George Bush vliegt er weer vol in

George W. Bush is brutaal als de beul. Tenminste twee levensgrote problemen drukken op zijn schouders als morgen met de terugkeer van het Congres het nieuwe politieke seizoen begint in Washington: het begrotingstekort en natuurlijk de oorlog in Irak....

Maar Bush kijkt niet naar wat zich voor zijn voeten bevindt. Is het driestheid of dapperheid? Hij komt met een nieuw, radicaal binnenlands programma, hoogst ongebruikelijk voor een tweede termijn. Hij lijkt het op een agressieve wijze te willen gaan uitventen – zo kennen we hem langzamerhand. Misschien komt hij zichzelf tegen. Maar het is niet uitgesloten dat hij de dingen naar zijn hand zet en dan opnieuw bewijst dat die oppervlakkige branieschopper uit een verwend nest misschien wel de krachtigste Amerikaanse president is van na de oorlog.

Laten we niet op de zaken vooruit lopen.

Een tweede termijn van een president is in de VS meestal een slap aftreksel van zijn eerste periode. Het seizoen is kort, doordat na twee jaar alweer de eerste schermutselingen beginnen over de opvolging en de aandacht verschuift van het Witte Huis naar het campagnefront.

Ofschoon George Bush kan bogen op een Republikeinse meerderheid in Senaat en Huis van Afgevaardigden zal hij onvermijdelijk met deze politieke beperkingen te maken krijgen. Daarbij loopt hij een reëel risico dat Irak zijn binnenlandse agenda gaat overschaduwen.

Het lijkt erop dat de Amerikanen zich voorlopig verzoend hebben, als dat de goede term is, met de overrompelende toename van het geweld in Irak, dat ook de Amerikaanse troepen in een steeds benardere positie brengt. Het wachten is op 30 januari, de dag der verkiezingen. De idee is dat 30 januari een ommekeer moet brengen. Het moet Irak weer een land maken van Irakezen, het moet de Amerikanen bevrijden van het imago van bezettingsmacht.

Niemand die op een goede afloop durft te vertrouwen. Wat opvalt is juist dat zonder heldere aanleiding beschouwingen de kop opsteken over omdraaien en wegwezen. Inderdaad, dat zou niet eervol zijn. En zeker, hoon van de schamperaars zal Amerika's deel zijn. Maar, zo is de strekking van de beschouwingen, dat zijn schaafwonden die in geen vergelijking staan tot de verminkingen die het gevolg zullen zijn van blijven tegen beter weten in. 'Door het vertrouwen van de Iraakse bevolking te verliezen, heeft de regering-Bush de oorlog al verloren', schrijft oud-topdiplomaat James Dobbins in Foreign Affairs.

Dan is er het begrotingstekort, van klein vuil door onbeteugelde uitgavendrift uitgegroeid tot een zwerende wond. Bush heeft in de verkiezingscampagne beloofd het tekort in vijf jaar terug te brengen tot de helft. Als hij deze opdracht naar eer en geweten zou uitvoeren, zou hij zichzelf elke financiële bewegingsruimte ontnemen, draconische bezuinigingen moeten doorvoeren en de belastingen moeten verhogen.

Dit weekeinde trad de eerste truc aan het licht. In februari zeiden ambtenaren dat het tekort over het lopende begrotingsjaar wel eens kon oplopen tot 521 miljard dollar. Uiteindelijk viel het mee, als dat begrip hier op zijn plaats is: het werd ruim honderd miljard minder, 'slechts' 413 miljard. Als maatstaf voor de toegezegde halvering hanteert Bush niet de reële 413, maar de fictieve 521 miljard. In andere woorden: om aan zijn verkiezingsbelofte te voldoen hoeft het tekort slechts terug naar 260 miljard. Nog anders geformuleerd: de president heeft zijn eerste honderd miljard alweer verdiend.

Voor de politieke goegemeente mogen Irak en de staatsfinanciën opwindende scènes zijn, George W. Bush is al in een volgende akte. Er staan ingrijpende beslissingen te wachten: de benoeming van een of meer nieuwe leden van het Hooggerechtshof, olieboringen in Alaska en nieuwe immigratieregels om de toestroom van miljoenen te reguleren.

Maar het klapstuk, het allermooiste wordt de poging van de president om de AOW de deur uit te doen en te privatiseren. Sommigen hebben al gewezen op de treffende gelijkenis met Irak. Nu is het de oudedagsuitkering waar omheen een crisissfeer wordt geschapen. De uitkering wordt onbetaalbaar, generaties ouderen raken aan de bedelstaf, langer wachten is onduldbaar. Ook nu schept de president een sfeer angst. De geesten worden rijp gemaakt voor het onontkoombare.

Zal het Bush opnieuw lukken? Hij heeft eerder bewezen zijn inspiratie te putten uit tegenstand. Meer dan in zijn eerste periode heeft hij de macht weggehaald bij de ministeries en gecentraliseerd in het Witte Huis. 'Ik heb politiek kapitaal verdiend', zei hij de dag na zijn verkiezingsoverwinning, 'en ik ben van plan dat uit te geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden