabinet vormen immers samen de regering. Uit zijn koker kwamen ook de wekelijkse persconferentie van de premier, persberichten over genomen kabinetsbesluiten en de Wet openbaarheid van bestuur.

Vanaf het kabinet-Den Uyl staat de minister-president rechts van het staatshoofd en de vicepremier links. Is er nog een vicepremier, dan komt die rechts van de premier te staan.

Vandaag is er voor het eerst een derde vicepremier, minister van Landbouw Carola Schouten van de ChristenUnie. Zij zal waarschijnlijk links van vicepremier Hugo de Jonge komen te staan. De Jonge is van het CDA, de tweede partij van Rutte III en staat pal naast de koning. De Jonge doet er goed aan het spectaculaire schoeisel waaraan hij enige bekendheid ontleent, te vervangen door een neutraal (gepoetst) paar - geen spekzolen.

Kabinet Den Uyl (1973). Beeld anp
Kabinet Lubbers III (1989). Beeld Benelux Press

'Niet overschaduwen'

Donderdag moet de ploeg rekening houden met de kleding van een mannelijk staatshoofd. Tot 2012 was de instructie aan vrouwelijke ministers om koningin Juliana en later koningin Beatrix 'niet te overschaduwen'. Die waarschuwing heeft Annemarie Jorritsma nimmer bereikt, de beide keren dat ze als VVD-minister op de foto mocht. In 1994 was Paars I bij wijze van spreken vanuit de ruimte te zien door haar knalgele jasje. Vier jaar later vormde haar gewaad een eenheid met de rode loper waardoor het even zoeken is naar Beatrix op de foto.

De mannen dragen door de jaren heen ruim bemeten confectiepakken met slordig gestrikte dassen om de nek. De meesten weten niet waar ze hun handen moeten laten. Ze staan erbij alsof ze een muurtje vormen in een voetbalwedstrijd of daaraan voorafgaand naar het volkslied luisteren.

De vrouwelijke ministers ogen zelfverzekerd. Uitdagend bijna, zoals CDA-minister Maria van der Hoeven die in 2007 een opvallende bontkraag droeg. PvdA-legende Ien Dales leek in 1989 zo van de trappen van Huis ten Bosch koers te zetten naar haar werkplek op het ministerie van Binnenlandse Zaken, getuige de stevige werktas in haar hand. Ook Ella Vogelaar (PvdA) viel in 2007 op met een forse tas om de schouder.

Kabinet Paars I (1994). Beeld Benelux Press

Tot 1986 stonden alle vrouwelijke ministers (meestal één, soms twee) op de eerste rij. Of er naast Schouten en D66-vicepremier Kajsa Ollongren nog meer vrouwen vooraan staan, is aan de koning. Mogelijk komt de minister van Defensie Ank Bijleveld (CDA) wegens haar lengte (1.57 meter) vooraan. Zo niet, dan komen de oudste departementen Justitie en Buitenlandse Zaken in aanmerking en staan Ferdinand Grapperhaus en Halbe Zijlstra aan de flanken van rij één.

Voordat de ploeg naar buiten komt, instrueert de chef protocol de nieuwe bewindslieden waar ze moeten staan. De anciënniteit van de departementen bepaalt de opstelling. Zo komt Financiën (Wopke Hoekstra, CDA) rechts achter het staatshoofd en Onderwijs (Ingrid van Engelshoven, D66) linksachter. Zo gaat het om-en-om en belanden de allernieuwste ministeries (Rechtsbescherming, Basis- en Voortgezet Onderwijs en Medische Zorg) aan de buitenkant.

De ministers Dekker (VVD), Slob (CU) en Bruins (VVD) moeten eraan denken dicht tegen de nieuwe collega's Koolmees (D66) en Kaag (D66) aan te gaan staan, anders komen ze niet op de foto. Dat zou jammer zijn, want dit groepsportret zal ook weer tientallen jaren meegaan.

Tekst gaat verder onder de foto's.

Kabinet Balkenende IV (2007). Beeld Capital Photos

'Hadden ze me maar kledingadvies gegeven'

Annemarie Jorritsma (VVD) stond in 1994 als minister van Verkeer op de trappen van Huis ten Bosch en in 1998 als vicepremier op de trappen van paleis Noordeinde.

'Het is bijzonder daar te staan. Je beseft: als minister sta ik nu toch echt in het daglicht. Niet dat ik nu elke avond smachtend naar die bordesfoto's kijk. De eerste keer was ik overweldigd door de bizarre hoeveelheid fotografen voor me. Ik dacht: volgens mij maken ze allemaal dezelfde foto. En inderdaad: overal had ik dat vreselijke gele jasje aan. Althans, ik was zelf heel trots op mijn jasje, maar ik had er niet aan gedacht dat iets minder fels passender was geweest.

De tweede keer stond ik als vicepremier vooraan en had ik iets roods aan. Dat was een vergissing. Ik had iets veel netters voor de gelegenheid gekocht, maar dat had ik thuis laten hangen. Ik kreeg geen instructies hoe ik moest gaan staan, of hoe ik me moest kleden. Hadden ze dat maar wel gedaan.'

Beeld anp

'Alles ligt vast, het is een traditie met betekenis'

Ernst Hirsch Ballin (CDA) stond in 1989 en 2007 op de trappen van Huis ten Bosch als minister van Justitie.

'Het is een voorspelbare gebeurtenis. Daarin verschillen de twee keren die ik heb meegemaakt niet van elkaar. Voorspelbaar is ook hoe men zich kleedt. Geen vrijetijdskleding, daar zijn geen speciale aanwijzingen voor nodig. De volgorde waarin de ministers naar buiten komen en zich opstellen ligt ook precies vast. Het is een traditie met betekenis. De foto wordt gemaakt op het moment waarop het nieuwe kabinet naar buiten treedt - letterlijk. Maar het moment dat binnen in het paleis aan de foto voorafgaat, staat minstens zo scherp op mijn netvlies. Dat is de beëdiging van de nieuwe ministers: een eed van trouw aan het staatshoofd, het Statuut voor het Koninkrijk en de Grondwet. Dat scherpt je als minister extra in het besef dat je er bent voor het land als geheel en voor alle medeburgers zonder onderscheid.'

Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

40 seconden om appelig te poseren

Martijn Beekman fotografeerde voor de Volkskrant van 1998 (Paars II) tot 2012 (Rutte II) alle kabinetten en is freelance-fotograaf.

'Het is gewoon een stressklus. Je moet veel foto's maken, want ze moeten allemaal hun ogen open hebben. Maar als je te veel schiet, blokkeert je camera. Vooraf bedenk je alle fotomomenten, want elke 5 seconden is er wel iets. Eerst zet de chef protocol alle ministers als poppetjes neer. Dan gaan ze 40 seconden appelig poseren voor de klassieke bordesfoto. Als ze denken dat het voorbij is, moet je juist iets aparts maken. Rutte die Verhagen op de rug slaat bij het teruglopen. Donner die Beatrix ondersteunt omdat ze last heeft van haar knieën. Na die 40 seconden geeft de koning het teken van omdraaien en teruglopen en moet Willem-Alexander als eerste weer naar binnen. De groep opent zich, iedereen draait half weg, je ziet de rug van de koning en alle ministers die naar de koning kijken: een mooi fotomoment.'

Verbetering: onder de foto van het kabinet Den Uyl, op het bordes in 1973, stond in een eerdere versie van dit artikel ten onrechte vermeld dat het ging om het kabinet Biesheuvel uit 1971.


Het laatste nieuws over het nieuwe kabinet

De Kamer formeert en de koning hoort het wel
Donderdag staat koning Willem-Alexander op het bordes met de zestien ministers van Rutte III. Hij bleef onzichtbaar in de formatie, maar ontving achter de schermen ruimhartig informatie. De Kamer lijkt het nieuwe formatiemodel te hebben gevonden (+).

Wie is de baas?
Op vragen van de Eerste Kamer maakte de nieuwe bewindsliedenploeg woensdag duidelijk dat de vier ministers zonder portefeuille de eindverantwoordelijkheid voor hun ministerie overlaten aan de andere ministers op hun departement.

Dit is de enige bewindspersoon van Rutte III zonder politieke ervaring
Bankier Menno Snel (46) werd pas anderhalve week geleden door D66 gevraagd om de Belastingdienst onder zijn hoede te nemen. Hij zei ja, maar moest nog wel even lid worden van de partij.

Wat staat er eigenlijk in het regeerakkoord?
Na een historisch lange formatie is het kabinet Rutte III er eindelijk. Wij gidsen je door het regeerakkoord. Hoe wordt het geld verdeeld? Wat hebben de partijen binnengesleept? En op welke punten gaat de coalitie het moeilijk krijgen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden