Weblog

'George Orwell krijgt geen standbeeld omdat hij 'te links' was. Toch?'

Was hij links? Rechts? Conservatief? Progressief? Ruim zestig jaar na diens voortijdige dood zijn de Britten nog niet uitgepraat over de politieke geaardheid van George Orwell. De discussie is de laatste weken opgelaaid nadat de BBC het idee om Orwell te vereren met een standbeeld had afgewezen omdat de bekende schrijver en radiomaker 'te links' was.

George Orwell op een foto uit 1947. Beeld ANP
George Orwell op een foto uit 1947.Beeld ANP

De houding van de Britse omroep is een typisch geval van overcompensatie. Al jaren wordt 'Auntie' door conservatieve politici gezien als de afdeling publieksvoorlichting van de linkse kerk. Rood als een kreeft, mopperde de rechtse politicus Norman Tebbit ooit. Scheidend omroepbaas Mark Thompson moest toegeven dat de Beeb inderdaad wat te vaak aan de linkerkant van het politieke spectrum vertoefde.

En toen kwam dat sympathieke idee van de George Orwell Memorial Trust. Een idee waar Eric Blair, alias George Orwell, zelf trouwens niet om zou hebben staan springen. Hij kwam in het oorlogsjaar 1941 bij de BBC werken maar na twee jaar had hij er alweer genoeg van. Orwell vond zijn aanwezigheid op de redactieburelen zonde van zijn tijd en zonde van het belastinggeld. Tekenend is dat de martelkamer van het ministerie van Waarheid in 1984 hetzelfde nummer zou krijgen als zijn werkkamer bij de BBC: 101.

Toch oordeelde hij te hard over zijn verdiensten bij de omroep. Zo had hij de dichter T.S. Eliot overgehaald om The Waste Land op de radio voor te dragen en verleidde hij ook Dylan Thomas om poëzie voor te lezen. Samen met de schrijver Anthony Powell fungeerde hij tijdens de nazi-bombardementen als brandweerman, voor het geval inslaande bommen brand zouden veroorzaken.

Maar nu dus de vraag of hij 'te links' was. Feit is dat hij in de jaren dertig lid was van de Independent Labour Party, een linkse afsplitsing van de Labour Party. Tevens vocht hij tijdens de Spaanse burgeroorlog tegen het regime van Franco. Orwell schreef prachtige, op ervaring gebaseerde boeken over mijnwerkers, zwervers en hopplukkers. Over het kolonialisme kon Orwell, die zelf zes jaar als politieagent in Burma heeft gewerkt, alleen maar vol spot en sarcasme schrijven.

Tegelijkertijd maakte hij graag de salonsocialisten belachelijk, de huiskamergeleerde wereldverbeteraars in een oord als Hampstead Karl Marx lezen maar ondertussen met verachting spreken over de stinkende leden van de arbeidersklasse. Orwell zei ooit spottend dat een linkse intellectueel liever jat uit een collectebus dan verrijst voor het volkslied.

Maar waar hij vooral tegen ageerde was het communisme en andere vormen van dictatuur. Zijn bekendste werken zouden aanklachten tegen het stalinisme worden: Animal Farm en 1984. Sterker, reeds in Homage to Catalonia ging hij harder tekeer tegen de stalinisten dan tegen de fascisten.

Dat zijn dan ook precies de boeken die door conservatieve denkers worden aangehaald om plagend te beweren dat Orwell één van hen was. In The Daily Telegraph wees Ed West erop dat Orwell in 1984 schreef over wat vele decennia later 'politieke correctheid' zou gaan heten. 'Karakteristieke elementen van politieke correctheid zijn het omschrijven van onwelgevallige denkers als racisten, seksisten en homofoben (de zogeheten 'thought crimes'), de noodzaak om twee tegengestelde ideeën samen te smelten (doublethink) en pogingen om de taal te manipuleren voor politieke doeleinden (Newspeak).'

Zijn collega Daniel Hannan wees op Orwells afkeer van het 'masochisme van links-Engeland', de bereidheid om zich zonder goed na te denken bij elke zaak aansluit zolang het maar anglofoob genoeg is, van geflirt met Stalin in Orwells tijd tot het goedpraten van islamitische fanatici vandaag de dag. Vanuit linkse hoek is het ondertussen stil.

Daar kijkt men lijdzaam toe hoe de conservatieven zich ontfermen over een man die met zoveel empathie over arbeiders en verschoppelingen schreef. Voor hen is er een troost: de grootsheid van Orwell is mede te danken aan het feit dat hij, als symbool van onafhankelijk denken, eigenlijk in geen enkel hokje past.

Patrick van IJzendoorn is correspondent van de Volkskrant in Londen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden